วัดสุทัศน์: วัดหลวงที่ถูกมองข้ามแห่งกรุงเทพฯ

วัดสุทัศน์คืออะไรกันแน่

วัดสุทัศนเทพวราราม เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรมหาวิหาร ซึ่งเป็นลำดับสูงสุดในประเทศไทย เริ่มสร้างในสมัยรัชกาลที่ 1 ราวปี พ.ศ. 2350 และแล้วเสร็จข้ามสามรัชกาล โดยรัชกาลที่ 3 เพิ่มเติมระเบียงคดที่โอบล้อมรอบ และรัชกาลที่ 4 ทรงผูกพัทธสีมาพระอุโบสถ การก่อสร้างที่ยาวนานกว่า 60 ปีนี้ปรากฏชัดในสถาปัตยกรรมที่ซ้อนชั้นกัน เมื่อฝีมือช่างต่างยุคมาบรรจบในพื้นที่เดียว

วัดนี้เป็นที่รู้จักจากสองสิ่งหลักๆ ได้แก่ พระศรีศากยมุนี พระพุทธรูปสำริดสูงประมาณ 8 เมตร ที่อัญเชิญมาทางแพจากสุโขทัยเมื่อต้นรัตนโกสินทร์ กับระเบียงคดที่ล้อมรอบลานด้านในซึ่งเต็มไปด้วยจิตรกรรมฝาผนังเรื่องไตรภูมิและชาดก ทั้งสองอย่างไม่ค่อยได้รับความสนใจเท่าที่ควร เมื่อเทียบกับวัดดังที่อยู่ห่างไปไม่กี่ก้าวใกล้พระบรมมหาราชวัง

วัดสุทัศน์ตั้งอยู่ตรงข้ามกับเสาชิงช้า โครงสร้างไม้สักสีแดงสูงตระหง่านที่เคยเป็นสถานที่ประกอบพิธีพราหมณ์โล้ชิงช้า ก่อนยกเลิกไปในปี พ.ศ. 2478 สถานที่ทั้งสองเผชิญหน้ากันข้ามถนนบำรุงเมือง และควรชมคู่กันเป็นจุดเดียว

พระวิหารหลวงและพระพุทธรูปสำริด

อาคารหลักคือพระวิหารหลวง ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นวิหารที่ยาวที่สุดในประเทศไทย พอก้าวเข้าไปข้างใน ความรู้สึกแรกคือ "ใหญ่" เพดานสูงเสียดฟ้า อากาศข้างในเย็นกว่าข้างนอกอย่างเห็นได้ชัด มีกลิ่นธูปจางๆ ลอยอยู่ และพระศรีศากยมุนีประทับอยู่ปลายสุดด้วยท่าทีสงบนิ่ง ความยิ่งใหญ่ขององค์พระเป็นสิ่งที่ถ่ายรูปแล้วไม่ค่อยสื่อได้ครบ ในท่าประทับนั่งสูงราว 8 เมตร ครองพื้นที่ในวิหารจนพื้นรอบๆ ดูเหมือนเป็นแค่ขอบ

ด้านหลังพระประธาน มีพระพุทธรูปองค์ใหญ่อีกองค์หนึ่งประดิษฐานหันหลังชนกัน หันพระพักตร์ไปทางประตูหลัง องค์นี้ไม่ค่อยมีคนถ่ายรูปแต่คุ้มค่าที่จะเดินอ้อมไปดู ผนังโดยรอบก็มีจิตรกรรมฝาผนังเช่นกัน แต่อาจดูลำบากในแสงสลัวๆ ข้างใน ค่อยๆ ปรับสายตาสักพักก่อนรีบยกกล้องขึ้นถ่าย

ระเบียงคดและจิตรกรรมฝาผนัง

ระเบียงคดที่ล้อมรอบลานด้านในเป็นส่วนที่ผู้มาเยือนส่วนใหญ่ประเมินต่ำเกินไป ทางเดินยาวมีหลังคาคลุมเหล่านี้ ฝั่งในเรียงรายด้วยพระพุทธรูป 156 องค์หลากสมัย ส่วนฝั่งนอกเต็มไปด้วยจิตรกรรมฝาผนังเล่าเรื่องชาดกที่เขียนในสมัยรัชกาลที่ 3 เป็นภาพแบบไทยต้นรัตนโกสินทร์ ทัศนียภาพแบน สีโทนดิน เต็มไปด้วยตัวละครและฉากหลังที่อัดแน่น

จิตรกรรมฝาผนังบางส่วนซีดจางตามกาลเวลาและแสดงร่องรอยของอายุอย่างจริงใจ นี่ไม่ใช่การจัดแสดงที่บูรณะจนสะอาดเอี่ยม ความไม่สมบูรณ์แบบกลับทำให้น่าสนใจยิ่งขึ้น บางช่องยังสดใส บางช่องแตกลอกตามขอบ และบางครั้งแสงแดดที่ลอดเข้ามาตามช่องหน้าต่างระเบียงจะไปจับแผ่นทองคำเปลวอย่างไม่คาดคิด ควรใช้เวลาอย่างน้อย 20 นาทีเดินครบรอบโดยไม่เร่งรีบ

สำหรับช่างภาพ ระเบียงคดให้แสงธรรมชาติจากหน้าต่างฝั่งลานเป็นหลัก แสงเที่ยงจะกลืนสีจนซีด แสงบ่ายแก่ (ราว 15:30-17:00 น.) จะอุ่นและให้สีสันจิตรกรรมออกมาสวยกว่ามาก ระเบียงเปิดจนถึงเวลาปิด ดังนั้นการมาช่วงบ่ายเพื่อถ่ายจิตรกรรมฝาผนังโดยเฉพาะก็เป็นแผนที่สมเหตุสมผล

พระอุโบสถและลานวัด

ถัดจากพระวิหารหลวงคือพระอุโบสถ หน้าบันและโครงหลังคาประดับอย่างวิจิตร ใบเสมาที่ล้อมรอบก็มีความพิเศษ ตั้งอยู่บนฐานบัวภายในซุ้มเสมา ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพระอารามหลวงชั้นเอก พระสงฆ์ใช้พระอุโบสถประกอบพิธีสงฆ์ และบางครั้งอาจปิดไม่ให้เข้าชมโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า

ลานระหว่างอาคารปลูกไม้พุ่มเตี้ยและมีต้นไม้ใหญ่อยู่ไม่กี่ต้น ตอนเช้าจะเห็นพระสงฆ์ในจีวรเหลืองเดินเงียบๆ ไปมาระหว่างอาคาร และเสียงนกก็ชัดเจนจนน่าแปลกใจสำหรับสถานที่ที่อยู่ใกล้ถนนขนาดนี้ ช่วงเที่ยงลานจะโดนแดดจัด รู้สึกร้อนอบอ้าว ควรสวมเสื้อผ้าเบาๆ และพกน้ำมาด้วย ภายในวัดไม่มีร้านค้าหรือแผงลอย

การเดินทางและการเดินเที่ยวรอบๆ

วัดสุทัศน์ตั้งอยู่บนถนนบำรุงเมืองในเขตพระนคร ถนนสายนี้ขึ้นชื่อเรื่องร้านขายเครื่องสังฆภัณฑ์ ทั้งผ้าไตรจีวร พระเครื่อง พระพุทธรูป และอุปกรณ์สำหรับพิธีกรรม เรียงรายทั้งสองฝั่งถนนหลายช่วงตึก เดินจาก MRT สามยอดใช้เวลาราว 15 นาที ผ่านย่านอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย

อีกทางเลือกหนึ่งคือนั่งเรือคลองแสนแสบลงท่าผ่านฟ้าลีลาศ จากตรงนั้นเดินอีกราว 10 นาที เป็นเส้นทางที่ให้มุมมองต่างออกไปของเกาะรัตนโกสินทร์ จากท่าผ่านฟ้าจะเดินผ่านอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยและเทวสถาน (โบสถ์พราหมณ์) บนถนนดินสอ ก่อนถึงวัดสุทัศน์ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินที่ต่อเนื่องสมเหตุสมผล

ผู้มาเยือนส่วนใหญ่จะไปวัดสุทัศน์คู่กับวัดราชนัดดาราม (โลหะปราสาท) และวัดสระเกศ (ภูเขาทอง) ทั้งสามวัดอยู่ห่างกันไม่เกิน 15 นาทีเดิน และรวมกันเป็นเส้นทางเดินวัดครึ่งวันที่ลงตัวโดยไม่ต้องย้อนทาง

วัดสุทัศน์เทียบกับวัดอื่นในย่านเดียวกัน

นักเดินทางที่เคยไปวัดโพธิ์ หรือวัดพระแก้ว จะพบว่าวัดสุทัศน์เงียบสงบกว่ามาก ไม่มีคิวซื้อตั๋ว ไม่มีทัวร์กรุ๊ปถูกต้อนไปตามเส้นทางที่กำหนด และไม่มีรถรับส่ง แลกกับการที่สิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับนักท่องเที่ยวมีน้อยกว่า ป้ายภาษาอังกฤษมีจำกัด และถ้าไม่มีความรู้เบื้องต้นหรือหนังสือนำเที่ยว บางส่วนของวัดอาจดูไม่เข้าใจในทันที

ที่นี่ไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวที่ออกแบบมาเพื่อความสะดวกของนักท่องเที่ยว วัดสุทัศน์เป็นสถานที่ปฏิบัติศาสนกิจที่ยังมีชีวิต และนั่นคือสิ่งที่ทำให้วัดนี้พิเศษ คุณได้รับการต้อนรับแต่ไม่ได้ถูกบริการแบบจัดเต็ม ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ที่นี่ต่างจากวัดที่จัดเตรียมไว้สำหรับนักท่องเที่ยวในย่านเดียวกัน

ใครควรข้ามไป: ถ้าเวลาจำกัดมากและอยากไปแค่วัดเดียวที่เป็นไฮไลต์ของกรุงเทพฯ ควรเลือกวัดโพธิ์หรือพระบรมมหาราชวังแทน วัดสุทัศน์ให้ผลตอบแทนกับคนที่ใจเย็นและสนใจพุทธศิลป์จริงๆ ถ้ามาแค่เช็กลิสต์หรือมีเวลาแค่สองชั่วโมงในย่านนี้ ความงามอันละเอียดอ่อนของวัดอาจไม่สัมผัสได้เต็มที่อย่างที่ควรจะเป็น

ข้อมูลปฏิบัติ

• เวลาเปิด: 08:30 - 20:00 น. (ช่องจำหน่ายบัตรปิดก่อน ควรตรวจสอบก่อนมาช่วงเย็น)
• ค่าเข้าชม: 100 บาท สำหรับชาวต่างชาติ / คนไทยเข้าชมฟรี
• ถ่ายรูปได้ทั่วทั้งวัด รวมถึงภายในพระวิหาร
• ห้ามใช้ขาตั้งกล้องหรืออุปกรณ์ถ่ายวิดีโอระดับมืออาชีพโดยไม่ได้รับอนุญาตล่วงหน้า
• ทางเข้าหลักบนถนนบำรุงเมืองรองรับวีลแชร์ได้ ทางเดินภายในส่วนใหญ่เป็นพื้นเรียบ
• ห้องน้ำอยู่ด้านซ้ายมือหลังเข้าประตูหลัก