ควีนเอลิซาเบธ โอลิมปิกพาร์ค: มรดกโอลิมปิกของลอนดอนย่านอีสต์เอนด์

ควีนเอลิซาเบธ โอลิมปิกพาร์คคืออะไร

ที่นี่ไม่ใช่สวนสนุก ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ และไม่ได้เน้นสร้างไว้เป็นอนุสรณ์อะไร แต่คือสวนสาธารณะขนาดใหญ่บนที่ดิน 247 เอเคอร์ของลอนดอนตะวันออก บริเวณที่เคยเป็นโรงงานเก่าและอุตสาหกรรมร้าง ก่อนหน้าที่ลอนดอนจะได้สิทธิจัดโอลิมปิก 2012 โครงการเปลี่ยนพื้นที่นี้นี่เรียกว่าเปลี่ยนหมดจด ดินปนเปื้อนถูกบำบัด แม่น้ำปรับทิศทางใหม่ มีการจัดสวนและปลูกต้นไม้ใหญ่ทั้งหมด เมื่อเปิดสวนใหม่ในปี 2013 สื่อยกให้เป็นสวนเมืองใหม่ที่ใหญ่สุดในยุโรปในรอบกว่า 150 ปี

ตอนนี้ พื้นที่นี้มีทั้งป่ากว่า 26 เอเคอร์ พื้นที่ชุ่มน้ำ เส้นทางปั่นจักรยาน สนามเด็กเล่น และสนามโอลิมปิกที่หลายแห่งยังเปิดใช้งานจริง ศูนย์ว่ายน้ำ สเตเดียมเวโลโดรม ลอนดอนสเตเดียม (ปัจจุบันเป็นสนามเหย้าของเวสต์แฮม ยูไนเต็ด) และหอคอย ArcelorMittal Orbit ต่างก็อยู่ในเขตสวน ส่วนใหญ่คนจะมาเดินเล่น วิ่ง หรือปิกนิก บางคนตั้งใจมาชมสนามกีฬาโดยเฉพาะ บ้างกดหวังกับโปรแกรมจัดเต็มเหมือนสวนสนุก แต่ส่วนมากแล้วสวนนี้เหมาะกับคนชอบพื้นที่โล่ง ๆ มากกว่า

เดินชมสวนจะเจออะไรบ้าง

สวนจะถูกแบ่งคร่าว ๆ เป็น North Park กับ South Park ตรงกลางแยกด้วยเส้นทางจักรยาน Veloway กับลำคลอง River Lea ส่วนใหญ่แล้วคนจะอยู่โซนใต้ เพราะที่นี่รวมทั้งน้ำพุ สนามหญ้าหลักสำหรับจัดกิจกรรม และจุดชมวิวตรงไปยังหอคอย ArcelorMittal Orbit — หอเหล็กหมุนดีไซน์เท่โดย Anish Kapoor และ Cecil Balmond ที่กลายเป็นหนึ่งในศิลปะสาธารณะสุดเถียงในลอนดอน

โซนเหนือของสวนจะเงียบสงบและเป็นธรรมชาติกว่า มีการปลูกหญ้า ดอกไม้ป่า และพันธุ์พืชพื้นน้ำไว้เยอะ เหมาะกับนกเดินเล่นในน้ำและกลายเป็นทางเดินของสัตว์ป่าในเมือง วันทำงานเดินเส้นทางฝั่งเหนืออาจไม่มีเจอใครเลยซึ่งหายากมากสำหรับสวนใหญ่ในลอนดอน ตัดกับโครงสร้างจัดงานใหญ่ฝั่งใต้อย่างเห็นได้ชัด

สนามเด็กเล่น Tumbling Bay Playground อยู่ฝั่งเหนือ เป็น playground ที่ดีสุดแห่งหนึ่งในลอนดอนตะวันออก มีให้ปีนท่อนไม้ หลุมทราย เล่นน้ำ เด็ก ๆ มาถึงจะวิ่งเข้าไปเล่นกันเองเลย ไม่เหมือนกับ playground เมืองอื่นที่ถูกเบียดรอบข้าง

บรรยากาศเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา

ช่วงเช้า — ก่อน 9 โมง — เป็นเวลาของสายวิ่งกับคนพาหมาเดินเล่น เส้นทางตามแนวแม่น้ำจะคึกคักมากโดยเฉพาะฤดูร้อน มีแสงสวยกับหมอกลอยเหมือนในโปสการ์ด ได้ความรู้สึกสงบที่พอเลยเวลานี้ไปก็ไม่กลับมาอีก

ช่วงเที่ยงวันหยุดหน้าร้อนจะคึกคักที่สุด ครอบครัวมากางเสื่อบนสนามหญ้าเด็กไปแช่น้ำพุ ร้านอาหารเครื่องดื่มริมสวนก็แน่นตลอด สนาม Velodrome กับ Aquatics Centre ก็มีกลุ่มลูกค้าของตัวเอง บรรยากาศไม่แออัดแต่อาจหาที่ร่มยากเพราะสวนกว้างเปิดโล่ง ดังนั้นหน้าร้อนควรเตรียมกันแดด

บ่ายแก่ระหว่างสัปดาห์ถือว่าเป็นเวลาน่าเดินมาก คนเข้าร่วมงานต่าง ๆ ลดลง แสงเย็นฉาบสนามกีฬาโอลิมปิกจนเห็นเป็นสีทอง หอคอย Orbit ส่องเงายาวตัดสนามหญ้า ถ้าเป็นฤดูใบไม้ร่วง หญ้าชุ่มน้ำจะเปลี่ยนเป็นสีอำพันโซนเหนือทั้งหมดดูสวยงามกว่ากลางหน้าร้อนเยอะ

สนุกอะไรได้บ้างนอกจากเดิน

หอคอย ArcelorMittal Orbit (สูง 114.5 เมตร) มีจุดชมวิวและสิ่งพิเศษคือสไลเดอร์อุโมงค์ยาวที่สุดในโลก — มีความยาว 178 เมตร พุ่งวนรอบโครงหอด้านนอก ค่าเล่นสไลด์คิดต่างหากนอกเหนือจากค่าเข้าหอ วิวจากจุดชมก็ไกลถึง Canary Wharf ฝั่งหนึ่ง หรือชี้เข้าตัวเมืองอีกฝั่ง แม้จะไม่กว้างเท่า The Shard แต่บริบทของสวนช่วยสร้างมุมมองใหม่ต่างออกไป

ศูนย์ว่ายน้ำ London Aquatics Centre ที่ออกแบบโดย Zaha Hadid เปิดให้บุคคลทั่วไปว่ายน้ำได้เมื่อไม่ได้มีแข่งหรือจองเป็นรอบส่วนตัว — แนะนำเช็คเวลาว่ายน้ำรอบบุคคลทั่วไปในเว็บสวนก่อนมา หลังคาคลื่นโค้งสวยน่าตื่นตาตั้งแต่ด้านนอก แต่จุดเด่นของที่นี่คือบรรยากาศในงานโอลิมปิก ห้องสระ 50 เมตร 2 สระถูกเก็บไว้ครบถ้วน คนชอบกีฬาและสถาปัตย์ไม่ควรพลาด ที่นี่อยู่ติดกับ ริมน้ำลอนดอนตะวันออกในวงกว้าง ซึ่งถือเป็นหนึ่งในดีไซน์พื้นที่ริมน้ำอีสต์ลอนดอนสวยแปลกตาที่สุด

Lee Valley VeloPark เป็นสนามแข่งขันจักรยานที่เปิดให้บุคคลทั่วไปมาแข่งลู่ในร่มหรือปั่นเขาได้ แต่ต้องจองรอบล่วงหน้า การได้ลองขี่ในสนามแข่งขันโอลิมปิกจริง ๆ ไม่เหมือนขี่ปั่นทั่วไป เพราะความชันของโค้งสูงกว่าที่คิด เป็นประสบการณ์ใหม่ที่คนรักจักรยานไม่ควรพลาด

London Stadium ตอนนี้เน้นฟุตบอลกับกรีฑามากกว่าการเปิดทัวร์แบบ Wembley Stadium แต่ถ้ามาวันแข่งที่เวสต์แฮมเตะ จะเห็นมุมใหม่ของมรดกโอลิมปิก สเตเดียมจุคนได้ 60,000 ที่นั่ง และการแปลงสนามกีฬาเป็นฟุตบอลเคยถูกแฟนกีฬาวิพากษ์วิจารณ์หนัก ถ้าสนใจอีเวนต์ยักษ์ Wembley Stadium ยังเป็นสนามกีฬาแห่งชาติที่โดดเด่นสุด

ประวัติศาสตร์และบริบทเมือง

ก่อนจะมีโครงการโอลิมปิก พื้นที่ Lower Lea Valley ถือเป็นหนึ่งในย่านเศรษฐกิจตกต่ำและปนเปื้อนสารเคมีสุดของลอนดอนฝั่งตะวันออก เคยมีโรงงานสารเคมี โรงผลิตก๊าซ และพื้นที่ทิ้งขยะไร้การควบคุมมาตลอดสิบ ๆ ปี การได้สิทธิโอลิมปิก 2012 ทำให้เกิดโครงการพัฒนาพื้นที่เมืองใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งของอังกฤษ: ธุรกิจราว 200 เจ้า กับผู้อาศัย 425 คนต้องย้ายออก การบำบัดดินต้องใช้เวลานานหลายปี

บริเวณรอบสแตรทฟอร์ดพัฒนาไปไกล ร้าน Westfield Stratford City ห้างใหญ่สุดของยุโรป เปิดต้อนรับปี 2011 ข้างสวนนี้เอง ย่านสแตรทฟอร์ดตอนนี้กลายเป็นตัวอย่างของการเปลี่ยนแปลงเมืองอย่างรวดเร็วแบบลอนดอนยุคนี้ ใครสนใจอ่านต่อเกี่ยวกับ อัตลักษณ์ที่เปลี่ยนแปลงของลอนดอนตะวันออก ได้ในบทความนั้นด้วย

สวนนี้ได้รับชื่อใหม่เพื่อเป็นเกียรติแก่ควีนเอลิซาเบธที่ 2 ในปี 2013 หนึ่งปีหลังจบโอลิมปิก โดยอยู่ภายใต้การดูแลของ London Legacy Development Corporation ซึ่งเปลี่ยนสนามโอลิมปิกให้กลายเป็นของสาธารณะถาวร — ถือว่าทำได้ดีกว่าเมืองเจ้าภาพโอลิมปิกที่อื่นหลาย ๆ ที่

การเดินทางและการเดินในสวน

สถานีหลักของสวนคือ Stratford ซึ่งเป็นหนึ่งในศูนย์ขนส่งรอบนอกที่เชื่อมต่อมากสุดของลอนดอน มีรถไฟใต้ดินสาย Jubilee, Central, Elizabeth, รถไฟเบา DLR, Overground และรถไฟชานเมือง Greater Anglia กับ c2c เที่ยวจากใจกลางลอนดอน (London Bridge) ใช้ราว 15 นาที ถ้ามาจาก Liverpool Street ขึ้น Elizabeth line แค่ 8–9 นาที Stratford International (รถไฟทางด่วนความเร็วสูง High Speed 1) อยู่ห่างประตู Stratford Cross หลักแค่เดิน 6 นาที

สายจักรยานจะชอบที่นี่ เพราะมีเลนปั่นโดยเฉพาะและต่อเนื่องกับ เครือข่ายจักรยานลอนดอน ทั่วลอนดอน มีที่จอดจักรยานใกล้ประตูทางเข้าสวนหลักทุกฝั่ง เส้นทางในสวนเองก็เป็นมิตรกับรถเข็นผู้สูงวัยและวีลแชร์มาก เพราะทางราบกว้าง ตรงข้ามกับสวนเก่าอื่น ๆ

ใครควรข้าม และใครไม่ควรพลาด

ถ้าคุณมีเวลาเที่ยวย่านกลางลอนดอนจำกัด ชอบดูสถานที่ประวัติศาสตร์ ชมงานศิลปะ หรือ landmark ดัง ๆ เช่น บริติชมิวเซียม South Bank หรือ Westminster — การเดินทางไป-กลับสแตรทฟอร์ด 40 นาทีถือว่ากินเวลาไปไม่น้อย สถานที่เหล่านี้ยังควรอยู่ลำดับแรกของทริป

สวนนี้เหมาะกับคนที่ตั้งใจเที่ยวแถบอีสต์ลอนดอนอยู่แล้ว คนมีลูกเด็กต้องการพื้นที่วิ่งเล่น ชาวสถาปัตย์อยากดูผลงาน Hadid กับ Orbit และคนที่อยากเห็นโครงการเปลี่ยนเมืองจากโอลิมปิก 2012 โดยตรง เหมาะกับสายวิ่ง สายปั่น หรือคนที่อยากหาสวนโล่ง ๆ หลีกฝูงชนที่ Hyde Park หรือ Regent's Park มากกว่าต่อให้มาเสาร์–อาทิตย์

ฝนตกจะทำลายเสน่ห์ของสวนนี้ไปมาก เพราะไม่มีหลังคาหรือที่กำบังนอกจากตัวสนามในร่ม วันฟ้าเทา ๆ จะไม่ค่อยเวิร์กถ้าไม่ได้จองสนามอะไรไว้ แต่ถ้าฟ้าเปิด ตั้งแต่พฤษภาคมถึงกันยายน ถือเป็นประสบการณ์กิจกรรมกลางแจ้งฟรีที่ดีที่สุดในย่านลอนดอนตะวันออก