Tate Modern: Kompletny przewodnik po londyńskiej galerii sztuki

Czym jest Tate Modern i dlaczego warto je odwiedzić?

Tate Modern to brytyjskie narodowe muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej oraz jedna z najczęściej odwiedzanych galerii sztuki na świecie. Otwarto je w maju 2000 roku w budynku dawnej elektrowni Bankside – monumentalnej ceglastej konstrukcji zaprojektowanej przez Sir Gilesa Gilberta Scotta, tego samego architekta, który stworzył czerwoną budkę telefoniczną i elektrownię Battersea. Dziewięćdziesięciodziewięciometrowy komin to jeden z charakterystycznych punktów South Bank, widoczny z północnego brzegu Tamizy, a wnętrze zachowało surową, przemysłową skalę, która nie ma odpowiednika w żadnej tradycyjnej galerii.

Kolekcja obejmuje sztukę nowoczesną i współczesną od 1900 roku do dziś – prace Picassa, Rothki, Bourgeois, Warhola, Hepworth, Beuysa i dziesiątek innych artystów, rozmieszczone w dwóch połączonych budynkach: oryginalnym Boiler House (oficjalnie Natalie Bell Building) oraz nowszym Blavatnik Building, otwartym w 2016 roku. Oba łączą podziemne przejścia i wspólna ogromna Turbine Hall – centralna nawa o wysokości 35 metrów i długości 152 metrów, która gościła jedne z najbardziej ambitnych publicznych instalacji artystycznych w historii.

Budynek: od elektrowni do kulturalnej ikony

Elektrownia Bankside powstawała w dwóch etapach między 1947 a 1963 rokiem. W szczytowym okresie dostarczała prąd do centrum Londynu, lecz została zamknięta w 1981 roku w ramach restrukturyzacji krajowej sieci energetycznej. Budynek stał pusty przez niemal dwie dekady, zanim architekci Herzog i de Meuron zostali wyznaczeni do jego przekształcenia w galerię – projekt ten stał się jednym z najbardziej uznanych przykładów adaptacyjnego użytkowania przestrzeni przemysłowej w XX wieku.

Geniusz tej przebudowy tkwi w tym, co zachowano, a nie tylko w tym, co dodano. Turbine Hall, gdzie niegdyś stały potężne turbiny, zostało oczyszczone, ale zachowało katedralne proporcje – surowa, echolaliczna przestrzeń z łagodnie opadającą rampą, która prowadzi odwiedzających z poziomu ulicy w samo serce budynku. Ceglana elewacja została zachowana niemal w całości. Stojąc na tarasie od strony rzeki, budynek wciąż wygląda jak elektrownia. To napięcie między przemysłową przeszłością a kulturalną teraźniejszością tworzy wyjątkową atmosferę Tate Modern.

Blavatnik Building (nowsza, piramidalna przybudówka zaprojektowana przez tych samych architektów) dodaje kilka pięter przestrzeni wystawienniczej i zupełnie inne wrażenia przestrzenne: jasne, przewiewne, z zygzakowatymi klatkami schodowymi i dużymi oknami obramowującymi widoki na Tamizę. Łącznie oba budynki zajmują około 34 500 metrów kwadratowych powierzchni brutto na jedenastu kondygnacjach.

Budynek stoi bezpośrednio nad Tamizą, połączony z północnym brzegiem Millennium Bridge – przeznaczonym tylko dla pieszych stalowym mostem wiszącym zaprojektowanym przez Normana Fostera. Przejście nim w kierunku komina elektrowni w pogodny poranek to jeden z tych prostych londyńskich momentów, które świetnie wychodzą na zdjęciach i długo pozostają w pamięci.

W środku galerii: czego się spodziewać

Stała kolekcja jest ułożona tematycznie, a nie chronologicznie – na początku może to dezorientować, ale warto dać się temu zaskoczyć. Dzieła grupowane są według idei i dialogów, a nie według epoki czy narodowości, więc obraz Matisse'a może wisieć obok pracy współczesnego artysty afrykańskiego, na którego twórczość wywarł wpływ, albo surrealisto­wane płótno może sąsiadować z nowym wideo nawiązującym do podobnej symboliki. Opisy przy pracach wyjaśniają logikę kuratorską, ale zwiedzanie jest bogatsze, gdy pozwolisz sobie wędrować swobodnie, bez ustalonej trasy.

Do wyróżniających się eksponatów stałej kolekcji należą rzeźby pająków Louise Bourgeois (często ustawiane w Turbine Hall lub w jej pobliżu), Seagram Murals Marka Rothki – wielkoformatowe płótna w osobnej, przyciemnionej sali o niemal medytacyjnym charakterze – oraz bogata kolekcja surrealistycznych dzieł Salvadora Dalego, René Magritte'a i Maxa Ernsta. Minimalizm i konceptualizm reprezentują Joseph Beuys, Carl Andre i Donald Judd, a współczesne piętra regularnie rotują dzięki nowym nabytkom.

Sama Turbine Hall to inne doświadczenie. Tate co roku zleca wybitnym artystom tworzenie prac site-specific na tę przestrzeń, a wstęp na te instalacje jest zawsze bezpłatny. Wśród poprzednich realizacji znalazły się m.in. sztuczne słońce Olafura Eliassona (2003), gigantyczne zjeżdżalnie Carstena Höllera (2006) czy pokryta cukrem sfinks Kary Walker (2014). Warto sprawdzić, co będzie wystawiane podczas Twojej wizyty – komisje dla Turbine Hall to często ważne momenty w kulturze.

Jak zmienia się atmosfera o różnych porach dnia

Tate Modern otwiera się codziennie o 10:00. Pierwsza godzina bywa najspokojniejsza – naturalne światło najpiękniej pada na górnych piętrach galerii, a Turbine Hall jest względnie wolna od tłumów. Jeśli chcesz spokojnie fotografować dzieła lub po prostu stać przed obrazem we własnym tempie, przyjazd chwilę po otwarciu w dzień roboczy to najlepszy wybór.

Około południa, szczególnie w weekendy i podczas ferii szkolnych, galeria robi się znacznie bardziej zatłoczona. Turbine Hall wypełnia się hałasem – rozmowami, biegającymi dziećmi, echem potęgującym każdy dźwięk w ogromnej przestrzeni. Przy kawiarniach i restauracjach mogą tworzyć się długie kolejki. Zwiedzanie nie traci na wartości, ale jest zasadniczo inne. Sala Rothki, która wymaga skupienia i ciszy, jest szczególnie wrażliwa na tłok.

Piątkowe i sobotnie wieczory mają swój urok: galeria jest otwarta do 21:00, a po około 18:30 przyciąga zupełnie inną publiczność – mniej turystów, więcej lokalnych bywalców, spokojniejsza atmosfera. Taras South Bank oraz restauracja na 9. piętrze są wyjątkowo przyjemne w piątkowe wieczory, gdy na wodzie odbijają się światła Tamizy, a Katedra Świętego Pawła jarzy się po drugiej stronie rzeki. Jeśli chcesz połączyć wizytę w galerii z kolacją w okolicy, dobry plan to przyjście o 17:00, dwie godziny w kolekcji, a potem oglądanie, jak miasto rozświetla się na tarasie.

Jak dotrzeć i jak się poruszać po galerii

Najprostsza trasa z centrum Londynu wiedzie metrem lub koleją do stacji Blackfriars, skąd trzeba przejść przez most Blackfriars Bridge na południe i iść wzdłuż brzegu rzeki na wschód przez około osiem minut. Komin jest widoczny przez większą część drogi, więc trudno się zgubić. Stacja Southwark (linia Jubilee) też leży w zasięgu spaceru – mniej więcej dziesięć minut przez boczne uliczki Bankside.

Jeśli przybywasz z północnego brzegu rzeki, przejście przez Millennium Bridge od schodów przy Katedry Świętego Pawła zajmuje około dziesięciu minut i samo w sobie jest przyjemnym spacerem – przez cały czas galeria widoczna jest na końcu mostu.

Wewnątrz budynek może być mylący przy pierwszej wizycie. Dwa budynki (Natalie Bell i Blavatnik) są połączone, ale mają różne systemy numeracji pięter, które nie zawsze pokrywają się między sobą. Bezpłatne mapy dostępne przy kasach informacyjnych przy obu wejściach, a personel chętnie pomaga z orientacją. Turbine Hall to najlepszy punkt odniesienia – jeśli się zgubisz, wróć do hali i stamtąd zacznij od nowa.

Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami jest dobrze przemyślana. Rampa w Turbine Hall zapewnia wejście bez stopni z poziomu ulicy do głównej galerii. Wejście do Blavatnik Building również jest pozbawione barier. Windy łączą wszystkie piętra galerii w obu budynkach. Osoby z niepełnosprawnościami korzystają z ulgowych biletów na wystawy płatne, a ich towarzysz wchodzi bezpłatnie.

Wystawy czasowe i wydarzenia

Tate Modern organizuje kilka płatnych wystaw czasowych rocznie, zazwyczaj w dedykowanych salach na 2. i 3. piętrze Natalie Bell Building. Pokazują one zarówno duże retrospektywy poszczególnych artystów, jak i wystawy tematyczne. W przeszłości galeria prezentowała m.in. twórczość Paula Gauguina, Henriego Matisse'a, Cézanne'a i Zanele Muholi. Wystawy są solidne, dobrze zbadane i często towarzyszą im obszerne katalogi dla tych, którzy chcą pogłębić wiedzę.

Ceny biletów różnią się w zależności od wystawy; dostępne są zniżki, a Tate Collective oferuje bilety za 5 funtów dla osób w wieku 16–25 lat. Członkowie i wspierający Tate wchodzą na wszystkie wystawy bezpłatnie bez konieczności rezerwacji – warto więc przeliczyć, czy członkostwo się opłaca, jeśli planujesz więcej niż dwie lub trzy płatne wystawy w roku. Niezależnie od tego zdecydowanie warto kupić bilety online z wyprzedzeniem – popularne wystawy w ostatnich tygodniach trwania są często wyprzedane dla osób bez rezerwacji.

Warto też regularnie sprawdzać Tate Modern pod kątem wieczornych wykładów, warsztatów rodzinnych i wydarzeń spoza głównego kalendarza wystaw. Jeśli planujesz szersze zwiedzanie South Bank, galeria doskonale łączy się z Globe Theatre na zachodzie i Borough Market w krótkiej odległości na wschodzie – razem tworzą plan na pełny dzień w Bankside bez potrzeby przeprawiania się przez rzekę.

Warto wiedzieć: kto pokocha Tate Modern, a kto może być zawiedziony

Tate Modern jest dla tych, którzy nie boją się sztuki wymagającej zaangażowania. Duża część kolekcji – szczególnie dzieła konceptualne i minimalistyczne – nie oferuje natychmiastowej przyjemności wizualnej i wymaga sięgnięcia po opisy i kontekst kuratorski. Jeśli wolisz malarstwo figuratywne, narracyjne płótna lub dawnych mistrzów, stała kolekcja może Cię rozczarować. Lepiej w takim przypadku wybrać National Gallery na Trafalgar Square lub Courtauld Gallery.

Dla miłośników sztuki współczesnej, fotografii lub samej architektury budynku Tate Modern jako bezpłatna atrakcja jest trudna do przecenienia. Nawet w słabszy dzień instalacja w Turbine Hall i widoki z górnych pięter uzasadniają wizytę. Dzieci często żywo reagują na wielkoformatowe prace i dramatyczną przestrzeń budynku, więc wizyta z rodziną ma sens – choć bardzo małe dzieci nie zainteresują się większością kolekcji jako takiej.

Lokalizacja na South Bank jest też sama w sobie dużą częścią atrakcji. Więcej kontekstu o tym, co otacza galerię, znajdziesz w przewodniku po dzielnicy South Bank, który obejmuje cały nadrzeczny pas atrakcji od Waterloo po London Bridge.

Jeśli Tate Modern wchodzi w skład szerszego planu muzealnego, przewodnik po najlepszych muzeach w Londynie pomoże Ci sensownie zaplanować czas w mieście.