สุสานไฮเกต: สุสานยุควิกตอเรียนที่ลอนดอนที่เต็มไปด้วยบรรยากาศ

สุสานไฮเกตคืออะไรจริง ๆ

สุสานไฮเกตไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่มีหลุมศพเป็นของแถม แต่เป็นสุสานที่ยังใช้งานจริง บริหารโดยมูลนิธิ Friends of Highgate Cemetery Trust บรรยากาศจึงเงียบขรึม คุณจะได้เดินท่ามกลางหลุมศพกว่า 53,000 หลุม บนเนินทางตอนเหนือของลอนดอน ที่เวลาสองร้อยปีเปลี่ยนให้ถูกครอบงำด้วยเถาไม้เลื้อย สุนัขจิ้งจอก และป่าแก่

พื้นที่นี้ถูกถนน Swain's Lane แบ่งเป็นสองฝั่งชัด ๆ ฝั่งตะวันออก (เปิดปี 1860) เหมาะกับการเดินเอง แค่ซื้อตั๋วก็เข้าได้ทันที จังหวะและเส้นทางเลือกเอง เจอหลุมศพคาร์ล มาร์กซ์ได้โดยไม่ต้องจอง ส่วนฝั่งตะวันตก (เปิดปี 1839) เก่ากว่าแน่นกว่า และรกกว่า ต้องจองทัวร์ไกด์เท่านั้น หลายคนบอกว่าฝั่งนี้อลังการและขลังมากที่สุด

สุสานฝั่งตะวันตก: สถาปัตยกรรมโกธิคกลางแมกไม้

ฝั่งตะวันตกคือส่วนที่ไม่มีภาพถ่ายไหนถ่ายทอดความรู้สึกจริงได้ รูปในอินเทอร์เน็ตจะเน้นแต่ฉากเด็ด ๆ อย่าง Egyptian Avenue (ซุ้มประตูเสาโลตัสกับแนวหลุมศพบิ๊วท์เข้าเนินเขา), Circle of Lebanon (สุสานใต้ดินล้อมต้นซีดาร์ยักษ์), Terrace Catacombs (สุสานใต้ดินกำแพงอิฐยาวกับประตูเหล็กผุพัง) ทั้งหมดถูกออกแบบให้โชว์ความไม่สิ้นสลายของหินและเกียรติยศของคนตายให้ชาววิกตอเรียนประทับใจ

แต่สิ่งที่ภาพถ่ายไม่ค่อยเล่า คือไม้เลื้อยและรากไม้เข้าครอบงำทุกอย่าง รากต้นไม้ดันหินแยก เถาไม้เลื้อยแงะฝาหลุมออก ต้นไม้ใหญ่ทะลุหลังคาสุสาน ทั้งหมดไม่ได้ดูรกร้าง แต่เหมือนธรรมชาติกำลังเอาชนะความยิ่งใหญ่ของมนุษย์อย่างช้า ๆ ความตึงเครียดระหว่างการออกแบบยิ่งใหญ่ของปี 1839 กับการครอบงำของป่าจึงเป็นเสน่ห์เฉพาะที่ไม่มีที่ไหนเหมือน

ทัวร์ไกด์ (อาสาสมัครมากฝีมือ) จะพาชมประมาณ 75 นาที เดินไฮไลต์สถาปัตย์แต่เล่าประวัติตัวบุคคลด้วย กรุ๊ปเล็กทำให้ไม่อึดอัด ไกด์รู้ลึกทั้งประวัติศาสตร์ สังคม ความเชื่อวิกตอเรียนเรื่องความตายและอนุสรณ์

สุสานฝั่งตะวันออก: ตามรอยคาร์ล มาร์กซ์ เดินท่ามกลางประวัติศาสตร์

ฝั่งตะวันออกอาจไม่ได้สถาปัตยกรรมอลังการเท่าฝั่งตรงข้าม แต่เดินช้า ๆ จะให้รางวัลกับคนที่เปิดใจ พื้นที่ดูโล่งกว่า ทางเดินง่ายกว่า และกลุ่มหลุมศพกินระยะเวลานานกว่า จุดที่คนแวะเยอะสุดคืออนุสรณ์คาร์ล มาร์กซ์ (รูปปั้นครึ่งตัวสีบรอนซ์ขนาดใหญ่บนแท่นหินสูง มีข้อความจาก Communist Manifesto) มีคนมาแวะถ่ายรูป วางดอกไม้ หรือยืนเงียบ ๆ จากทั่วโลก

หลุมศพที่น่าสนใจอื่น ๆ คือ นักเขียน George Eliot, นักเคมี Michael Faraday, และ Douglas Adams ผู้เขียน The Hitchhiker's Guide to the Galaxy หลุม Adams มักมีคนเอาปากกามาวาง ซึ่งทั้งเล็กและกินใจ แนะนำว่าควรรับแผนที่ตรงประตู เพราะเหมายสำคัญต่าง ๆ จะถูกทำเครื่องหมายไว้แล้ว

สุสานฝั่งตะวันออกอยู่ข้างๆ สวน Waterlow Park สวนสาธารณะสีเขียวสงบ เหมาะกับต่อทริปหลังเดินชมเสร็จ หลายคนตัดผ่านเข้าสวนก่อนกลับสถานี Archway ถ้าคุณมีเวลาช่วงบ่ายในโซนนี้ Hampstead Heath อยู่ทางตะวันออกอีกประมาณ 1 ไมล์ ให้สัมผัสบรรยากาศสวนใหญ่ที่ต่างออกไปดี

ปูมหลัง: Magnificent Seven กับปัญหาศพยุควิกตอเรียน

สุสานไฮเกตเกิดขึ้นเพราะยุค 1830 พื้นที่ฝังศพในลอนดอนเต็มจนกลายเป็นปัญหาสาธารณสุข จึงมีการออก Burial Acts เพื่อปิดสุสานกลางเมือง ก่อนกฎหมายบังคับใช้ มีเอกชนตั้งสุสานขนาดใหญ่ 7 แห่ง (Magnificent Seven) ล้อมเมือง ไฮเกตคือสุสานลำดับสาม เปิดปี 1839 บนที่ดิน 17 เอเคอร์ มองเห็นตัวเมืองได้

Stephen Geary (นักออกแบบ) และ David Ramsey (นักจัดสวน) ตั้งใจวางแผนพื้นที่แบบอลังการ ทั้งสุสานใต้ดินขั้นบันได ถนนต้นไม้เรียงราย สถาปัตยกรรม Egyptian Revival ที่สื่อถึงอมตะกับความเก่าแก่ เนินเขาตอนเหนือมีร่มเงาและวิวมุมสูง สมัยก่อนครอบครัววิกตอเรียนมักมาเดินเล่นวันอาทิตย์ ถือเป็นกิจกรรมพักผ่อนปกติ แม้ปัจจุบันจะดูแปลกตา

ช่วงศตวรรษที่ 20 สุสานเสื่อมโทรมยาวนาน บริษัท London Cemetery Company ปิดตัวช่วงปี 1960 ไฮเกตร้างถูกทิ้งและป่ากิน พื้นที่หลายส่วนเข้าไม่ถึง ปี 1975 Friends of Highgate Cemetery Trust ก่อตั้งขึ้นมาเพื่อบูรณะและดูแลจนถึงปัจจุบัน ตอนนี้สุสานได้รับเกรด I ในทะเบียน Historic Parks and Gardens ซึ่งถือว่าสำคัญสุดในอังกฤษ

เลือกมาเวลาไหนดี: บรรยากาศต่างกันอย่างไร

ถ้ามาเช้าช่วงวันธรรมดา ฝั่งตะวันออกจะเงียบกว่า บรรยากาศต่างจากช่วงบ่าย ช่วงฤดูใบไม้ร่วง-ฤดูหนาว แสงสาดผ่านเรือนยอดไม้เฉียงตกลงมาทำให้รูปปั้นและหินต่าง ๆ ดูคมชัด ฤดูร้อนจะร่มเงาแน่น ทางเดินอบอุ่นและอนุสรณ์มาร์กซ์มีคนล้อมตั้งแต่สาย ๆ

ทัวร์ฝั่งตะวันตกที่เริ่มช่วงเช้ามักได้บรรยากาศต่างจากบ่ายมาก เสียงในสุสานจะต่างกันเมื่อคนไม่เยอะ ไกด์ไม่ต้องแข่งกับเสียงกลุ่มอื่น ถ้าอากาศครึ้ม ๆ ไม่มีแดด จะเห็นเงาในสุสานใต้ดินและใต้ต้นซีดาร์ได้ขลังมาก ฝนไม่ใช่อุปสรรค หินและเถาไม้เก็บน้ำให้สีสันเข้มขึ้น วันที่ฝนตกในกลุ่มเล็ก ๆ ช่วงหน้าหนาวก็มีเสน่ห์ไปอีกแบบ

สุสานเปิดทุกวันตั้งแต่ 10:00 น. เวลาปิดแต่ละฤดูต่างกัน ปกติฝั่งตะวันออกปิด 16:00-17:00 น. ฝั่งตะวันตกจบตามเวลาทัวร์ ดูเวลาอัปเดตที่เว็บไซต์ก่อนมา โดยเฉพาะฤดูหนาวที่ปิดเร็ว

การเดินทางและเทคนิคภาคปฏิบัติ

วิธีง่ายสุดคือขึ้น Northern line จากใจกลางลอนดอนไปลง Archway แล้วเดินขึ้นเหนืออีกประมาณ 15 นาที ทางเดินริมถนนผ่านบ้านวิคตอเรียน สองข้างทางน่าเดิน รถเมล์ C11 ก็ผ่าน Brookfield Park อยู่ใกล้ประตูสุสาน Swain’s Lane

จาก King's Cross St Pancras ถึง Archway ด้วย Northern line ใช้เวลา 15–20 นาที ไม่มีลานจอดรถใกล้ ๆ ขับรถไม่แนะนำเพราะถนนแคบและจอดยากมาก ควรใส่รองเท้าที่เดินลุยได้และกันน้ำ ทางเดินในสุสานทั้งสองฝั่งไม่เรียบ และลื่นช่วงเปียก โดยเฉพาะฝั่งตะวันตกมีทางชันและทางแคบ ๆ รองเท้าไม่เหมาะทำให้เดินลำบาก

ถ้าอยากเที่ยวย่าน North London ให้เต็มอิ่ม แนะนำต่อที่ Hampstead อยู่ไม่ไกล มีร้านคาเฟ่อิสระ พิพิธภัณฑ์ Freud และ Kenwood House จะจัดเป็นครึ่งวันหรือเต็มวันโดยไม่ต้องย้อนเข้าใจกลางเมืองก็ยังได้

ใครเหมาะจะข้ามที่นี่ไป

สุสานไฮเกตเป็นประสบการณ์เฉพาะตัว มีข้อจำกัดบางอย่าง ผู้มีปัญหาด้านการเคลื่อนไหวจะไปฝั่งตะวันตกไม่ได้เลย ฝั่งตะวันออกก็อาจลำบาก ทางเดินในสุสานไม่รองรับวีลแชร์ และพื้นที่เนินสูง-ชันในโซนเก่าทำให้เดินยากแม้สำหรับคนที่ไม่มีปัญหา

ถ้ามากับเด็กเล็ก ๆ แนะนำให้วางแผนเที่ยวสวน Waterlow Park ข้าง ๆ รวมอยู่ด้วย จะได้พื้นที่โล่งและสนามเด็กเล่น ถ้าเป้าหมายหลักคือสถาปัตยกรรมประวัติลอนดอนและมีเวลาจำกัด Westminster Abbey และ St Paul's Cathedral สองแห่งนี้จะให้บรรยากาศสุสานประวัติศาสตร์กับศิลปะสุดอลังการใจกลางเมือง เข้าถึงง่ายกว่า

หากใครหวังเจอแหล่งท่องเที่ยวหรูหรา ประกาศชัดเจน หรือมีร้านขายของฝาก จะรู้สึกแปลกใจ เพราะที่นี่ไม่มีร้านขายของฝาก ไม่มีออดิโอไกด์ ไม่มีป้ายอธิบายนอกจากทัวร์ฝั่งตะวันตกกับแผนที่ตรงฝั่งตะวันออก ความเรียบง่ายนี้เองที่ทำให้ไฮเกตแตกต่างจากที่เที่ยวเชิงพาณิชย์อื่น ๆ