Southbank Centre: kulturalne serce Londynu nad Tamizą

Czym jest Southbank Centre?

Southbank Centre to nie jeden budynek, lecz kampus obiektów rozciągający się wzdłuż malowniczego odcinka nabrzeża Tamizy w południowo-wschodnim Londynie. W jego skład wchodzą: Royal Festival Hall, Queen Elizabeth Hall, Purcell Room, Hayward Gallery oraz National Poetry Library. Razem tworzą największe centrum sztuki w Wielkiej Brytanii – tytuł, który noszą od czasów Festival of Britain w 1951 roku. Teren rozciąga się między mostem Waterloo a mostem Hungerford, naprzeciwko Victoria Embankment po drugiej stronie rzeki.

Centrum sąsiaduje z Tate Modern i Globe Theatre Szekspira, co sprawia, że South Bank jest jedną z najbardziej zagęszczonych dzielnic artystycznych w całej Europie. Samo Southbank Centre ma jednak wyraźną tożsamość: to nie tyle muzeum, co żyjące miejsce, kształtowane przez program zmieniający się z tygodnia na tydzień.

Royal Festival Hall: architektura i atmosfera

Royal Festival Hall to serce całego kampusu. Zaprojektowany przez Leslie Martina i Petera Moro, oddany do użytku w 1951 roku na potrzeby Festival of Britain, jest jednym z najwybitniejszych przykładów powojennej architektury obywatelskiej w Wielkiej Brytanii. Elewacja jest stosunkowo powściągliwa – czysta, pozioma bryła z kamienia portlandzkiego i szkła – ale wnętrze zaskakuje: warstwowe balkony, ciepłe drewniane okładziny i przestronność, która od początku była zamierzona: budynek miał być miejscem otwartym dla wszystkich, nie tylko dla posiadaczy biletów.

Audytorium mieści około 2700 osób i jest domem London Philharmonic Orchestra, Philharmonia Orchestra, London Sinfonietta oraz Orchestra of the Age of Enlightenment. Akustyka sali była gruntownie przebudowana w latach 60., a następnie w ramach dużej renowacji w latach 2005–2007, która przywróciła też dawną świetność przestrzeniom publicznym i wzbogaciła je o nowe bary i tarasy.

Rano, zanim pojawią się pierwsi zwiedzający, foyer jest niemal kontemplacyjne. Przez wielką szklaną ścianę od strony Tamizy wpada jasne światło, szum kawiarni jest przytłumiony, a budynek można spokojnie podziwiać bez tłumów. Wieczorem przed koncertem atmosfera zmienia się diametralnie: bary są pełne, tarasy tętnią życiem, a z drzwi sali słychać stroienie instrumentów. Różnica między spokojnym wtorkowym popołudniem a piątkowym wieczorem jest tu naprawdę uderzająca.

Queen Elizabeth Hall, Purcell Room i Hayward Gallery

Queen Elizabeth Hall i Purcell Room mieszczą się w brutalistycznym bloku betonowym tuż obok Festival Hall. Budynek z 1967 roku to bardziej bezkompromisowa architektura: surowy beton, kanciaste i monumentalne kształty. Wzbudza skrajne reakcje, ale Historic England wpisał zarówno Festival Hall, jak i kompleks QEH/Purcell Room na listę zabytków klasy I, uznając ich architektoniczne i historyczne znaczenie.

Hayward Gallery, mieszcząca się w tym samym brutalistycznym bloku, jest jedną z czołowych londyńskich scen sztuki współczesnej. Nie posiada stałej kolekcji – zamiast tego przez cały rok prezentuje kolejne duże wystawy czasowe. Na betonowych tarasach na dachu galerii odbywały się także plenerowe instalacje rzeźbiarskie. Godziny otwarcia zależą od kalendarza wystaw, więc przed wizytą warto sprawdzić oficjalną stronę.

National Poetry Library i spokojniejsze zakątki

Większość odwiedzających Southbank Centre nie zwraca uwagi na National Poetry Library, mieszczącą się na poziomie 5 Royal Festival Hall. To największa na świecie kolekcja poezji powstałej po 1912 roku, a wstęp jest bezpłatny. Otwarta we wtorki 12:00–18:00 oraz od środy do niedzieli 12:00–20:00, jest cichą oazą pośrodku jednego z najbardziej ruchliwych kulturalnie miejsc w Londynie. Można tu swobodnie przeglądać zbiory, usiąść i poczytać bez żadnych zobowiązań.

Promenada nadrzeczna biegnąca bezpośrednio przed obiektami to także integralny element doświadczenia Southbank Centre. Pod mostem Waterloo niemal codziennie działają stragany z używanymi książkami i grafikami w przystępnych cenach. Stoiska są tu od dziesięcioleci i mają wiernych bywalców wśród mieszkańców oraz stałych gości.

Praktyczny przewodnik: dojazd i poruszanie się po terenie

Najprostsze podejście wiedzie ze stacji Waterloo – to zaledwie pięć minut piechotą. Wychodzimy na Waterloo Road, przechodzimy pod wiaduktem kolejowym i nadrzeczna promenada South Banku prowadzi nas prosto do Festival Hall. Ze stacji Embankment po północnej stronie rzeki przechodzimy mostem Hungerford (kładką dla pieszych biegnącą obok mostu kolejowego Charing Cross), skąd roztacza się ładny widok w dół rzeki ku Katedrze św. Pawła. Spacer z Embankment zajmuje około dziesięciu minut.

Obiekty są ze sobą dobrze połączone zarówno krytymi, jak i otwartymi przejściami, więc orientacja na miejscu jest prosta. Oznakowanie jest czytelne. Kampus jest dostępny dla wszystkich: windy łączą wszystkie poziomy, a wszystkie przestrzenie publiczne – bary, toalety i sale widowiskowe – są dostępne dla osób z niepełnosprawnościami. Posiadacze kart Blue Badge mogą korzystać z czterech bezpłatnych miejsc parkingowych przy Queen Elizabeth Hall (bez rezerwacji, wymagane wyłożenie karty).

Jak wygląda wizyta o różnych porach dnia

Poranki w dni robocze są spokojne. Kawiarnia na parterze Royal Festival Hall serwuje kawę mieszaninie pracowników biurowych z South Banku i wczesnych gości. Przed południem w foyer rzadko bywa tłoczno, a okna od strony Tamizy zapewniają wyraźny widok na rzekę i północny brzeg. To dobra pora, żeby przyjrzeć się samemu budynkowi, a nie tylko przez niego przejść.

Po południu ruch wyraźnie wzrasta, zwłaszcza w weekendy. Nadrzeczne tarasy przed Festival Hall przyciągają ludzi, którzy nie mają żadnych planów kulturalnych: rodziny jedzące lunch, nastolatków w skateparku pod okapem QEH, turystów przemierzających trasę między Tate Modern a Waterloo. Atmosfera jest swobodna i otwarta. Na nadrzecznym promenadzie regularnie pojawiają się targi ze street foodem i imprezy plenerowe, szczególnie w cieplejszych miesiącach.

Wieczory przed spektaklami i po nich to moment, gdy Southbank Centre czuje się najbardziej sobą. Bary na parterze i wyższych piętrach Festival Hall są pełne, tarasy rozświetlone, a Tamiza nocą odbija światła mostów. Nawet jeśli nie masz biletu na koncert, możesz przyjść na drinka i chłonąć tę atmosferę. Przy wejściu do foyer nikt nie sprawdza biletów.

Widoki na Tamizę z tarasów Festival Hall należą do najpiękniejszych w centrum Londynu – szczególnie w kierunku północnego brzegu o zmierzchu, kiedy oświetlona panorama obejmuje wieże Embankmentu, kopułę katedry św. Pawła w tle i łuk rzeki biegnący ku City.

Pory roku i wydarzenia

Southbank Centre działa przez cały rok, a w jego kalendarzu znajdziesz zimowy jarmark w grudniu, targi plenerowe, bezpłatne koncerty w foyer oraz duże koncerty i wystawy biletowane. Latem tarasy są intensywniej wykorzystywane i często odbywają się bezpłatne imprezy na świeżym powietrzu. Bożonarodzeniowy jarmark na nadrzecznym promenadzie przed obiektami trwa kilka tygodni, od końca listopada do grudnia, i przyciąga tłumy – szczególnie w weekendy.

Deszcz nie psuje tu zabawy w istotny sposób. Kryta promenada nadrzeczna daje pewne schronienie, a foyer Festival Hall jest komfortowym miejscem do spędzenia czasu przy złej pogodzie. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak pogoda powinna wpływać na planowanie szerszego wyjazdu do Londynu, zajrzyj do przewodnika o najlepszym czasie na wizytę w Londynie.

Osoby odwiedzające Londyn głównie ze względu na sztuki performatywne powinny pamiętać, że program Southbank Centre jest odrębny od repertuaru National Theatre i BFI Southbank – to sąsiednie instytucje na tym samym nabrzeżu, ale działające zupełnie niezależnie.