St Martin-in-the-Fields: najbardziej otwarta londyńska świątynia

Dlaczego St Martin-in-the-Fields zasługuje na więcej niż przelotne spojrzenie

Większość turystów widzi w nim klasyczny kamienny budynek zamykający północno-wschodni narożnik Trafalgar Square, który walczy o uwagę z Kolumną Nelsona i fontannami. To błąd. St Martin-in-the-Fields to o wiele więcej niż malownicze tło. To żywa anglikańska parafia udokumentowana na tym miejscu od co najmniej 1222 roku, sala koncertowa o autentycznej renomie międzynarodowej i jedno z niewielu miejsc w centrum Londynu, gdzie we wtorkowy poranek można po prostu usiąść w ciszy – bez biletu i bez planu.

Kościół stoi na styku dzielnic Westminster i West Endu, co czyni go zarówno wygodnym punktem na mapie, jak i miejscem bogatym kulturowo. Dojdziesz tu piechotą prosto z Trafalgar Square, z Covent Garden albo z South Banku przez Waterloo Bridge – w niecałe piętnaście minut. Prawie nikt tu nie trafia przypadkiem i prawie każdy, kto tu wchodzi, jest zadowolony, że to zrobił.

Osiem wieków w jednym budynku: historia kościoła

Kościół stoi tu od 1222 roku – pierwotnie wśród otwartych pól na północ od Tamizy, co dosłownie opisuje jego nazwa. „Pola" to ówczesne grunty rolne między miastami Londyn i Westminster. Patronem kościoła został Marcin z Tours, czwarowieczny francuski żołnierz, który został biskupem i patronem żołnierzy oraz ubogich. To oddanie marginalnym społecznościom pozostało stałym motywem przez całe stulecia.

Budynek, który dziś widzimy, ukończono w 1726 roku według projektu Jamesa Gibbsa – szkockiego architekta, który kształcił się w Rzymie pod kierunkiem Carla Fontany. Gibbs stworzył coś naprawdę wpływowego: portyk z korynckimi kolumnami wspierający klasyczny fronton, z wieżą wyrastającą bezpośrednio za nim. Wówczas takie połączenie było niezwykłe, wręcz kontrowersyjne, ale projekt był tak często kopiowany, że przez kolejne dwa stulecia praktycznie zdefiniował wygląd anglojęzycznego kościoła – szczególnie w amerykańskich koloniach. Ten styl można spotkać w kościołach od Wirginii po Nową Anglię.

Parafia ma królewskie konotacje: kościół jest oficjalną parafią Pałacu Buckingham, a przez stulecia chrzczono lub grzebano tu wiele znamienitych postaci. Jednocześnie kościół był zawsze blisko ubogich i wykluczonych. Na początku XX wieku proboszcz Dick Sheppard otworzył podwoje dla żołnierzy wracających z I wojny światowej, bezdomnych i wszystkich potrzebujących schronienia – polityka, która ukształtowała nowoczesną tożsamość tego miejsca jako przestrzeni bezwarunkowego przyjęcia.

Co zobaczyć w środku: architektura z bliska

Wchodzisz przez drzwi i oczy przyzwyczajają się do chłodnego, kremowego wnętrza. Nawa jest szeroka i stosunkowo płytka, zalana światłem wpadającym przez duże, przejrzyste okna – co jest niezwykłe jak na kościół w centrum miasta. Gibbs celowo unikał mroku gotyckich poprzedników: stiuki na sklepionym suficie są misterne, lecz nie przytłaczają – wszystko w bieli i bladym złocie, rodzaj detalu, który nagradza pięć minut cierpliwego patrzenia w górę.

Zamknięte ławki, które można zobaczyć na historycznych rycinach, dawno zniknęły – zastąpiło je prostsze siedzenie, ułatwiające organizowanie koncertów i wydarzeń. Po lewej stronie, gdy stoisz twarzą do ołtarza, widać lożę królewską – przypomnienie o statusie parafii królewskiej. Na wschodnim końcu weneckie okno nad ołtarzem przyciąga wzrok i wypełnia chór porannym światłem, jeśli przyjdziesz wystarczająco wcześnie.

Warto znaleźć jeden szczególny detal: małe okno po południowej stronie upamiętniające Nell Gwyn – XVII-wieczną aktorkę i kochankę Karola II, która, jak się uważa, została pochowana w parafii St Martin-in-the-Fields. To zadziwiająco ludzki akcent w oficjalnie majestatycznej budowli.

Koncerty i muzyka: główny powód, dla którego wielu przyjeżdża

St Martin-in-the-Fields ma jedną z najdłuższych i najbardziej zaszczytnych tradycji muzyki na żywo spośród wszystkich londyńskich kościołów. Regularne koncerty południowe, odbywające się w wybrane dni powszednie, są tu stałym punktem od dziesięcioleci. To zazwyczaj muzyka kameralna w wykonaniu wschodzących zawodowych muzyków i zespołów, trwająca około godziny. Wiele z nich jest bezpłatnych, z dobrowolną składką na zakończenie.

Wieczorne koncerty przy świecach mają zupełnie inny charakter. Kościół oświetlają świece, a akustyka – ciepła i czysta, bez przesadnego pogłosu – wyjątkowo dobrze służy kwartetom smyczkowym i małym orkiestrom. Jeśli interesujesz się muzyką klasyczną, a Royal Albert Hall wydaje ci się zbyt duży lub zbyt oficjalny na pierwsze spotkanie z londyńskim koncertem, wieczór przy świecach w tym kościele jest jedną z najlepszych alternatyw w mieście. Ceny biletów na wieczorne wydarzenia są różne – sprawdź aktualny program na oficjalnej stronie.

Powiązania z BBC Proms, rezydencje różnych zespołów oraz nagrania realizowane w tym miejscu sprawiają, że kościół cieszy się autentycznym uznaniem w świecie profesjonalnej muzyki – nie tylko jako atrakcja turystyczna, ale jako przestrzeń, którą poważni muzycy wybierają z własnej woli.

Krypta: kawiarnia, galeria i odciskanie mosiężnych płyt

Pod kościołem znajduje się krypta dostępna bocznym wejściem od Duncannon Street. Przestrzeń jest raczej funkcjonalna niż nastrojowa: kawiarnia i restauracja z kamienną posadzką, serwująca jedzenie i napoje przez większą część dnia, a także mały sklep z pamiątkami i galeria z rotacyjnymi wystawami sztuki i rzemiosła. Café in the Crypt to wygodny przystanek na obiad lub kawę w centrum Londynu – tym bardziej że jest mniej zatłoczona i wyraźnie tańsza niż większość opcji wokół Trafalgar Square.

Godziny otwarcia kawiarni zmieniają się w zależności od dnia tygodnia i mogą się różnić sezonowo – sprawdź aktualne godziny przed wizytą, zanim uwzględnisz ją w planach. W powszednie poranki jest tu stosunkowo spokojnie przed południową godziną szczytu. Po dwunastej kawiarnia wypełnia się mieszaniną pracowników, turystów i stałych bywalców – przekrojem, który wygląda na autentycznie londyński, a nie przygotowany specjalnie dla odwiedzających.

W krypcie działa centrum odciskania mosiężnych płyt, gdzie samodzielnie możesz wykonać odbitki z replik średniowiecznych miedzianych tablic nagrobnych. Zajęcie to skierowane jest głównie do rodzin i młodszych gości, ale sprawdza się też jako niepretensjonalna i przystępna cenowo pamiątka w porównaniu z większością londyńskich sklepów z upominkami. Obowiązuje niewielka opłata.

Kiedy przyjeść i jak zmienia się charakter wizyty

Najspokojniej jest w dni powszednie przed jedenastą. Kościół jest otwarty, niemal pusty – możesz przejść całą nawę, podziwiać stiukowy sufit i siedzieć w ciszy bez przeszkód. Światło wpadające przez wschodnie okno o tej porze jest wyjątkowo wyraźne. To właśnie wtedy budynek najbardziej przypomina to, czego doświadczała kongregacja w 1726 roku.

W południe każdego dnia powszedniego atmosfera wyraźnie się zmienia. W dni koncertowe miejsca zajmują się błyskawicznie. Jeśli chcesz uczestniczyć w bezpłatnym koncercie południowym, przychodź piętnaście do dwudziestu minut wcześniej – kościół jest na tyle mały, że spóźnieni mogą nie znaleźć miejsc siedzących. Akustyka w pierwszej jednej trzeciej nawy jest wyraźnie lepsza niż z tylnych rzędów.

W niedzielne poranki odbywają się regularne nabożeństwa i choć kościół pozostaje przestrzenią publiczną, ten czas jest przeznaczony przede wszystkim na modlitwę, nie na zwiedzanie. Wizyta po głównym nabożeństwie porannym – zazwyczaj wczesnym popołudniem w niedzielę – pozwala uniknąć poczucia niestosowności, a kościół jest nadal dostępny.

St Martin-in-the-Fields stoi na skraju jednej z najchętniej fotografowanych przestrzeni Londynu. Jeśli spędzasz czas w okolicach National Gallery lub National Portrait Gallery po drugiej stronie placu, kościół świetnie uzupełnia ten sam program bez żadnych dodatkowych dojazdów.

Dojazd i praktyczne informacje

Kościół znajduje się przy Trafalgar Square, z wejściem od strony Duncannon Street. Najbliższa stacja to Charing Cross (National Rail oraz linie Bakerloo i Northern) – około trzech minut spacerem. Leicester Square na liniach Piccadilly i Northern jest mniej więcej pięć minut piechotą od północy. W pobliżu jest też stacja Embankment na liniach Circle, District, Bakerloo i Northern.

Autobusy obsługujące Trafalgar Square są liczne i łączą plac z większością centrum Londynu. Jeśli korzystasz z karty Travelcard lub Oyster, każda z tych stacji jest wygodna na wizytę w kościele. Nie ma tu parkingu na miejscu, a biorąc pod uwagę lokalizację, dojazd samochodem po prostu nie ma sensu.

Główne wejście przez portyk ma schody. Boczne wejście od Duncannon Street zapewnia dostęp bez stopni – zarówno do kościoła, jak i do poziomu krypty. Jeśli dostępność dla osób z ograniczoną mobilnością jest dla ciebie istotna, warto skontaktować się z kościołem przed wizytą, żeby potwierdzić aktualne możliwości – oficjalna strona podaje jedynie ogólne informacje na temat udogodnień.