Shakespeare and Company: Paris'in En Efsanevi Kitabevi

Shakespeare and Company Gerçekte Ne?

Shakespeare and Company, Paris'in 5. arrondissement'ında, 37 rue de la Bûcherie'de yer alan, Seine'e ve karşı yakadan Notre-Dame Katedrali'nin kulelerine bakan bağımsız bir İngilizce kitabevi. Dünyanın en çok fotoğraflanan kitabevlerinden biri olan bu mekânın ayırt edici özelliği, binanın kendisinin de raflardaki kitaplar kadar çok şey anlatıyor olması.

Kitabevi; kitapların girintilere sıkıştırıldığı, rafların üzerine el yazısıyla notların iliştirildiği, ziyaretçilerin zaman zaman çaldığı bir piyano ve on yıllardır binlerce yazarın ücretsiz uyuduğu köşe yataklarıyla biriken, asla düzenlenmemiş dar, çok katlı bir alanda yayılıyor. Bu, özenle kurgulanmış bir konsept değil; bir insanın ütopik hayalinin gerçek ve hafif kaotik sonucu — şimdi kızı tarafından sürdürülüyor. Kitabevinin zeminini oluşturan daha geniş edebi ve entelektüel gelenek için Saint-Germain-des-Prés rehberi temel bir bağlam sunuyor.

İsmin Arkasındaki Tarih

Bugünkü Shakespeare and Company, II. Dünya Savaşı'nın ardından Paris'e gelen ve Sol Kıyı'daki bir binayı kitabevine ve gayri resmî bir kültür merkezine dönüştüren Amerikalı George Whitman tarafından 1951'de kuruldu. Başlangıçta adı Le Mistral'dı. Whitman, 1964'te William Shakespeare'in doğumunun 400. yıldönümünde kitabevini, 1919'dan Nazi işgalinin kapıları kapatmaya zorladığı 1941'e kadar 12 rue de l'Odéon'da özgün Shakespeare and Company'yi işleten Sylvia Beach'e saygı göstergesi olarak yeniden adlandırdı.

Beach'in özgün kitabevi, edebi modernizmin bir simgesiydi: 1922'de hiçbir ana yayıncının yaklaşmak istemediği James Joyce'un Ulysses'ini yayımladı; odaları Hemingway, Ezra Pound ve Gertrude Stein için bir buluşma noktasına dönüştü. Whitman bu ismi benimseyerek o mirasa sahip çıktı. Aynı zamanda o ruhu köklü bir misafirperverlikle de genişletti: 1951'den bu yana 30.000'i aşkın yazar ve gezgin, aralarında James Baldwin, William Burroughs, Allen Ginsberg ve Julio Cortázar'ın da bulunduğu bir topluluk olarak rafların arasında ücretsiz konuk olarak geceledi. Yataklar hâlâ duruyor. Yazarlar hâlâ kalıyor.

George Whitman'ın, özgün kitabevinin kurucusundan esinlenerek adını koyduğu kızı Sylvia Beach Whitman, 2006'da görevi devraldı. Etkinlik programını genişletti, bitişikteki kafeyi ekledi ve kitabevi 2019 Notre-Dame yangınını ve 2020 pandemi kapanmalarını onun rehberliğinde atlattı.

Ziyaret Saate Göre Nasıl Bir His Veriyor?

Hafta içi sabah 11.00'den önce gelirsen kitabevi ahşap zeminin gıcırtısını duyuracak kadar sessiz. Işık, küçük pencerelerden süzülüp yeni çıkan kitapların ve personelin önerilerinin sergilendiği ön masaya vuruyor; el yazısıyla yazılmış tavsiye kartları kitap sırtlarına yaslanmış duruyor. Koku: eski kâğıt, hafif bir toz ve kirişlerden gelen odunsu bir şeyler.

Öğleden sonralarında, özellikle hafta sonları ve yazın, zemin kat kalabalıklaşıyor ve üst kata çıkan dar merdiven gerçek bir darboğaza dönüşüyor. Tepedeki oda — yataklarla çevrili, ikinci el kitaplarla dolu — bazen bir okuma köşesinden çok bir hac mekanı gibi hissettiriyor. Daha rahat bir deneyim için erken gel ya da sonbahar veya kış aylarında hafta içi bir öğleden sonrayı tercih et. Akşam yaklaşık 18.00'den itibaren ortam değişiyor: müşteriler seyreliyor, içerideki sarı ışık kararıp giden Seine'in üzerinde parlıyor ve rafa göz atmak çok daha huzurlu bir hal alıyor.

Bina ve Çevresi

Bina 17. yüzyıla dayanıyor ve odaları hiçbir zaman alışılmış bir perakende düzenine kavuşturulmamış. Raflar açılardan eğimli duruyor. Kapı çerçeveleri alçak. Bir daktilo, birisi cümle ortasında bırakmış gibi masada öylece duruyor. Kapılardan birinin üzerindeki yazıt şöyle diyor: "Yabancılara konukseverlikt'en kaçınma, zira onlar kılık değiştirmiş melekler olabilir." Bu detaylar, dekor olsun diye yerleştirilmemiş; yetmiş yıllık gerçek kullanımın birikmesiyle ortaya çıkmış.

Dışarısı da bir o kadar göz alıcı: el yapımı yazılarla ve pencere önü çiçekliklerle bezenmiş yeşil bir cephe. Seine'in tam karşısında, Notre-Dame Katedrali kuleleleri kitabevinin kapısından bu açıyla çekilen ve dünya genelinde seyahat medyasında sürekli karşılaştığın o manzarayı oluşturuyor. Bitişikteki Shakespeare and Company Cafe ise kitap dolu bir alanda kahve ve hafif yiyecekler sunarak ana kitabevi dolduğunda can simidi gibi bir yer açıyor.

Nasıl Gidilir ve Ziyareti Neyle Eşleştirebilirsin

Kitabevi, Métro Saint-Michel'den (hat 4) ve RER B/C'nin Saint-Michel–Notre-Dame durağından birkaç dakika yürüme mesafesinde. Çevresindeki Latin Mahallesi Paris'in en yürünebilir semtlerinden biri. Île de la Cité tarafından geliyorsan Notre-Dame avlusundan Pont au Double'ı geç; kitabevi tam karşında, rue de la Bûcherie üzerinde.

Kitabevi, Sol Kıyı'da geçirilecek yarım günlük bir programla mükemmel bir uyum sağlıyor. Ortaçağ'dan kalma Musée de Cluny beş dakika doğuda. Sainte-Chapelle ve Gotik vitrayları Île de la Cité'de, nehrin karşısında. Şehirde daha uzun soluklu edebi bir rota için Paris'in en iyi müzeleri rehberi, Fransız ve expatriate edebi tarihiyle derin bağları olan pek çok kurumu ele alıyor.

Etkinlikler ve Kitabevi Kimi Hayal Kırıklığına Uğratabilir?

Shakespeare and Company, resmi web sitesinde duyurulan ücretsiz ya da düşük ücretli yazar okumaları ve kitap lansmanlarından oluşan yıl boyu süren bir program yürütüyor. Bunların yanı sıra kısa hikâyeler için Shakespeare and Company Ödülü'nü ve İngilizce yayımlanmamış romanlar için Paris Edebiyat Ödülü'nü de yönetiyor. Paris'i ziyaret eden bir yazarsan, etkinlik takvimini seyahatten önce kontrol etmek tercihe değil, zorunluluğa giriyor.

Bununla birlikte, kitaplara ya da edebi tarihe ilgin yoksa kitabevi itibarının vaat ettiğinden daha az şey sunuyor. Biletli bir sergi, kalıcı bir tarihsel teşhir ya da rehberli tur yok. Önemi tamamen bağlamsal: burası, ne baktığını bilerek gelenleri ödüllendiriyor. O bağlam olmadan, ünlü bir katedralin yanındaki küçük ve kalabalık bir kitabevi. Hareket kabiliyeti kısıtlı ziyaretçilerin de bilmesi gerekiyor: üst kata ulaşmak yalnızca dar ve dik bir merdivenle mümkün, asansör yok; kalabalık saatlerde zemin kattaki koridorlar da son derece dar olabiliyor.