British Library: londyński skarbiec ludzkiej wiedzy

Czym właściwie jest British Library

British Library to biblioteka narodowa Wielkiej Brytanii, a jednocześnie jedna z największych bibliotek na świecie — przechowuje ponad 170 milionów obiektów. W tej liczbie mieszczą się starożytne rękopisy i Biblie Gutenberga, dziewiętnastowieczne gazety, dwudziestowieczne nagrania dźwiękowe, patenty, mapy, a także odręcznie zapisane przez Johna Lennona słowa piosenki na odwrocie kartki urodzinowej. Zbiory powiększają się o około trzy miliony obiektów rocznie, częściowo dzięki przepisom o obowiązkowym egzemplarzu bibliotecznym, które zobowiązują wydawców do przekazywania bibliotece egzemplarza niemal każdej publikacji wydanej w Wielkiej Brytanii.

Biblioteka powstała na mocy British Library Act z 1972 roku i została formalnie powołana 1 lipca 1973 roku, łącząc Bibliotekę Muzeum Brytyjskiego z kilkoma innymi kolekcjami narodowymi. Obecna siedziba w pobliżu St Pancras, zaprojektowana przez architekta Sira Colina St Johna Wilsona, otwierana była etapami w latach 1997–1998, po notoryczne przewlekłym procesie budowy trwającym ponad 25 lat. Efekt jest budynkiem, który zdecydowanie dzieli opinię — ale nikt nie kwestionuje tego, co się w nim znajduje.

Architektura: budynek wart uwagi

Podchodząc od strony Euston Road, w pierwszej chwili rzuca się w oczy plac. Szeroki, wyłożony kremowym wapieniem, z monumentalną brązową rzeźbą Eduarda Paolozziego przedstawiającą Isaaca Newtona pochylonego nad cyrklem. Skala tej figury na tle ceglano-czerwonej fasady oddaje ambicje budynku, zanim jeszcze przekroczysz próg. Zewnętrzna elewacja z ręcznie formowanej cegły budziła wielkie kontrowersje w chwili otwarcia — krytyk architektoniczny „The Timesa” porównał ją słynnie do babilońskiego zikkuratu — ale z biegiem lat budynek zaskakująco dobrze się zestarzał i stoi z niezwykłą pewnością siebie pomiędzy gotyckim przepychem sąsiedniego dworca St Pancras a bardziej utylitarnymi blokami Euston Road.

Wewnątrz hol wejściowy otwiera się na ciąg przestronnych, doświetlonych atriów, które sprawiają wrażenie spokojnych i hojnych, mimo że obsługują tysiące odwiedzających. Centralnym punktem jest Wieża Biblioteki Królewskiej — sześciopiętrowe, przeszklone repozytorium w sercu budynku, mieszczące około 65 000 woluminów zebranych przez króla Jerzego III i podarowanych narodowi w 1823 roku. Wieżę można oglądać przez szybę, przemierzając główną oś budynku. Działa niczym świeckie relikwiarium: książki wewnątrz są zbyt delikatne i cenne, by czytali je zwykli odwiedzający, lecz lśnią odbitym światłem dziennym w sposób, który milcząco mówi coś o związku między wiedzą a światłem.

Galeria Skarbów: główna atrakcja dla większości odwiedzających

Dla większości gości, którzy nie przyjeżdżają, aby korzystać z czytelni, Galeria Skarbów Sira Johna Ritblata to obowiązkowy punkt programu. Wstęp jest bezpłatny. Galeria to jedna długa, przyciemniona sala z gablotami zawierającymi przedmioty należące do najważniejszych zachowanych dokumentów w dziejach ludzkości. Wśród nich: jeden z czterech zachowanych egzemplarzy Magna Carta (1215), Codex Sinaiticus (jeden z najstarszych kompletnych rękopisów Biblii chrześcijańskiej, pochodzący z IV wieku), Ewangeliarz z Lindisfarne (stworzony przez mnichów na wyspie Lindisfarne około 715 roku n.e.), odręcznie napisany i zilustrowany przez Lewisa Carrolla oryginalny rękopis „Przygód Alicji pod ziemią” oraz Biblia Gutenberga.

Oświetlenie jest celowo przygaszone, aby chronić rękopisy — trzeba więc pochylić się blisko gablotek i czytać w blasku podświetlonych ekspozycji. W tej sali panuje szczególny rodzaj ciszy, inny niż w pozostałych częściach budynku. Ludzie poruszają się powoli. Przy gablotach z Pierwszym Folio Szekspira i odręcznymi partyturami Händla zbierają się grupy kontemplujących odwiedzających. Jeśli chcesz przeczytać tablice informacyjne przy każdym eksponacie — a są naprawdę dobrze napisane i świetnie osadzają obiekty w kontekście — zarezerwuj sobie co najmniej 45 minut.

Galeria sąsiaduje z przestrzeniami wystaw czasowych, które zmieniają się przez cały rok i obejmują tematy od map i fotografii po literaturę i muzykę. Na wystawy czasowe obowiązują bilety wstępu — ceny różnią się w zależności od wystawy i są podane na stronie bl.uk. Jeśli planujesz wizytę pod konkretną wystawę, rezerwacja z wyprzedzeniem jest wskazana — szczególnie na weekendowe terminy.

Jak zmienia się atmosfera w zależności od pory dnia

Biblioteka otwiera się o 9:30 od poniedziałku do czwartku — to najlepszy moment na przyjście, jeśli chcesz mieć Galerię Skarbów niemal dla siebie. Około 11:00 w dni robocze zaczynają napływać grupy szkolne i parter wypełnia się gwarnym szumem zorganizowanych wycieczek. Wtorkowe i środowe popołudnia są zazwyczaj znośne — ruch jest stały, ale nie przytłaczający. W piątki biblioteka zamyka się o 18:00, w soboty o 17:00, a w niedziele otwiera się później, o 11:00, i czynna jest do 17:00.

Kawiarniany taras na parterze rano nasłoneczniony jest od wschodu i w ciepłe dni to przyjemne miejsce na kawę przed napływem tłumów. Plac przed biblioteką jest zazwyczaj spokojny o 9:30, choć okolice King's Cross robią się zauważalnie ruchliwsze w miarę upływu przedpołudnia. Letnimi wieczorami plac staje się nieformalnym miejscem spotkań, a przestrzenie publiczne biblioteki ożywają i nabierają towarzyskiego charakteru. Zimą wnętrze jest ciepłe i dobrze oświetlone, a kontrast między szarością Euston Road za oknem a bursztynową poświatą atrium to jeden z mocniejszych argumentów za architekturą tego budynku.

Dojazd i co zobaczyć w okolicy

King's Cross St Pancras to jeden z najbardziej dostępnych węzłów komunikacyjnych Londynu, obsługiwany przez sześć linii metra (Circle, Hammersmith and City, Metropolitan, Northern, Piccadilly i Victoria), kolej krajową oraz St Pancras International dla pociągów Eurostar. Z wyjścia King's Cross na Euston Road wejście do biblioteki jest w odległości mniej więcej czterech minut spaceru na zachód. Ze stacji Euston marsz zajmuje około sześciu minut na wschód wzdłuż Euston Road.

Sama okolica też jest warta eksploracji. Wiktoriańska gotycka fasada dworca St Pancras, zaprojektowana przez Sira George'a Gilberta Scotta, stoi tuż obok i jest jednym z najbardziej spektakularnych przykładów architektury kolejowej w Europie. Rejon West Endu jest łatwy do osiągnięcia pieszo na południe, a przebudowany obszar King's Cross — w tym Granary Square i Coal Drops Yard — leży kilka minut spaceru na północ od biblioteki, przez dworzec.

Jeśli planujesz spędzić cały dzień w tej części centralnego Londynu, Granary Square na północ od King's Cross jest warte 30 minut spaceru — dla klimatu przy kanale i niezależnych restauracji. Coal Drops Yard z charakterystycznym łukowatym dachem zaprojektowanym przez Thomasa Heatherwicka to kolejne pięć minut spaceru dalej.

Czytelnie i dostęp do zbiorów dla badaczy

Czytelnie nie są ogólnodostępne. Aby z nich skorzystać, potrzebujesz bezpłatnej przepustki czytelnika, do której wymagane są dokument tożsamości i uzasadnienie celu badań. Wniosek można złożyć online z wyprzedzeniem lub osobiście w punkcie rejestracji czytelników w bibliotece. Same czytelnie to poważne miejsca pracy — korzystają z nich naukowcy, dziennikarze, pisarze i niezależni badacze. Jeśli spełniasz wymagania i uzyskasz dostęp, doświadczenie zamówienia pięćsetletniej drukowanej księgi i odebrania jej przy własnym biurku jest naprawdę niezwykłe.

Dla większości podróżników czytelnie są nierealistyczną opcją podczas krótkiej wizyty, a ogólnodostępne galerie, księgarnia i kawiarnie w zupełności wypełnią dwie do trzech godzin. Zbiory biblioteki są też w dużej części zdigitalizowane — znaczna część archiwum prasowego, kolekcji rękopisów i archiwum dźwiękowego jest dostępna online bezpłatnie.

Warto wiedzieć: komu się spodoba, a komu niekoniecznie

British Library nagradza odwiedzających z prawdziwą ciekawością historii, literatury, nauki czy idei. Galeria Skarbów w szczególności oferuje zagęszczenie autentycznych, historycznie znaczących obiektów, z którym niewiele instytucji na świecie może się równać. I robi to za darmo, co czyni ją jednym z mocniejszych argumentów za odboczeniem od bardziej oczywistych londyńskich atrakcji.

Jeśli bardziej pociągają cię w Londynie spektakularne widoki, współczesna kultura lub interaktywne doświadczenia, biblioteka może nie zatrzymać cię na długo. To nie jest przestrzeń typu „dotknij i sprawdź”, a Galeria Skarbów jest cicha i opiera się głównie na lekturze. Rodziny z małymi dziećmi znajdą tu mniej niż w, powiedzmy, Muzeum Historii Naturalnej czy Muzeum Nauki w Londynie, choć plac i kawiarnia są jak najbardziej przyjazne dzieciom. Biblioteka leży też nieco poza głównymi szlakami turystycznymi Westminster i South Bank, co oznacza, że nie wpada naturalnie do większości planów dnia bez świadomego zaplanowania.

Jeśli jednak masz trzydniowy plan zwiedzania Londynu i szukasz czegoś innego niż standardowe atrakcje, British Library to jedna z najbardziej niedocenianych dużych atrakcji miasta. Połączenie bezpłatnego wstępu, obiektów o światowej randze i spokojnego, dobrze zaprojektowanego wnętrza sprawia, że warto zboczyć nieco na północ od głównego szlaku turystycznego.