Shakespeare's Globe: Kompletny przewodnik po żywym teatrze Londynu

Czym właściwie jest Shakespeare's Globe

Shakespeare's Globe to nie muzeum udające teatr. To działający, profesjonalny teatr repertuarowy, który każdego sezonu wystawia pełne produkcje w budynku wzniesionym według tych samych zasad co oryginalny Globe z 1599 roku. Tamten teatr, zbudowany przez Lord Chamberlain's Men na Bankside, był miejscem prawykonań takich sztuk jak Hamlet, Otello czy Król Lear. Spłonął w 1613 roku, gdy podczas przedstawienia Henryka VIII zawiodło działo sceniczne, został odbudowany, a ostatecznie zamknięty przez Purytanów w 1642 roku.

Współczesna rekonstrukcja otworzyła się w 1997 roku, w miejscu oddalonym o około 230 metrów od pierwotnej lokalizacji. To dzieło życia amerykańskiego aktora i reżysera Sama Wanamaker, który zaczął walczyć o jej realizację w latach 70. Efektem jest otwarty na niebo, okrągły drewniany teatr z trzcinowym dachem nad galeriami i odkrytym parterem, gdzie na każdym spektaklu stoi około 700 groundlingów. Łączna pojemność wynosi 1500 miejsc.

Obok głównego Globu na terenie kompleksu znajduje się kryty Sam Wanamaker Playhouse – teatr w stylu jakobińskim oświetlany świecami, który prowadzi własny sezon od końca października do początku kwietnia. Dwa obiekty zapewniają organizacji całoroczny program i razem stanowią największą na świecie próbę rozumienia Szekspira przez pryzmat teatru, a nie wyłącznie nauki.

Budynek: co czyni go wyjątkowym

Z zewnątrz Globe wygląda jak cichy anachronizm wśród betonu i szkła South Banku. Bielone wapnem ściany, ciemna drewniana konstrukcja szkieletowa i głęboka strzecha z trzciny wodnej stoją tuż przy nadrzecznej promenadzie. To jeden z zaledwie dwóch krytych strzechą budynków dopuszczonych w Londynie – otrzymał specjalne zezwolenie ze względu na historyczne znaczenie. Strzecha wymagała zatwierdzenia specjalnych zabezpieczeń przeciwpożarowych przez City of London.

Po wejściu do środka skala zaskakuje większość odwiedzających. Parter jest bardziej kameralny, niż sugerują zdjęcia – ma około 30 metrów średnicy. Trzy poziomy krytych galerii owijają się wokół trzech boków sceny, która wysuwa się w stronę parteru bez żadnej rampy proscenienia oddzielającej aktorów od widowni. Sufit sceny, zwany Niebiosami, pokryty jest żywą ikonografią niebieską. Podczas porannych i popołudniowych spektakli całe wnętrze zalewa naturalne światło wpadające przez otwarty dach, co zupełnie zmienia charakter przedstawienia w porównaniu z wieczornym pokazem.

Do budowy użyto świeżego dębu, tynku wapiennego i tradycyjnych technik stolarskich, wszędzie tam, gdzie było to możliwe, opierając się na badaniach archeologicznych i dokumentacyjnych. Pierwsze wykopaliska w 1989 roku odsłoniły w pobliżu pozostałości oryginalnego teatru Rose, dostarczając projektowi nowych danych. Budynek jest zarówno roboczą hipotezą na temat architektury teatru elżbietańskiego, jak i – oceniając go na własnych zasadach – piękną konstrukcją.

Jak wygląda spektakl: rano, po południu i wieczorem

Popołudniowe spektakle w Globie są czymś niepowtarzalnym w londyńskim teatrze. Otwarty dach sprawia, że słońce przesuwa się podczas przedstawienia, niekiedy wędrując wprost po scenie, a chmury mogą zmieniać nastrój sceny niezależnie od zamierzeń reżysera. Słyszysz miasto: rzeczny autobus mija z niskim sygnałem, gołębie lądują na strzesze, odległy gwar Bankside wdziera się do środka. To nie jest przeszkoda. To właśnie o to chodzi. Sztuki były pisane na taką właśnie otaczającą rzeczywistość.

Wieczorne spektakle mają wyraźnie inny charakter. Gdy zapada zmrok, przejmują sceniczne latarnie, nadając cieplejszą, bardziej intymną atmosferę, choć niebo nad głową wciąż pozostaje widoczne. Parter wypełnia się zapachem wilgotnego drewna i – gdy pogoda się psuje – zbiorowym ciepłem 700 osób stojących ramię w ramię. W pogodny letni wieczór może być zachwycająco. W mokrą, chłodną noc we wrześniu – niezbyt komfortowo.

Stanie na parterze jako groundling to tańsza opcja, a dla wielu odwiedzających – najbardziej niezapomniana. Jesteś na tym samym poziomie co scena i blisko akcji. Aktorzy często wchodzą między widownię, zwracają się bezpośrednio do publiczności, a w niektórych produkcjach angażują groundlingów w sceny zbiorowe. Atmosfera na parterze jest też bardziej swobodna niż na siedzeniach w galeriach. Ludzie się przemieszczają, głośno się śmieją, reagują bardziej spontanicznie. To bliższe temu, czym mogło być doświadczenie oryginalnej widowni, niż cokolwiek, co da Ci aksamitne krzesło.

Sam Wanamaker Playhouse: drugi teatr, który warto odkryć

Wielu odwiedzających South Bank nie zdaje sobie sprawy, że Sam Wanamaker Playhouse istnieje jako odrębny obiekt. To kryty teatr oświetlany świecami, wzorowany na jakobińskich teatrach z początku XVII wieku, z czterema poziomami drewnianych galerii i sceną rozświetloną świecami z wosku pszczelego oraz żyrandolami w stylu epoki. Gdy świece płoną, a oświetlenie widowni jest przygaszone, atmosfera jest niezwykła. Cienie migoczą na rzeźbionych drewnianych galeriach. Akustyka jest precyzyjna i sucha. To intymność, której otwarty Globe nie jest w stanie zaoferować.

Playhouse wystawia własne produkcje od końca października do początku kwietnia, skupiając się często na dziełach współczesnych Szekspirowi: Webstera, Middletona, Forda, Jonsona. Tu organizacja podejmuje najbardziej odważne decyzje programowe i tu właśnie publiczność znająca Globe głównie jako letni teatr bywa mile zaskoczona tym, co zastaje. Pojemność jest mniejsza, a bilety wyprzedają się szybciej, więc wcześniejsza rezerwacja jest tu szczególnie ważna.

Oprowadzania, prelekcje i wystawa

Jeśli nie przychodzisz na spektakl, Shakespeare's Globe oferuje oprowadzania po teatrze. Tury odbywają się codziennie, z zastrzeżeniem prób i harmonogramu przedstawień, więc dostępność bywa różna. Zwiedzanie daje dostęp do sceny i galerii z komentarzem dotyczącym konstrukcji budynku, historii oryginalnego Globu i sposobu pracy współczesnego zespołu. W dni z przedstawieniami oprowadzania po samym Globe mogą być zastępowane wycieczkami do Sam Wanamaker Playhouse, więc sprawdź harmonogram przed przyjazdem.

Wystawa na miejscu, wliczona w cenę oprowadzania, omawia wykopaliska i dowody historyczne dotyczące pierwotnego Globu, kampanię na rzecz budowy rekonstrukcji oraz szerszą historię teatru elżbietańskiego w Southwark. Jest dobrze zaprojektowana, bez nadmiaru, a jej uważne zwiedzanie zajmuje około 45 minut. Dla kontekstu przed spektaklem warto przyjść wcześniej i tu spędzić trochę czasu.

Globe leży w jednym z najbardziej zagęszczonych kulturalnie rejonów Londynu. Tate Modern jest pięć minut spacerem na zachód wzdłuż nadrzecznej ścieżki, Katedra Southwark dziesięć minut na wschód, a cały odcinek South Banku od Waterloo do London Bridge można przejść pieszo w mniej niż 30 minut. Warto połączyć to z dłuższym dniem nad rzeką.

Dojazd i praktyczna logistyka

Do Globu można dotrzeć z kilku stron. Stacja London Blackfriars (National Rail oraz linie District i Circle londyńskiego metra) wystawia Cię na północnym brzegu rzeki – stamtąd pięć minut piechotą przez Millennium Bridge. Stacja London Bridge (linie Northern i Jubilee) to około 10 minut spaceru na zachód wzdłuż nadrzecznej ścieżki na Bankside. Stacja Southwark na linii Jubilee również mieści się w promieniu 15 minut pieszo. Dla bardziej malowniczego dojazdu łódź Uber Boat by Thames Clippers zatrzymuje się przy Bankside Pier, który stoi dosłownie przy wejściu do teatru.

Jeśli łączysz wizytę w Globie z innymi atrakcjami South Banku, spacer od London Eye do Globu wzdłuż rzeki zajmuje około 20 minut i prowadzi przez Southbank Centre i Tate Modern. Millennium Bridge, leżący bezpośrednio na północ od Globu, oferuje jedną z lepszych pozycji do fotografowania odbicia Katedry Świętego Pawła w Tamizie i wart jest krótkiego zboczenia z drogi.

Godziny otwarcia kasy biletowej różnią się w zależności od dnia; aktualne godziny znajdziesz na oficjalnej stronie. W dni spektakli kasa otwiera się wcześniej. Zdecydowanie zalecamy rezerwację z wyprzedzeniem w przypadku popularnych produkcji i weekendowych przedstawień, zwłaszcza biletów na parter na letnie spektakle szekspirowskie, które wyprzedają się na kilka tygodni naprzód.

Udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami obejmują trasy bez schodów, miejsca dla wózków inwalidzkich, siedzenia dla opiekunów, systemy wspomagania słuchu oraz wybrane przedstawienia w wersji relaksowanej i z napisami. Globe publikuje szczegółowe przewodniki dotyczące dostępności na swojej stronie, a kasa biletowa może doradzić w konkretnych przypadkach. Parter jest płaski, lecz otwarty na pogodę i może być fizycznie wymagający podczas trzygodzinnego stania.

Kto powinien przemyśleć tę wizytę

Shakespeare's Globe to jedno z najbardziej wartościowych doświadczeń w Londynie, ale nie dla każdego będzie dobrym wyborem. Jeśli masz ograniczoną mobilność lub nie możesz długo stać, bilety na parter po prostu nie są dla Ciebie praktyczną opcją. Miejsca w galerii rozwiązują ten problem, ale miej na uwadze, że widoczność z górnych poziomów bywa ukośna, a niektóre ławki są wąskie. Jeśli nie interesujesz się teatrem ani historią literatury, a odwiedzasz Globe głównie dlatego, że znalazł się na jakiejś liście top dziesięć – oprowadzanie bez spektaklu może wydać Ci się suche. Wystawa jest pouczająca, ale bez zobaczenia przedstawienia trudno pojąć, co czyni to miejsce wyjątkowym.

Małe dzieci nieprzyzwyczajone do żywego teatru mogą mieć trudności z śledzeniem trzygodzinnych spektakli, zwłaszcza pisanych wierszem. Globe prowadzi specjalne programy rodzinne i edukacyjne, a niektóre produkcje są bardziej przystępne niż inne. Jeśli planujesz rodzinny wyjazd do Londynu, przewodnik po Londynie z dziećmi zawiera bardziej odpowiednie punkty wyjścia dla młodszych odwiedzających.