Shakespeare and Company: najsłynniejsza księgarnia Paryża

Czym właściwie jest Shakespeare and Company

Shakespeare and Company to niezależna anglojęzyczna księgarnia przy 37 rue de la Bûcherie, w 5. dzielnicy Paryża, zwrócona ku Sekwanie i wieżom katedry Notre-Dame po drugiej stronie rzeki. To jedna z najczęściej fotografowanych księgarni na świecie i jedna z nielicznych, gdzie sam budynek opowiada historię równie bogatą jak wszystko, co stoi na jego półkach.

Księgarnia zajmuje wąską, wielopoziomową przestrzeń, której pomieszczenia raczej się nawarstwiają, niż układają w jakiś logiczny porządek: książki w miękkich okładkach upchane w wnękach, odręczne kartki przypięte nad regałami, pianino, na którym od czasu do czasu grają odwiedzający, i łóżka schowane w kątach, na których przez lata spały za darmo tysiące pisarzy. To żaden starannie zaprojektowany koncept lifestylowy. To prawdziwy, nieco chaotyczny efekt utopijnej idei jednego człowieka, kontynuowanej przez jego córkę. Szerszy kontekst literacki i intelektualny, w jakim osadzona jest księgarnia, przybliża przewodnik po Saint-Germain-des-Prés.

Historia kryjąca się za nazwą

Obecna Shakespeare and Company została założona w 1951 roku przez George'a Whitmana, Amerykanina, który przybył do Paryża po II wojnie światowej i przekształcił budynek na Lewym Brzegu w księgarnię i nieformalny ośrodek społeczności. Początkowo nazywała się Le Mistral. W 1964 roku, w 400. rocznicę urodzin Williama Szekspira, Whitman zmienił jej nazwę na cześć Sylvii Beach, która prowadziła oryginalną Shakespeare and Company przy 12 rue de l'Odéon od 1919 roku aż do zamknięcia przez nazistowskich okupantów w 1941 roku.

Oryginalny sklep Beach był jednym z symboli literackiego modernizmu: to właśnie ona opublikowała Ulissesa Jamesa Joyce'a w 1922 roku, gdy żaden głównonurtowy wydawca nie chciał się tego podjąć, a jej wnętrza stały się miejscem spotkań Hemingwaya, Ezry Pounda i Gertrudy Stein. Przyjmując jej nazwę, Whitman nawiązywał do tej tradycji. Rozwinął też jej ducha poprzez radykalną gościnność: od 1951 roku ponad 30 000 pisarzy i podróżnych nocowało bezpłatnie wśród półek z książkami. Wśród nich byli James Baldwin, William Burroughs, Allen Ginsberg i Julio Cortázar. Łóżka wciąż tam stoją. Pisarze nadal zostają.

Córka George'a Whitmana, Sylvia Beach Whitman — nazwana na cześć założycielki oryginalnej księgarni — przejęła stery w 2006 roku. Rozszerzyła program wydarzeń, dobudowała sąsiednią kawiarnię i przeprowadziła księgarnię przez pożar Notre-Dame w 2019 roku oraz zamknięcia spowodowane pandemią w 2020 roku.

Jak wygląda wizyta z godziny na godzinę

Przyjdź przed 11:00 w dzień roboczy, a w księgarni będzie tak cicho, że usłyszysz skrzypienie drewnianych podłog. Przez małe okna wpada światło oświetlające przedni stół z nowościami i polecajkami pracowników, przy których stoją odręcznie napisane rekomendacje oparte o grzbiety książek. W powietrzu unosi się zapach starego papieru, trochę kurzu i lekka woń drewnianych belek.

Wczesnym popołudniem, zwłaszcza w weekendy i latem, parter robi się zatłoczony, a wąska klatka schodowa na górne piętro tworzy prawdziwy korek. Górny pokój, otoczony łóżkami i wypełniony używanymi tytułami, może przypominać miejsce pielgrzymek bardziej niż przestrzeń do czytania. Przyjedź wcześnie rano albo w jesienno-zimowe popołudnie w tygodniu, jeśli zależy ci na spokoju. Wieczorne godziny, od około 18:00, mają zupełnie inny klimat: tłum rzednie, ciepłe żółte światło wewnątrz odbija się w ciemniejącej Sekwanie, a przeglądanie książek staje się przyjemniejsze.

Budynek i okolica

Budynek pochodzi z XVII wieku, a jego wnętrza nigdy nie zostały przekształcone w typowy układ handlowy. Regały stoją pod kątami. Drzwi są niskie. Na stoliku leży maszyna do pisania, jakby ktoś wyszedł w połowie zdania. Nad jednym z wejść widnieje napis: „Nie bądź niegościnna dla obcych, bo mogą być aniołami w przebraniu”. Te szczegóły nawarstwiały się przez siedemdziesiąt lat prawdziwego użytkowania — nie zostały tam umieszczone dla efektu.

Fasada jest równie charakterystyczna: zielona elewacja z ręcznie malowanymi napisami i skrzynkami kwiatowymi. Po drugiej stronie Sekwany widać wieże Katedra Notre-Dame — widok od drzwi księgarni jest tak charakterystyczny, że zdjęcia zrobione z tego kąta regularnie trafiają do mediów podróżniczych na całym świecie. Sąsiadująca Shakespeare and Company Café serwuje kawę i lekkie przekąski w przestrzeni wyłożonej książkami, oferując wygodne dodatkowe miejsca siedzące, gdy w głównym sklepie robi się za tłoczno.

Dojazd i co warto zobaczyć przy okazji

Księgarnia jest kilka minut pieszo od stacji metra Saint-Michel (linia 4) oraz przystanku RER B/C Saint-Michel–Notre-Dame. Okoliczna Dzielnica Łacińska to jedna z dzielnic Paryża najlepiej nadających się do pieszego zwiedzania. Jadąc z Île de la Cité, przekrocz Pont au Double od strony placu przed Notre-Dame — i już stoisz na rue de la Bûcherie, prosto przed księgarnią.

Wizyta świetnie komponuje się z półdniową wyprawą po Lewym Brzegu. Średniowieczne Musée de Cluny jest pięć minut pieszo na wschód. Sainte-Chapelle z gotyckimi witrażami leży po drugiej stronie rzeki, na Île de la Cité. Jeśli planujesz dłuższą literacką trasę po mieście, przewodnik po najlepsze muzea w Paryżu najlepszych muzeach w Paryżu opisuje kilka instytucji mocno związanych z francuską i ekspacką historią literacką.

Wydarzenia i kto może być rozczarowany

Shakespeare and Company prowadzi całoroczny program bezpłatnych lub niskokosztowych spotkań autorskich i premier książkowych, zamieszczony na oficjalnej stronie. Księgarnia administruje też Shakespeare and Company Prize za opowiadania oraz Paris Literary Prize dla nieopublikowanych powieści w języku angielskim. Jeśli jesteś pisarzem odwiedzającym Paryż, sprawdzenie kalendarza wydarzeń przed wyjazdem to raczej konieczność niż opcja.

Jeśli natomiast nie interesujesz się książkami ani historią literatury, księgarnia zaoferuje ci mniej, niż sugeruje jej reputacja. Nie ma tu płatnych wystaw, stałej ekspozycji historycznej ani wycieczek z przewodnikiem. Jej znaczenie jest kontekstualne: nagradza odwiedzających, którzy wiedzą, na co patrzą. Bez tego kontekstu to po prostu mała, zatłoczona księgarnia w pobliżu słynnej katedry. Osoby z ograniczoną mobilnością powinny wiedzieć, że górne piętro dostępne jest wyłącznie przez strome, wąskie schody bez windy, a alejki na parterze są ciasne w godzinach szczytu.