Wieża Japońska i Pawilon Chiński: Zapomniane Królewskie Curiosités Brukseli

Co tak właściwie tu widzisz

Wieża Japońska i Pawilon Chiński stoją obok siebie przy Avenue Van Praet w Laeken — północnej dzielnicy Brukseli, najlepiej kojarzonej z główną rezydencją belgijskiej rodziny królewskiej. Z ulicy i otaczającego parku obie budowle robią wrażenie kompletnie nie na miejscu: pięciokondygnacyjna wieża w stylu pagody i bogato zdobiony pawilon w stylu chińskim wyrastają niespodziewanie ponad parkowe drzewa, bez żadnych sąsiadów o podobnym języku architektonicznym. Wyglądają — i to w najlepszym możliwym sensie — jak rekwizyty z dwóch różnych kontynentów, które trafiły na tę samą scenę.

Wieża Japońska ma blisko 50 metrów wysokości — jej piętrowe dachy zwężają się ku górze na wzór japońskiej pagody, z dekoracyjnymi elementami z kutego żelaza i lakierowanymi detalami widocznymi nawet z daleka. Pawilon Chiński jest niższy i szerszy, a jego fasadę pokrywa ornamentyka inspirowana Chinami: szkliwione kafle ceramiczne, rzeźbione elementy drewniane sprowadzone z Chin i Japonii oraz wielowarstwowe okapy, które inaczej łapią światło o różnych porach dnia. W porannym świetle dachówki pawilonu mienią się złocistą zielenią; po południu cienie uwypuklają fakturę rzeźbionych fasad.

Historia tych budowli

Obie budowle zawdzięczają swoje istnienie królowi Leopoldowi II — belgijskiemu monarsze, którego architektoniczne ambicje były równie rozległe jak jego projekty kolonialne. Leopold odwiedził Wystawę Światową w Paryżu w 1900 roku i zachwycił się prezentowanymi tam pawilonami japońskim i chińskim. Nabył elementy z tych ekspozycji i zlecił budowę ich stałych wersji w swojej królewskiej posiadłości w Laeken. Wieża Japońska została ukończona w 1905 roku; Pawilon Chiński otwarto w 1913 roku.

Od początku nie były to typowe muzea. Na przestrzeni dziesięcioleci zmieniały przeznaczenie: w Pawilonie Chińskim gromadzono zbiory chińskiej i japońskiej porcelany oraz sztuki dekoracyjnej, podczas gdy Wieża Japońska prezentowała raczej elementy architektoniczne niż tradycyjne eksponaty muzealne. Razem z trzecim budynkiem — Muzeum Sztuki Japońskiej — tworzyły zespół zwany Muzeami Dalekiego Wschodu, administrowany przez sieć Królewskich Muzeów Sztuki i Historii.

Projekty Leopolda II w Laeken daleko wykraczały poza te dwie budowle. Pobliskie Królewskie Szklarnie w Laeken należą do tej samej domeny królewskiej i są kolejnym z jego wielkich zamówień architektonicznych — rozległym kompleksem szklarni ze szkła i żelaza. Otwierane dla publiczności zaledwie przez kilka tygodni wiosną, są jedną z najbardziej sezonowych atrakcji Brukseli. Jeśli wybierasz się w okolice Wieży Japońskiej i Pawilonu Chińskiego, szklarnie to naturalny punkt do połączenia w jeden dzień.

Zamknięcie: co się stało i co to oznacza dla zwiedzających

Budynki zostały zamknięte dla publiczności w 2013 roku po tym, jak oceny techniczne wykazały problemy z bezpieczeństwem konstrukcji obu obiektów. Po ponad dekadzie nadal pozostają zamknięte bez potwierdzonego terminu ponownego otwarcia. Nie jest to niczym niezwykłym w przypadku zabytkowych budowli tego typu: połączenie bogato zdobionej elewacji zewnętrznej, technik budowlanych z początku XX wieku i wieloletnich zaległości konserwatorskich tworzy złożone wyzwania restauracyjne.

Dla większości odwiedzających zamknięcie całkowicie zmienia charakter tej wizyty. Nie ma żadnych wnętrz do zwiedzenia, żadnych kolekcji do obejrzenia ani wycieczek z przewodnikiem. Pozostaje architektoniczna ciekawostka widoczna z parku i ulicy. Jeśli zależy ci konkretnie na zbiorach sztuki dekoracyjnej Dalekiego Wschodu, które niegdyś tu przechowywano, Muzeum Sztuki i Historii w Parku Cinquantenaire posiada powiązane kolekcje i jest obecnie otwarte.

Jeśli interesujesz się belgijskimi zbiorami sztuki azjatyckiej i afrykańskiej szerzej, warto wybrać się do AfricaMuseum w Tervuren — niedaleko na wschód od Brukseli. To znacznie większa instytucja, która przeszła własną gruntowną renowację i wznowiła działalność w 2018 roku ze zaktualizowanym podejściem kuratorskim. Doskonale pokazuje, jak może wyglądać poważna restauracja muzeum z epoki kolonialnej, gdy zostanie ukończona.

Zwiedzanie z zewnątrz: co można zobaczyć i kiedy

Teren parku otaczającego Wieżę Japońską i Pawilon Chiński jest dostępny bezpłatnie. W weekendowe przedpołudnia panuje tu spokój — ścieżkami spacerują właściciele psów i sporadycznie przejeżdżają rowerzyści. W weekendowe popołudnia, zwłaszcza przy ładnej pogodzie, park Laeken przyciąga więcej rodzin i turystów eksplorujących królewską domenę, choć i tak jest to środowisko znacznie spokojniejsze niż zatłoczone centrum Brukseli.

Z parku można obejść obydwa budynki dookoła i zbliżyć się wystarczająco, by dostrzec detale architektoniczne. Rzeźbione elementy drewniane i ceramika Pawilonu Chińskiego są widoczne gołym okiem. Fotografowanie z poziomu terenu nie sprawia trudności, a stosunkowo duża wysokość Wieży Japońskiej pozwala kadrować ją na tle nieba z większości kątów. W bezpośrednim otoczeniu nie ma zanieczyszczenia świetlnego, więc wczesny ranek i późne popołudnie to najlepsze warunki do fotografowania przy niższym słońcu.

Pochmurne dni — typowe dla Brukseli z jej oceanicznym klimatem — dają równomierne, miękkie światło, które świetnie sprawdza się przy fotografowaniu fasad, eliminując ostre cienie na rzeźbionych powierzchniach. Deszcz może spaść w każdej porze roku, więc zabierz nieprzemakalną warstwę bez względu na prognozę. Teren nie oferuje zbyt wielu osłoniętych miejsc.

Dojazd i wkomponowanie wizyty w dzień w Laeken

Kompleks znajduje się przy Avenue Van Praet 44, 1020 Laeken. Komunikacją miejską docierają tu tramwaje linii 3 i 7 (przystanek „Araucaria") oraz autobusy linii 53 i 83 (przystanek „Pagodes/Pagoden" na Avenue Van Praet) — od obu przystanków do wejścia na teren parku jest krótki spacer. Z centrum Brukseli podróż zajmuje około 20–30 minut, zależnie od połączeń.

Laeken zdecydowanie zasługuje na więcej niż wizytę przy jednej atrakcji. Dzielnica leży w obrębie szerszej dzielnicy Laeken, w której mieszczą się Pałac Królewski w Laeken (niedostępny dla publiczności), Królewskie Szklarnie, Atomium i Mini-Europe — wszystko w zasięgu spaceru lub krótkiego przejazdu. Połączenie zewnętrznego zwiedzania Wieży Japońskiej i Pawilonu Chińskiego z wizytą w Atomium tworzy spójną połowę dnia poświęconą tej północnej części Brukseli.

Atomium jest oddalone o około 15 minut pieszo od Wieży Japońskiej i Pawilonu Chińskiego i jest w pełni otwarte dla zwiedzających. Jeśli specjalnie wybierasz się na północ do Laeken, połączenie tych dwóch punktów ma praktyczny sens i równoważy zamknięty obiekt tylko do oglądania z zewnątrz z miejscem oferującym bogate treści wewnątrz.

Kontekst historyczny i architektoniczny

Decyzja Leopolda II o wzniesieniu tych budowli odzwierciedlała szerszą europejską fascynację estetyką azjatycką, charakterystyczną dla przełomu XIX i XX wieku. Japonizm i chinoiserie były modne w całej Europie Zachodniej, a Wystawy Światowe w Paryżu i innych miastach zapoznawały zamożnych mecenasów i rodziny królewskie z formami architektonicznymi Azji Wschodniej — często filtrowanymi przez europejskie interpretacje, a nie przez bezpośrednią wymianę kulturową.

Wieża Japońska nie jest ścisłą repliką japońskiej pagody w sensie architektonicznym, lecz wyraźnie czerpie z zasad projektowania pagód — z drewnianymi górnymi partiami i wspornikowanymi okapami. Elementy budowli podobno pochodziły bezpośrednio z paryskiej Wystawy Światowej 1900 roku. Pawilon Chiński został zbudowany z użyciem elementów drewnianych i dekoracyjnych wytworzonych w Chinach i przywiezionych do Belgii, co nadaje mu nieco bardziej autentyczną materię — choć całościowa kompozycja pozostaje królewską europejską interpretacją chińskiej architektury, a nie chińskim budynkiem w żadnym formalnym sensie.

Dla szerszego kontekstu tego, jak Bruksela podchodzi do swoich kolekcji historycznych i sztuki dekoracyjnej z tej epoki, Muzeum Sztuki i Historii w Parku Cinquantenaire dostarcza ważnego materiału porównawczego. Kolekcje tego muzeum tematycznie pokrywają się z tym, co niegdyś eksponowano w Pawilonie Chińskim, i są obecnie dostępne dla zwiedzających.

Dla kogo ta wycieczka ma sens — a dla kogo nie

Jeśli odwiedzasz Brukselę na krótko i stawiasz na zwiedzanie muzeów od środka lub głównych otwartych atrakcji, Wieża Japońska i Pawilon Chiński nie powinny być teraz wysoko na twojej liście. Zamknięcie oznacza, że ten punkt oferuje wyłącznie architekturę z zewnątrz, a dojazd do Laeken z centrum Brukseli to celowa wyprawa zajmująca 20–30 minut w jedną stronę.

Podróżni, którzy i tak planują wizytę w Atomium lub Królewskich Szklarniach w Laeken, uznają krótki objazd do Wieży Japońskiej i Pawilonu Chińskiego za wart zachodu — szczególnie jeśli architektura lub historia królewska z początku XX wieku to ich konkretne zainteresowanie. Ci, których interesują przede wszystkim zbiory sztuki, powinni skupić się na dostępnych instytucjach, takich jak Królewskie Muzea Sztuk Pięknych czy Muzeum Magritte'a w Dzielnicy Królewskiej.