ดนตรีแจ๊ส & ไลฟ์มิวสิคแห่งนิวออร์ลีนส์: คู่มือฉบับสมบูรณ์

ทําไมนิวออร์ลีนส์ถึงเป็นบ้านเกิดของแจ๊ส

ดนตรีแจ๊สไม่ได้เกิดแค่จากบุคคลหรือช่วงเวลาใดช่วงเวลาหนึ่ง แต่เติบโตในนิวออร์ลีนส์ปลายศตวรรษที่ 19 - ต้นศตวรรษที่ 20 จากการหลอมรวมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ของดนตรีกลองแอฟริกัน ท่วงทำนองจากฝรั่งเศสและสเปนครีโอล จังหวะแคริบเบียน เพลงสวดโปรเตสแตนท์ วงบราสแบนด์แนวทหาร บลูส์จากแม่น้ำมิสซิสซิปปี และแร็กไทม์จากเปียโน ไม่มีเมืองไหนในอเมริกาเหนือที่มีสภาพแวดล้อมแบบนี้—ทั้งเมืองท่าติดต่อแคริบเบียน ชุมชนฟรีแบล็กครีโอลที่ได้รับการฝึกดนตรี และ Congo Square ที่ทาสได้มารวมตัว ตีกลอง และเต้นรำในวันอาทิตย์จนถึงศตวรรษที่ 19 ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของ Louis Armstrong Park ที่มักถูกยกว่าคือจุดกำเนิดของแจ๊สในเชิงกายภาพ

แจ๊สในยุคเริ่มต้นของนิวออร์ลีนส์จะเล่นโดยเน้นการด้นสดแบบทั้งวง (collective improvisation) มากกว่าการผลัดโซโลคนเดียวแบบทุกวันนี้ เครื่องสายหน้าคือคอร์เน็ตหรือทรัมเป็ต คลาริเน็ต และทรอมโบน ด้นกันคนละทางจนเกิดเสียงหลายชั้น (polyphony) ส่วนเปียโนเพิ่งเข้ามาในวงประมาณปี 1915 นักบุกเบิกอย่าง Buddy Bolden, Jelly Roll Morton, King Oliver รวมถึง Louis Armstrong ตอนหนุ่ม ๆ ต่างเติบโตในวงการดนตรีจากฮอลล์ เต้นรำ ร้านเหล้า เรือแม่น้ำ จนถึงขบวนพาเหรดทั่วเมือง พอเข้ายุค 1920s ดนตรีก็แพร่ไปชิคาโก้และนิวยอร์ก แต่รากจริง ๆ ฝังอยู่ที่นี่

มากกว่าแจ๊ส: ดนตรีนิวออร์ลีนส์ครบทุกแนว

ดนตรีนิวออร์ลีนส์ไม่ได้มีแต่แจ๊ส ที่นี่ให้กำเนิดหรือปลุกปั้นฟังก์ (The Meters, Dr. John, The Neville Brothers), R&B, bounce (แร็พแตราดังประจำถิ่นจังหวะ Triggerman), Cajun, zydeco จากชานเมือง, บราสแบนด์ที่เติบโตจากขบวนศพกลายเป็นวัฒนธรรมสตรีทปาร์ตี้ และโกสเปลที่ทำให้โบสถ์ทั่วเมืองคึกคักทุกวันอาทิตย์ ถ้าเที่ยวนิวออร์ลีนส์แล้วโฟกัสแต่แจ๊ส คุณจะพลาดหลากหลายสีสันกว่า

วัฒนธรรมบราสแบนด์ควรค่าแก่การพูดถึง วงอย่าง Rebirth Brass Band และ Hot 8 Brass Band พัฒนา second-line parade ให้ผสมแจ๊ส ฟังก์ และฮิปฮอปจนเป็นสไตล์ใหม่ช่วงเดือนตุลาคมถึงมิถุนายน สโมสรชุมชนหรือ Social Aid and Pleasure Clubs จะจัดขบวนพาเหรดทุก ๆ วันอาทิตย์เกือบตลอดฤดู นี่คืออีเวนต์ฟรีดูแลโดยคนชุมชน เป็นหนึ่งในประสบการณ์ดนตรีที่จริงที่สุดของเมืองนี้ โดยดูรายละเอียดได้ที่ คู่มือขบวนพาเหรด second line

• แจ๊สดั้งเดิม (Traditional Jazz) Preservation Hall, Fritzel's European Jazz Pub, Palm Court Jazz Cafe แจ๊สรูปแบบวงใหญ่ ด้นสดพร้อมกัน สไตล์ต้นศตวรรษที่ 20
• แจ๊ส & ฟังก์สมัยใหม่ Snug Harbor Jazz Bistro บนถนน Frenchmen ฟังดนตรีเหมือนคอนเสิร์ต มีที่จองศิลปินระดับประเทศ
• บราสแบนด์ Rebirth Brass Band ประจำคืนวันพฤหัสบดีที่ The Maple Leaf Bar ย่าน Uptown ดิบ แรง มันส์ที่สุดในเมือง
• Cajun & Zydeco Rock 'n' Bowl ที่ Mid-City รวมโบว์ลิ่ง เต้นรำ วง Cajun และ zydeco สด ๆ สนุกมาก คนท้องถิ่นจริง
• ซิงเกอร์-ซองไรท์เตอร์ & อินดี้ Tipitina's ที่ Uptown รับตั้งแต่ตำนานฟังก์ถึงวงอินดี้ทัวร์ หนึ่งในคลับอิสระที่ดีที่สุดฝั่งอเมริกาใต้

จะฟังดนตรีสดที่ไหน: บุกแต่ละย่านแบบเน้นจุดเด่น

ย่าน Frenchmen Street ใน Marigny คือต้นแบบถนนดนตรีที่คนท้องที่แนะนำเหนือ Bourbon Street ไม่กี่บล็อกเดินเจอทั้ง The Spotted Cat, d.b.a. เข้าได้ฟรี (แต่อย่าลืมทิปนักดนตรี) สลับวงเล่นตลอด ตั้งแต่แจ๊ส บลูส์ ฟังก์ ถึง Afro-Caribbean ส่วน The Maison จัดคอนเสิร์ตใหญ่กว่ามีค่าผ่านประตูเล็กน้อย เสาร์อาทิตย์อากาศดี มักเห็นนักดนตรีตั้งวงริมถนน คนล้อมวงกันแน่นตั้งแต่ดึก ๆ แบบที่คาดเดาไม่ได้แต่สนุก

ในย่าน French Quarter Preservation Hall บนถนน St. Peter คือเวทีแจ๊สที่ดังที่สุด ห้องเล็ก ไม่มีที่นั่งสำหรับแขกส่วนใหญ่ เล่นเซ็ตสั้น ๆ (ประมาณ 45 นาที) ตั๋วปกติ $20–35 แล้วแต่รอบ (ตรวจสอบที่ preservationhall.org) ศิลปินที่เล่นที่นี่เก่งจริง งานประวัติศาสตร์ก็แน่นอน แต่ทั้งประสบการณ์จะทัวริสท์จ๋ามาก แนะนำให้แวะครั้งเดียวก็พอ ส่วน New Orleans Jazz Museum ที่ Old U.S. Mint มักมีคอนเสิร์ตเล็ก ๆ ฟรีช่วงบ่าย เช็กตารางได้เลย

Tipitina's ย่าน Uptown มุมถนน Napoleon กับ Tchoupitoulas เปิดมาตั้งแต่ปี 1977 เพื่อ Professor Longhair ตำนานครูเปียโนเมืองนี้ ปัจจุบันยังเป็นจุดดูคอนเสิร์ตใหญ่หลากหลายแนว แต่ไม่ใหญ่เท่าอารีน่า อยู่ใกล้เส้นทาง รถรางสาย St. Charles ไปมาจาก French Quarter ได้ง่าย แนะนำเช็กตารางทัวร์ tipitinas.com และจองล่วงหน้าหากเป็นคืนวงใหญ่

Jazz Fest & เทศกาลดนตรีหลักของนิวออร์ลีนส์

งาน New Orleans Jazz & Heritage Festival หรือ Jazz Fest จัดสองสุดสัปดาห์ต่อเนื่องช่วงปลายเมษายนถึงต้นพฤษภาคม ที่สนามแข่ง Fair Grounds เป็นหนึ่งในเทศกาลดนตรีใหญ่สุดในสหรัฐ คนร่วมงานเยอะมาก มิวสิคหลากแนวทั้งแจ๊ส บลูส์ โกสเปล R&B ฟังก์ Cajun zydeco ยันบราสแบนด์และเวทีอินเตอร์ ส่วนอาหารที่นี่ก็เป็นอีกจุดเด่น อาหารหลุยเซียนาหลายร้อยเมนูจากร้านคนพื้นที่ ตั๋วเข้าวันเดียวปกติ $90-120 (ตรวจราคาจริงที่ nojazzfest.com ก่อนจอง) ตั๋วสุดสัปดาห์หมดเร็วโดยเฉพาะไลน์อัพใหญ่

ใครเน้นบรรยากาศแบบเทศกาลแต่ไม่อยากเสียตังค์ French Quarter Festival ต้นเมษายน เข้างานฟรี จัดเวทีทั่ว French Quarter วงท้องถิ่นแน่น ตลอดสี่วัน แลดูเป็นงานดีแต่คนยังไม่พูดถึงเท่า Jazz Fest สองงานนี้ทำให้ฤดูใบไม้ผลิของเมืองกลายเป็นช่วงดนตรีคึกคักที่สุด อย่าลืมจับคู่แผนเที่ยวกับ สิ่งที่ควรทำใน New Orleans สร้างแพลนเที่ยวแบบเต็มอิ่ม

• New Orleans Jazz & Heritage Festival: ปลายเมษาถึงต้นพฤษภา สนาม Fair Grounds ตั๋วมีจำนวนจำกัด ต้องจองล่วงหน้าโดยเฉพาะวันดัง
• French Quarter Festival: ต้นเมษายน ย่าน French Quarter ทั้งเมือง เข้าฟรี วงท้องถิ่น คุณภาพดีทั้งแจ๊ส บราสแบนด์ R&B
• Satchmo SummerFest: ต้นสิงหาคม Old U.S. Mint และถนนรอบ ๆ ฟรี เน้นงานรำลึกฝีมือ Louis Armstrong จัดโชว์แจ๊สดั้งเดิม
• Voodoo Fest (Voodoo Music + Arts Experience): ฮาโลวีนที่ City Park สายร็อก ฮิปฮอป อิเล็กทรอนิกส์ หมายเหตุ: เทศกาลนี้เว้นจัดไปตั้งแต่ 2019 ควรเช็กข้อมูลล่าสุดก่อนวางแผน
• Bayou Boogaloo: ช่วงกลางพฤษภาคม ที่ Bayou St. John ย่าน Mid-City ฟรีแบบชุมชน วงแจ๊สกับฟังก์ท้องถิ่นแน่น ๆ

ทิปจริงสำหรับเที่ยวฉากดนตรีสด

ดนตรีสดในนิวออร์ลีนส์เริ่มช้ากว่ามาตรฐานเมืองใหญ่ คืนธรรมดาโชว์สำคัญบน Frenchmen ส่วนใหญ่ไม่เริ่มก่อน 4 ทุ่ม ส่วนวันศุกร์-เสาร์ว่ากันเที่ยงคืน ใครคิดว่ามา 3 ทุ่มจะเจอคนแน่น อาจจะเจอแค่วงซ้อมหรือโต๊ะโล่ง แนะนำกินข้าวเย็นชิล ๆ แล้วค่อยมา คิดเสียว่าเป็นคืนที่ไม่มีกรอบเวลา

วัฒนธรรมให้ทิปนักดนตรีถือเป็นเรื่องปกติ แบบบังคับ (โดยเฉพาะที่ Frenchmen Street) เพราะร้านเปิดฟรีศิลปินได้ค่าตอบแทนจากทิปกับขายของฝาก ใส่ทิปหลังแต่ละเซ็ต หรืออย่างน้อยจบคืน $5-10 ต่อคนต่อร้านเหมาะสม ร้านที่มีค่าเข้าชมเช่น Preservation Hall หรือ Snug Harbor การทิปไม่ได้สำคัญเท่าร้านเข้าฟรีแต่ก็เป็นมารยาทที่ดี

เดินเท้าระหว่าง Frenchmen Street กับ French Quarter ใช้ราว 10-15 นาที กลางคืนเดินได้แต่ควรระวังเหมือนเมืองใหญ่ทั่วไป ถ้าต้องการข้อมูล เคล็ดลับความปลอดภัยในนิวออร์ลีนส์ เพิ่มอ่านไว้ก่อนไปก็ไม่เสียหาย ถ้ากลับโรงแรมย่าน CBD หรือ Garden District ดึก ๆ แนะนำเรียกแอปฯ เรียกรถจะง่ายและปลอดภัยกว่า

พิพิธภัณฑ์แจ๊ส ประวัติเพลง & ช่องทางเรียนรู้เพิ่มเติม

พิพิธภัณฑ์ New Orleans Jazz Museum ตั้งอยู่ตึก Old U.S. Mint เลขที่ 400 ถนน Esplanade ริม French Quarter ห้องถาวรพาไล่ตั้งแต่ Congo Square ถึงยุคบราสแบนด์ใหม่ มีเครื่องดนตรี ภาพถ่าย เทปเสียง interactive จ่ายค่าเข้าไม่แพง (เช็กราคาจริงเสมอ) มีจัดดนตรีสดในฮอลล์บางวัน เป็นหนึ่งในไม่กี่ที่ที่เรียนรู้ประวัติและได้ฟังดนตรีจริงในอาคารเดียว

ใครอิน อยากศึกษาเชิงลึก แนะนำลอง ทัวร์เดินเท้า ที่เจาะเฉพาะประวัติดนตรีและย่าน Tremé Tremé ถือเป็นย่านแอฟริกัน-อเมริกันเก่าแก่สุดในสหรัฐ ต้นกำเนิดของแจ๊สเพราะมีสมาคมชุมชน โบสถ์และวัฒนธรรมบราสแบนด์ ใครได้เดินกับไกด์ที่รู้จริงจะเข้าใจลึกกว่าอ่านนิทรรศการในพิพิธภัณฑ์