Đài tưởng niệm Scott – đỉnh cao Gothic giữa Princes Street Edinburgh

Đài tưởng niệm Scott thật sự là gì?

Đài tưởng niệm Scott là tòa tháp tưởng niệm kiểu Gothic thời Victoria nằm ngay trung tâm Edinburgh, xây dựng để vinh danh tiểu thuyết gia, nhà thơ Sir Walter Scott – người đã góp phần rất lớn tạo dựng hình ảnh Scotland trong mắt thế giới. Cao khoảng 61 mét, đây là đài tưởng niệm nhà văn lớn thứ hai trên thế giới, nổi bật rực rỡ ở đầu phía đông của Princes Street Gardens với dáng vẻ giống như ngọn tháp nhà thờ hơn là một bức tượng công cộng.

Công trình do kiến trúc sư tự học George Meikle Kemp thiết kế, bắt đầu xây dựng năm 1840 và hoàn thiện phần lớn vào năm 1844, chính thức khai trương năm 1846. Tháp trang trí tới 68 tượng đá điêu khắc tỉ mỉ: bản thân Scott ngồi ở chân đài cùng chú chó săn Maida, còn các nhân vật trong tiểu thuyết của ông xuất hiện dọc mặt ngoài từ dưới lên trên. Đá sa thạch qua nhiều thập kỷ đã chuyển sẫm màu gần như đen, tạo cảm giác u tịch rất hợp với kiến trúc Gothic và bầu trời xám đặc trưng của Edinburgh.

Đây không phải công trình chỉ để ngắm. Bạn có thể leo 287 bậc trong bốn tầng ban công vòng trong, tới điểm ngắm cảnh trên cao nhất – vượt hẳn mái nhà khu Phố mới và hướng thẳng sang lâu đài Edinburgh trên nền đá núi lửa. Đường đi bên trong rất hẹp, dốc và một số chỗ khá tối – bạn nên cân nhắc trước khi mua vé.

Khung giờ ảnh hưởng thế nào đến trải nghiệm?

Đài tưởng niệm thường mở cửa lúc 10:00 mỗi ngày, khung giờ đầu tiên cũng yên tĩnh nhất. Đầu ngày, ánh nắng phía đông chiếu xiên xuống các tượng điêu khắc, làm nổi rõ nét chạm trổ mà ánh sáng chiều không thể hiện được. Nếu bạn thích chụp ảnh, nên tranh thủ lúc này.

Từ khoảng trưa trở đi, khu vườn dưới chân đông người – nhân viên văn phòng tranh thủ nghỉ trưa, khách du lịch đi về hướng Royal Mile, và người dân đi mua sắm trên Princes Street. Nếu xếp hàng vào trong tháp, khoảng 12:00–15:00 là đông nhất. Đài tưởng niệm nghỉ trưa khoảng 12:30–13:45 nên vào trước 12:00 hoặc sau 14:00 sẽ tránh được cả lúc đóng cửa và đông người nhất trong ngày.

Vào mùa hè, đài tưởng niệm mở cửa đến khoảng 16:30. Riêng khung 15:30–16:30 lại mang một không khí khác: lâu đài chuyển màu cam rực rỡ trong nắng chiều, còn bãi cỏ dưới chân vườn tươi xanh nhất. Mùa đông đóng cửa sớm hơn, từ 15:30–16:00, nên khung giờ này sẽ ngắn đáng kể.

Trải nghiệm leo lên tháp: bạn nên chuẩn bị gì?

Leo lên tháp khá thử thách thật sự về thể lực. 287 bậc thang chia làm bốn tầng, mỗi tầng lại mở ra một ban công ngắm cảnh cao hơn. Cầu thang xoắn chặt chẽ, đoạn hẹp nhất chỉ một người đi qua một lúc. Bạn thường nghe tiếng người khác leo trước khi thấy họ. Tường gần sát vai, mặt bậc không đều, bên trong luôn mát lạnh bất kể mùa nào.

Ban công tầng một, khoảng 1/3 chặng đường, là nơi nhiều người dừng chân nghỉ và lần đầu ngắm toàn cảnh Princes Street. Lên tầng hai, bạn sẽ thấy trọn vẹn dãy Old Town, còn hoa văn mạng lưới New Town lộ rõ về phía bắc. Trên tầng ba, bốn khách giảm hẳn, vì cầu thang càng lên càng hẹp và một số khách chỉ cần leo tới tầng hai đã đủ mãn nguyện.

Sân thượng trên cùng hoàn toàn để lộ thiên – gió hoặc mưa thì khó đứng lâu, cũng không có chỗ tránh. Ngày nắng đẹp, bạn sẽ thấy toàn cảnh: Arthur's Seat phía đông, Firth of Forth phía bắc, lâu đài phía tây, bỗng nhận ra địa hình đá núi lửa tạo nên cảnh quan Edinburgh thú vị ra sao khi nhìn từ trên cao.

Kiến trúc và con người được vinh danh

Năm 1836, George Meikle Kemp giấu tên tham gia cuộc thi thiết kế đài tưởng niệm và đã thắng dù không qua đào tạo chính quy về kiến trúc. Thiết kế của ông lấy cảm hứng từ họa tiết Gothic ở tu viện Melrose, tạo ra một công trình không chỉ là tháp đơn thuần mà là tổ hợp vòm che, mái chóp và các hốc tượng dày đặc đáng ngắm nghía kỹ từ dưới lên. Bản thân Kemp thì không kịp nhìn thấy ngày khai trương: ông đuối nước ở kênh Union năm 1844, hai năm trước khi công trình hoàn thiện.

Sir Walter Scott mất năm 1832, trước khi thi công bắt đầu đến tận 9 năm. Khi đó, ông đã viết Ivanhoe, Rob Roy, Waverley cùng loạt tiểu thuyết Waverley mà tên được lấy đặt cho ga tàu chỉ cách đài tưởng niệm hai phút đi bộ. Ảnh hưởng của Scott với hình ảnh Edinburgh rất lớn: ông là người dàn dựng chuyến thăm nổi tiếng của vua George IV đến Scotland năm 1822, góp phần tạo ra lễ hội tartan và váy kilt – những biểu tượng của văn hóa Scotland hiện đại. Đài tưởng niệm này là minh chứng quy mô cho dấu ấn ấy.

Nếu bạn muốn khám phá sâu hơn về văn hóa văn học của Edinburgh, hãy ghé Writers' Museum ở khu Old Town, nơi lưu giữ bàn cờ, máy in và bản thảo của Scott – rất phù hợp kết hợp với ghé thăm đài tưởng niệm.

Mặt đất: Có gì khi không mua vé?

Bạn thật sự có thể khám phá khá nhiều tại Đài tưởng niệm Scott mà không cần mua vé. Ngoại thất của công trình quả thật ấn tượng khi nhìn gần. Đi một vòng quanh chân tháp, ngước lên: phần mái che trên tượng Scott ngồi được điêu khắc tỉ mỉ hơn nhiều người tưởng. Chú chó săn Maida được thể hiện rất sinh động, một chi tiết không dễ thấy ở các tượng đài lớn như vậy. Các tượng đá trong hốc phía ngoài lấy cảm hứng từ nhân vật trong tiểu thuyết Scott, thi thoảng còn có bảng chú thích ngay lối vào.

Khu Princes Street Gardens xung quanh hoàn toàn miễn phí, là không gian xanh dễ chịu bậc nhất trung tâm thành phố. Ngồi trên thảm cỏ, phía trên là tháp, xa xa là lâu đài – trải nghiệm tuyệt vời, đặc biệt mùa hè đông người picnic dưới nắng.

Đứng ở chân tháp nhìn về phía bắc, bạn sẽ thấy một góc nhìn xuyên lên sườn dốc New Town hướng tới Firth of Forth trong những ngày trời quang. Buổi hoàng hôn, khi đài tưởng niệm nổi bật dưới ánh sáng đèn, cùng mặt tiền kiểu Georgia của Princes Street hứng ánh sáng cuối ngày, đây là một trong những góc đẹp nhất để chụp ảnh ở Edinburgh. Nếu có chân máy và ống kính góc rộng thì càng tuyệt nếu muốn lấy trọn toàn bộ tháp từ mặt đường.

Đánh giá thật lòng: Có nên leo lên tháp?

Edinburgh có khá nhiều điểm ngắm cảnh trên cao, mà đài tượng niệm Scott phải cạnh tranh đấy nhé. Calton Hill miễn phí, dễ tiếp cận, cho góc toàn cảnh rộng hơn. Arthur's Seat còn cao hơn nhiều, mở ra góc 360 độ bao trùm toàn thành phố. Nếu chỉ muốn ngắm thành phố từ trên cao, bạn có nhiều lựa chọn dễ dàng và tiết kiệm hơn.

Điều khiến trải nghiệm leo tháp Scott khác biệt là cảm giác được đứng trong kiến trúc Gothic Victoria độc đáo, cảm giác chóng mặt khi đi sâu vào lòng tháp hẹp và nhìn thẳng xuống Princes Street từ bên trong chính công trình ấy. Khung cảnh vườn cây và lâu đài phía xa tạo thành góc ngắm đặc trưng mà nơi khác không có.

Vùng trên cùng khá kín, xuống tháp cũng phải đi chung một cầu thang chật hẹp – gặp khách khác đi ngược lại cần kiên nhẫn. Nếu bạn bị sợ độ cao, không thích không gian chật hoặc có vấn đề vận động thì nên bỏ qua phần bên trong, chỉ ngắm bên ngoài thôi cũng xứng đáng cho một lần ghé thăm.

Nếu bạn lên kế hoạch khám phá rộng hơn, nên kết hợp đài tưởng niệm Scott vào buổi sáng dạo quanh New Town: đi bộ Princes Street, ghé Phòng trưng bày Quốc gia Scotland cuối vườn rồi quay về đài tưởng niệm, cả hành trình thong thả mất khoảng hai, ba tiếng.