Jane's Carousel: Brooklyn'in En İyi Skyline Manzarasına Sahip Antika Atlıkarınca

Jane's Carousel Aslında Nedir

Jane's Carousel, 1922 yılında Philadelphia Toboggan Company tarafından el oyması ahşaptan yapılmış bir atlıkarıncadır. Başlangıçta Ohio'nun Youngstown şehrindeki Idora Park'a kurulmuştu. 48 adet el işlemeli ahşap at ve iki araba içeren atlıkarınca, 20. yüzyıl başı Amerikan panayır zanaatkârlığının tipik renkli ve süslü üslubuyla bezeli. Idora Park kapandıktan sonra atlıkarınca, 1984 yılında o dönem endüstriyel bir semt olan DUMBO'ya büyük yatırımlar yapmış olan geliştirici Jane ve David Walentas çifti tarafından müzayededen satın alındı. Jane Walentas, her atı ve mekanik parçayı titizlikle restore ettirmek için onlarca yıl uğraştı; atlıkarınca sonunda 16 Eylül 2011'de halka açıldı.

İçinde yer aldığı pavyon Fransız mimar Jean Nouvel tarafından tasarlandı ve yaklaşık 72'ye 72 feet boyutlarında. Daha sıcak aylarda açılabilen büyük cam panellerle kaplı yapı, yaz aylarında nehir esintisine tamamen açılıyor; kış aylarında ise paneller kapatılarak atlıkarıncanın yıl boyunca hizmet vermesi sağlanıyor. Ortaya çıkan şey gerçekten özgün bir şey: Çağdaş bir mimarlık yapısının içinde duran asırlık bir panayır atlıkarıncası — üstelik New York'un en tanınmış iki köprüsüyle çerçevelenmiş.

Günün Farklı Saatlerinde Deneyim

Hafta içi sabah 10 ile öğlen arası yapılan ziyaretler en sakin olanlar. O saatlerde park bambaşka bir huzur içinde: Water Street'in parke taşları gece çisintisinden hâlâ nemli, East River'dan yansıyan ışık cam panellere alçak bir açıyla vurarak yapının tamamını adeta parlak bir cam kutuya dönüştürüyor. Kalabalık bir kitle yerine birkaç ebeveyn ve küçük çocukla paylaşıyorsun atlıkarıncayı büyük ihtimalle.

Hafta sonu öğleden sonra tablo köklü biçimde değişiyor. Aileler akın etmeye başlıyor ve biniş kuyruğu pavyonun dışına taşabiliyor. Atlıkarınca pek büyük değil, dolayısıyla ilkbahar ve sonbahar aylarının yoğun Cumartesi öğleden sonralarında 15-20 dakikalık bekleme süresi sürpriz değil. Pavyon dolduğunda içerideki gürültü de ciddi ölçüde artıyor: Atlıkarıncanın orijinal bando orgu müziği, cam duvarlara çarpıp yankılanan çocuk sesleriyle yarışmaya başlıyor. Rahatsız edici değil, aksine cıvıl cıvıl bir atmosfer; ama sakin bir hafta içi sabahından tamamen farklı.

Fotoğraf için en iyi zaman gün batımından bir saat öncesi. O saatlerde güneydeki cam panellerden görünen Manhattan silüeti sıcak bir ışığa bürünüyor ve köprüler her iki yandan manzarayı çerçeliyor. Atlıkarıncanın ışıkları ve dış aydınlatma, giderek soluklaşan gökyüzüyle yarışmaya başlıyor; bu anı başka bir vakitte yakalamak mümkün değil. Fotoğrafçılık birincil amacınsa, ışığın düz olduğu ve camın doğrudan merceğe yansıma yaptığı öğle saatleri yerine geç öğleden sonraya göre plan yap.

Mimari ve Ortam

Jean Nouvel'in pavyonu, içindeki atlıkarıncadan bağımsız olarak kendi başına incelemeye değer. Yapı, parkın Empire Fulton Ferry bölümünün tam kıyı kenarına oturuyor. Yaz aylarında cam paneller tamamen açılınca iç mekân ile dışarıdaki kıyı yürüyüş yolu arasındaki sınır kayboluyor. Pavilyon tamamen açık olduğunda East River'ın kokusu içeriye kadar dolduruyor; başın üstünden köprülerin sesi, Brooklyn Bridge'deki araç gürültüsü ve arada bir geçen feribotların kornası kulaklarına geliyor.

Pavyonun Brooklyn Köprüsü ile Manhattan Köprüsü arasındaki konumu tesadüf değil. Her iki yapı hemen üstünde ve yanı başında yükseliyor; 19. yüzyıl taşı, 20. yüzyıl başı çeliği ve 21. yüzyıl camından oluşan bu katmanlı kompozisyon bu küçük kıyı şeridine has bir şey. Pavyon, kıyı boyunca her iki yöne uzanan ve Brooklyn'den Manhattan silüetine en etkileyici bakış açılarından bazılarını sunan daha geniş Brooklyn Bridge Park deneyimiyle doğal bir bütün oluşturuyor.

Atlıkarıncanın hemen arkasındaki DUMBO'nun parke taşlı sokakları bu bütüne ayrı bir doku katıyor. Adı, Manhattan Bridge Viyadüğü'nün Altında anlamına gelen bir kısaltma olan bu semtte pek çok blok, 19. yüzyıl depo mimarisini korumaya devam ediyor. Dökme demir bina cepheleri, granit parke taşları ve üstteki çelik köprü iskeletinin bir araya geldiği bu arka plan, hiçbir turistik bölgenin yapay olarak yaratamayacağı bir atmosfer sunuyor.

Tarih ve Restorasyon

Bu atlıkarıncayı 1922'de inşa eden Philadelphia Toboggan Company, 20. yüzyılın başında Amerika'nın en saygın atlıkarınca ve hız treni üreticilerinden biriydi. El oyması atları, aynı dönemin seri üretim panayır ekipmanlarından farklı kılan ince işçilik ve ifade gücüyle tanınır. Atlıkarıncanın ilk olarak hizmet verdiği Idora Park, 1899'dan 1984'e kadar faaliyet gösteren bölgesel bir eğlence parkıydı. O yıl çıkan yangın parkı harap etti ve park kapandı. Atlıkarınca ise yangından sağ çıktı.

Jane Walentas'ın 1984'teki satın alımın ardından yaklaşık yirmi yıl boyunca sürdürdüğü restorasyon projesi; her atı çıplak ahşabına kadar soyup yapısal hasarları onarmayı ve her figürü fotoğrafik kayıtlar ile döneme özgü teknikler kullanarak yeniden boyamayı kapsıyordu. Orijinal tahrik sistemi ve bando orgu dahil atlıkarıncanın mekanik bileşenleri de yeniden inşa edildi. Sonuç, bugün 1920'lerdeki gibi çalışan işlevsel bir atlıkarınca; replica ya da taklide değil, gerçek bir Amerikan halk sanatı ve endüstri tarihi eseri.

Nasıl Gidilir ve Bölgede Nasıl Gezilir

Manhattan'dan en pratik metro güzergâhı A ya da C hattıyla High Street istasyonuna gitmek; atlıkarıncaya buradan yürüyüş yaklaşık 10 dakika. Su cephesine doğru yürüyerek parkın Main Street ya da Dock Street girişlerinden içeri gir. F hattıyla York Street de benzer bir yürüyüş mesafesiyle geçerli bir alternatif. Brooklyn Köprüsü üzerinden yaya olarak geliyorsan, yayalar için ayrılan köprü yolu seni Brooklyn'deki Tillary Street'e bırakıyor; oradan atlıkarıncaya yürüyüş yaklaşık 15 dakika ve DUMBO'nun tam kalbinden geçiyor.

Bisiklet de verimli bir seçenek. Brooklyn Bridge Park boyunca uzanan kıyı bisiklet yolu bakımlı ve atlıkarıncayı güneydeki Pier 1 ve Pier 6'ya, kuzeyde ise Manhattan Köprüsü geçit yoluna bağlıyor. Pavyon girişi yakınında bisiklet park yeri mevcut.

Birleştirilebilecek Yerler

Atlıkarınca, yarım günü doldurmaya yetecek ve seni bunaltmayacak gerçekten değerli durakların tam ortasında yer alıyor. Brooklyn Heights Promenade, park boyunca güneye doğru 20 dakikalık yürüyüş mesafesinde; Manhattan silüetine kesintisiz bakan yükseltilmiş bir yürüyüş yolu sunuyor. Öte yandan DUMBO'nun sokaklarında birkaç galeri, bağımsız kafe ve hafta sonları Brooklyn Flea pazarının özgün mekânı var. DUMBO semti acelesi olmadan, kendi temponuzda keşfetmeye değer bir yer.

Nisan'dan Ekim'e kadar hafta sonları Smorgasburg, Brooklyn Bridge Park'taki Pier 5'te kuruluyor; atlıkarıncadan güneye yaklaşık 15 dakika yürüyüş. Atlıkarınca, kıyı yürüyüşü ve yemek pazarının birleşimi, özellikle aileler için mantıklı ve keyifli bir Cumartesi programı oluşturuyor.

DUMBO'nun tarihine ve bu semtin çalışan bir endüstri bölgesinden bu hale nasıl geldiğine merak duyuyorsan, gelmeden önce biraz araştırma yapman işe yarar. Atlıkarıncanın buraya nasıl geldiğini de açıklayan Walentas ailesinin DUMBO'yu dönüştürmedeki rolü, kentsel dönüşüm ve gayrimenkul üzerine daha büyük bir New York hikâyesinin parçası. Bu konuyu bir Brooklyn semt rehberi'nde daha ayrıntılı inceleyebilirsin.

Beklentilerini Ayarlamak İsteyenler İçin

Atlıkarınca binişi yalnızca birkaç dakika sürüyor. Yanında çocuk yoksa ya da tarihi panayır ekipmanı ve mimariye özel bir ilgin bulunmuyorsa, sırf biniş için köprüyü geçmek belki fazla gelebilir. Asıl çekicilik; ortamın kendisi, pavyonun mimarisi ve kıyıdaki konumun toplamında yatıyor ve bunların tamamına para ödemeden erişebilirsin. Atmosfer ve manzara için gelenler büyük ihtimalle 4 dolarlık bileti hak ediyor diyecek; büyük ve bağımsız bir turistik mekân beklentisiyle gelenler ise deneyimin kısa geçtiğini düşünebilir.

Yaz aylarında, paneller açık olsa bile cam pavyon içinde öğle saatlerinde sıcaklık ciddi boyutlara ulaşabiliyor. Sıcaktan çabuk bunalan küçük çocuklarla geliyorsan, Temmuz'da öğlen saatinde gelmek yerine sabah ya da geç öğleden sonrayı tercih et. Hava koşulları da çevresindeki park deneyimini doğrudan etkiliyor: Şiddetli yağmurda ya da kuvvetli rüzgârda kıyı şeridi pek konforlu değil; bu mekânı özel kılan manzaralar ise bulutlu günlerde kendini pek göstermiyor.