Commonwealth Avenue Mall: Wielka Promenada Back Bay

Czym tak naprawdę jest Commonwealth Avenue Mall

Commonwealth Avenue Mall nie ma nic wspólnego z centrum handlowym. To długa, zacieniona drzewami promenada dla pieszych, zajmująca szeroki pas środkowy Commonwealth Avenue – ciągnie się przez prawie półtora kilometra przez bostoński Back Bay, od Public Garden aż po Charlesgate. Jej powierzchnia wynosi 13 hektarów, co czyni ją jednym z najlepiej zachowanych przykładów dziewiętnastowiecznego amerykańskiego projektu bulwarowego.

Mall zaczyna się przy Arlington Street na wschodnim końcu, gdzie graniczy z Boston Public Garden, i biegnie na zachód aż do Charlesgate, przy granicy Kenmore Square i Back Bay Fens. Co kilkaset metrów przecina go ulica z sygnalizacją świetlną, więc to linearny park wpleciony w żywą miejską siatkę ulic, a nie odizolowana zielona enklawa. Ta różnica ma znaczenie dla sposobu, w jaki się przez niego poruszasz.

Mall leży w samym sercu Back Bay, jednej z najbardziej spójnych architektonicznie dzielnic Bostonu, i pełni rolę kręgosłupa całego rejonu. Przejście go od końca do końca daje lepsze wyobrażenie o Back Bay niż niemal jakakolwiek inna trasa.

Historia: Od nasypu do zabytku

Jeszcze w połowie XIX wieku Back Bay był dokładnie tym, co sugeruje jego nazwa: pływową łachą Charles River. Dzielnica powstała od podstaw w ramach jednego z największych projektów rekultywacji terenu w historii Ameryki – zalewisko zasypywano żwirem i ziemią mniej więcej między 1857 a 1882 rokiem. Architekt Arthur Gilman zaprojektował układ ulic około 1856 roku, wzorując się częściowo na wielkich paryskich bulwarach, które baron Haussmann przecinał wówczas przez francuską stolicę. Commonwealth Avenue była od początku pomyślana jako prestiżowy adres nowej dzielnicy, a Mall na jej pasie środkowym miał ucieleśniać te ambicje.

Frederick Law Olmsted, architekt krajobrazu odpowiedzialny za nowojorski Central Park, nadzorował w połowie lat 80. XIX wieku przedłużenie Mallu na zachód – od Massachusetts Avenue do Charlesgate – włączając go do tworzonego przez siebie systemu parków Emerald Necklace. Dzięki temu przedłużeniu Mall połączył się z Back Bay Fens, a dalej z parkami ciągnącymi się aż do Franklin Park, tworząc nieprzerwany zielony korytarz przez Boston. Dziś Commonwealth Avenue Mall jest uznany za bostoński zabytek (od 1978 roku) i wpisany do Krajowego Rejestru Miejsc Historycznych jako część Back Bay Historic District.

Jeśli chcesz zrozumieć, jak ten fragment parku wpisuje się w większy system zaprojektowany przez Olmsteda, pełny kontekst znajdziesz w przewodniku po Emerald Necklace, który opisuje łańcuch parków od Boston Common aż po Franklin Park.

Spacer: co tak naprawdę zobaczysz

Sama promenada jest wybrukowana i płaska, na tyle szeroka, że nawet w ruchliwe popołudnia nie robi wrażenia zatłoczonej. Dojrzałe wiązy tworzą częściowy baldachim nad większością trasy, choć gęstość drzew różni się w zależności od odcinka. Ławki parkowe ustawione są po obu stronach centralnej alejki, a trawniki między nimi a jezdnią są zadbane, co nadaje całemu Mallowi schludny, niemal formalny charakter.

Warto zatrzymać się przy posągach. Wzdłuż Mallu w regularnych odstępach stoją brązowe pomniki – między innymi upamiętniające Williama Lloyda Garrisona, Samuela Eliota Morisona, Patricka Andrew Collinsa i Domingo Faustino Sarmiento. To nie są pompatyczne monumenty domagające się długiego kontemplowania, ale ich obecność nadaje spacerowi spokojny, obywatelski charakter, jakiego brakuje większości miejskich parków. Szczególnie warto przyjrzeć się posągowi Garrisona, który przedstawia abolicjonistę siedzącego w typowej dla niego pozie.

Po obu stronach Mallu brunatne kamienice Commonwealth Avenue tworzą jeden z najbardziej konsekwentnie eleganckich krajobrazów ulicznych w całej Ameryce. Budynki mają głównie cztery lub pięć pięter, wykuszowe okna i schody prowadzące od chodnika do wejścia. Wiele zostało przekształconych w mieszkania lub budynki uczelni, ale zewnętrzny charakter pierzei jest w dużej mierze zachowany. Miłośnicy architektury będą chcieli iść powoli i patrzeć w górę.

Wschodni koniec Mallu wyprowadza cię wprost do Boston Public Garden, a stamtąd jest już krótki spacer do Boston Common. Wielu odwiedzających łączy wszystkie trzy miejsca w jednym poranku.

Jak Mall zmienia się w ciągu dnia i wraz z porami roku

Wczesne poranki na Mallu są spokojne i często naprawdę piękne. Właściciele psów i biegacze mają alejkę niemal wyłącznie dla siebie. Światło pada skośnie przez korony wiązów i muska wyższe piętra brunatnych kamienic pod niskim kątem. To najlepszy czas na fotografowanie – zanim ruch na Commonwealth Avenue się nasili i zanim tłumy nie zmienią nastroju miejsca. Około 9–10 rano w dni robocze studenci Boston University i mieszkańcy Back Bay zaczynają wypełniać promenadę – już nie na spacer, ale z konkretnym celem.

Popołudniami, szczególnie w weekendy, park zapełniają rodziny, turyści i lokalni mieszkańcy. Ławki się zajmują. Atmosfera robi się towarzyska, nie cicha. Weekendowe popołudnia od maja do września mają niemal festynowy charakter – ludzie siedzą na trawie, dzieci biegają po trawnikach. To nie jest nieprzyjemne, po prostu zupełnie inny nastrój.

Najpiękniejsza pora do odwiedzenia to jesień – mniej więcej od połowy października do początku listopada. Wiązy i inne liściaste drzewa żółkną i złocą się, popołudniowe światło nabiera bursztynowego odcienia, a kontrast między ciepłymi kolorami liści a rdzawobrązową cegłą kamienic jest po prostu uderzający. To jedno z najlepszych miejsc w mieście, żeby poczuć jesienne kolory na poziomie ulicy.

Zimowe wizyty są spokojniejsze i w pogodne dni mają swój własny urok. Śnieg na trawnikach Mallu i nagie korony drzew nad głową tworzą oszczędną, fotograficznie interesującą kompozycję. Alejka jest odśnieżana przez miasto, ale przy skrzyżowaniach po marznącym deszczu może zbierać się lód – od grudnia do lutego odpowiednie obuwie jest koniecznością.

Praktyczne informacje: jak dojechać i jak się poruszać

Do Mallu można łatwo dotrzeć z kilku stacji metra MBTA linii Green Line. Stacja Arlington wysadza cię przy wschodnim końcu Mallu, kilka kroków od Public Garden. Stacje Copley i Hynes Convention Center zapewniają dostęp do środkowej części. Stacja Kenmore jest wygodna dla zachodniego końca przy Charlesgate. Nie ma tu żadnej bramki, biletu ani oficjalnego wejścia – po prostu schodzisz na poziom ulicy i wchodzisz na promenadę.

Przy każdym skrzyżowaniu wzdłuż Commonwealth Avenue trzeba przejść przez ulicę. Ruch odbywa się w obu kierunkach na bocznych jezdniach, a sygnalizacja świetlna działa jak w standardowych bostoński skrzyżowaniach – wymaga naciśnięcia przycisku i nie zawsze daje dużo czasu na przejście. Rodziny z wózkami poradzą sobie bez problemu, ale muszą się liczyć z krótkimi przystankami. Sama alejka jest wybrukowana i w większości płaska, co czyni ją dostępną dla większości osób z ograniczoną mobilnością.

Na samym Mallu nie ma żadnych straganów z jedzeniem ani napojami. Newbury Street, przebiegająca równolegle do Commonwealth Avenue o jeden blok na północ, oferuje gęstą koncentrację kawiarni, piekarni i restauracji – dostępnych z każdego bocznego skrzyżowania. Dzięki temu łatwo zrobić sobie przerwę na kawę lub posiłek w połowie trasy.

Jeśli łączysz spacer po Mallu z szerszym programem zwiedzania Back Bay, Newbury Street to oczywisty towarzysz trasy: najpierw długi spacer wzdłuż Mallu, potem powrót Newbury Street z przystankami na zakupy lub jedzenie.

Komu się spodoba – a komu może nie

Dla każdego, kto interesuje się urbanistyką, dziewiętnastowieczną historią Ameryki lub po prostu pięknymi krajobrazami ulicznymi, Commonwealth Avenue Mall to miejsce, które zawsze się odwdzięcza. To jedna z najlepszych bezpłatnych atrakcji Bostonu i nie wymaga żadnego planowania – wystarczy przyjść i spacerować.

Trzeba jednak powiedzieć wprost: podróżnicy oczekujący bujnego, wciągającego doświadczenia parkowego mogą poczuć niedosyt. Mall to pas środkowy ulicy, nie park w stylu Central Parku. Hałas ruchu drogowego z Commonwealth Avenue jest stały. Trawniki są wąskie, a cień – nierównomierny. W gorące letnie dni, przy pełnym słońcu i niewielkim ruchu pieszych, pewne odcinki mogą sprawiać wrażenie odsłoniętych i nudnych. Najpiękniejsze estetycznie są odcinki między Arlington a Dartmouth Street, gdzie zabudowa z piaskowca jest najbardziej zachowana, a drzewa najgęstsze. Im bardziej na zachód, w kierunku Kenmore, tym charakter miejsca staje się mniej spójny.

Odwiedzający nastawieni przede wszystkim na historię znajdą bogatszą treść na Freedom Trail, który szczegółowo opisuje kolonialną i rewolucyjną przeszłość Bostonu. Historyczne znaczenie Mallu tkwi w architekturze i planowaniu urbanistycznym – nie w historii politycznej ani militarnej.