วัดโพธิ์: วัดที่เก่าแก่ที่สุดของกรุงเทพฯ กับพระพุทธไสยาสน์ที่ต้องหยุดมอง

วัดโพธิ์คืออะไรกันแน่

วัดโพธิ์ หรือชื่อเต็มว่า วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร เป็นวัดที่มีพื้นที่ใหญ่ที่สุดในกรุงเทพฯ และเกือบจะแน่นอนว่าเป็นวัดที่เก่าแก่ที่สุดด้วย โดยมีประวัติย้อนไปถึงศตวรรษที่ 16 ก่อนที่กรุงเทพฯ จะเป็นเมืองหลวงเสียอีก รัชกาลที่ 1 ทรงบูรณะและขยายวัดอย่างใหญ่โตหลังปี พ.ศ. 2325 เพื่อสถาปนากรุงเทพฯ ให้เป็นศูนย์กลางสืบต่อจากกรุงศรีอยุธยา กษัตริย์ในรัชกาลต่อมา โดยเฉพาะรัชกาลที่ 3 ทรงสานต่องานนี้ สิ่งที่เราเห็นในปัจจุบันจึงเป็นผลลัพธ์จากพระราชปณิธานสองชั่วอายุคนที่รวมอยู่ในพื้นที่เดียว

วัดมีพื้นที่ราว 80,000 ตารางเมตร กว้างขนาดที่นักท่องเที่ยวจำนวนมากเข้าไปดูแค่พระพุทธไสยาสน์ในวิหารแล้วก็ออกมา โดยไม่รู้ตัวว่าเห็นไปแค่ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ของทั้งหมด นอกเหนือจากวิหารนั้น ยังมีเจดีย์ใหญ่สี่องค์ที่สร้างอุทิศแด่พระมหากษัตริย์จักรีสี่พระองค์แรก คลังความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยและโหราศาสตร์ที่จารึกบนแผ่นหินติดผนังระเบียง และเจดีย์เล็กอีก 91 องค์เรียงรายอยู่ตามลานชั้นนอก วัดยังทำหน้าที่เป็นวัดที่มีพระสงฆ์จำพรรษาอยู่จริง พระในจีวรสีเหลืองจึงเดินผ่านไปมาในบริเวณวัดตลอดทั้งวันอย่างสงบ

พระพุทธไสยาสน์: ใหญ่จนเปลี่ยนมุมมอง

ไม่มีอะไรเตรียมใจคุณได้จริงๆ ว่าพระพุทธไสยาสน์จะใหญ่โตขนาดไหน จนกว่าจะก้าวเท้าเข้าไปในวิหาร องค์พระยาว 46 เมตร สูง 15 เมตร ปิดทองคำเปลวทั้งองค์ เฉพาะพระบาทอย่างเดียวยาว 5 เมตร กว้าง 3 เมตร ประดับด้วยลวดลายมงคล 108 ประการฝังมุก ตัวเลข 108 นี้มีความสำคัญในจักรวาลวิทยาของพุทธศาสนา หมายถึงลักษณะมงคล 108 ประการของพระพุทธเจ้า

ตัววิหารเองนั้นแคบจนเกือบจะขำเมื่อเทียบกับขนาดสิ่งที่อยู่ข้างใน คุณเข้าจากปลายด้านหนึ่ง เดินตามความยาวขององค์พระ ผ่านพระบาท แล้วออกอีกด้านหนึ่ง ไม่มีมุมไหนเลยที่จะเห็นองค์พระทั้งองค์ได้ในภาพเดียว ซึ่งทำให้การถ่ายรูปเป็นทั้งความท้าทายและการฝึกสังเกตรายละเอียดไปในตัว แสงภายในวิหารสลัวอุ่น กรองผ่านหน้าต่างสูง อากาศเจือกลิ่นธูปอ่อนๆ จากโต๊ะบูชาตรงพระบาท

ตามแนวผนังด้านหลังเรียงรายบาตรสำริด 108 ใบ ผู้เข้าชมสามารถซื้อเหรียญถาดเล็ก (20 บาท) จากโต๊ะใกล้ทางเข้า แล้วหย่อนเหรียญลงทีละใบขณะเดินผ่าน เสียงเหรียญกระทบโลหะดังกังวานไปทั่ววิหาร กลายเป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศที่น่าจดจำ

พื้นที่ส่วนที่เหลือ: สิ่งที่คนส่วนใหญ่พลาด

หลังชมพระพุทธไสยาสน์แล้ว นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่จะเดินออกไปเลย แต่คนที่เดินลึกเข้าไปในวัดจะได้พบกับพื้นที่โล่งกว้างขึ้นมากและบรรยากาศที่ต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง พระเจดีย์ใหญ่สี่องค์ที่สร้างอุทิศแด่กษัตริย์ราชวงศ์จักรีสี่พระองค์แรกตั้งเรียงเป็นแถว ปูกระเบื้องเคลือบสีเขียว ส้ม ฟ้า และเหลือง พื้นผิวสะท้อนแสงต่างกันไปตามตำแหน่งของดวงอาทิตย์ ถ้าเข้าไปดูใกล้ๆ งานกระเบื้องจะละเอียดประณีตจนดูดความสนใจได้นานกว่าที่คิด

ระเบียงชั้นนอกมีพระพุทธรูปนั่ง 394 องค์เรียงอยู่ในระเบียงยาว แสงในระเบียงเปลี่ยนไปตามช่วงเช้า ในยามเช้าตรู่ที่นี่มีความนิ่งสงบที่วิหารหลักไม่มี ตุ๊กตาหินจีนผู้พิทักษ์ที่เดิมบรรทุกมาเป็นอับเฉาในเรือสำเภาจีน ตั้งอยู่ตามประตูและมุมต่างๆ ทั่วบริเวณวัด เป็นเครื่องเตือนว่าประวัติศาสตร์ของวัดนี้ยังเป็นบันทึกความสัมพันธ์ทางการค้าของกรุงเทพฯ ยุคแรกอีกด้วย

บริเวณวัดติดกับพระบรมมหาราชวังทางทิศเหนือ ถ้าจะเที่ยวทั้งสองที่ในเช้าเดียว แนะนำให้เข้าวัดโพธิ์ก่อน เพราะช่วงชั่วโมงแรกคนจะยังไม่เยอะ แถมพระบรมมหาราชวังกว้างใหญ่เดินเหนื่อยมาก ถ้าเก็บไว้ทีหลังอาจหมดแรงก่อน

นวดแผนไทย: โรงเรียนในบริเวณวัด

วัดโพธิ์ได้รับการยกย่องว่าเป็นต้นกำเนิดของนวดแผนไทย องค์ความรู้ด้านนวดที่จารึกไว้บนแผ่นหินของวัดกลายเป็นรากฐานของการสอนนวดอย่างเป็นระบบ และโรงเรียนนวดแผนไทยวัดโพธิ์ยังคงตั้งอยู่ในบริเวณวัดจนถึงปัจจุบัน ศาลานวดอยู่ทางฝั่งเหนือของวัด มีป้ายบอกชัดเจน

นวดแผนไทยหนึ่งชั่วโมงราคาประมาณ 520 บาท หมอนวดที่นี่ผ่านการเรียนอย่างเป็นทางการ บรรยากาศเงียบสงบกว่าร้านนวดริมทางแถวถนนข้าวสาร มากอย่างเห็นได้ชัด เดินเข้ามานวดได้เลยไม่ต้องจอง แต่ช่วงที่คนเยอะอาจต้องรอ 15-30 นาที นวดเท้าก็มีให้เลือกในราคาถูกกว่าเล็กน้อย

บรรยากาศเปลี่ยนไปอย่างไรตามช่วงเวลา

วัดเปิด 8 โมงเช้า ช่วง 90 นาทีแรกจะเงียบสงบกว่า แสงในลานชั้นนอกจะนุ่มนวล พระสงฆ์เดินผ่านไปมา และพื้นหินยังไม่สะสมความร้อนจากแดดกรุงเทพฯ อุณหภูมิในวิหารพระพุทธไสยาสน์ค่อนข้างคงที่ตลอดวัน แต่บริเวณนอกอาคารจะร้อนจัดตอนเที่ยง โดยเฉพาะช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม

ตั้งแต่ประมาณ 10 โมงเช้าเป็นต้นไป กรุ๊ปทัวร์จะเริ่มเข้ามาเป็นระลอกต่อเนื่อง ไม่ได้หมายความว่าไม่ควรมา แต่บรรยากาศจะเปลี่ยนไป ถ้ามาช่วงสายให้เดินหลบไปทางเจดีย์และระเบียงชั้นนอก ซึ่งคนจะน้อยลงอย่างชัดเจน พอช่วงบ่ายแก่ราว 15:30-16:00 น. คนจะเบาลงอีกครั้ง และแสงก็สวยเหมาะสำหรับถ่ายรูป

วัดปิดเวลา 18:30 น. พ่อค้าแม่ค้าขายน้ำมะพร้าวสดและขนมไทยอยู่ตามถนนรอบวัดตลอดทั้งวัน ซึ่งมีประโยชน์มากเพราะความร้อนในวัดทำให้เหนื่อยง่าย แนะนำให้พกน้ำดื่มเพิ่มอีกขวดนอกเหนือจากที่ได้แถมมากับบัตรเข้าชม

การเดินทางและบริเวณโดยรอบ

วิธีที่สะดวกที่สุดคือนั่งเรือด่วนเจ้าพระยาลงท่าเตียน (N8) จากท่าเรือเดินไปทางทิศตะวันออกตามถนนมหาราชประมาณ 5 นาทีก็ถึงวัดโพธิ์ ท่าเตียนนี้เองที่มีเรือข้ามฟากไปวัดอรุณ ทำให้เที่ยวสองวัดนี้คู่กันในช่วงเช้าได้พอดี

วัดโพธิ์ตั้งอยู่ในย่านรัตนโกสินทร์ ซึ่งเป็นศูนย์กลางเก่าแก่ของกรุงเทพฯ ถนนโดยรอบมีสถาปัตยกรรมเก่าแก่ที่สุดในเมืองหลายแห่ง และมีร้านอาหารที่ควรไปลอง โดยเฉพาะตึกแถวเก่าแถวตลาดท่าเตียนใกล้ท่าเรือ ถ้าอยากดูย่านนี้ในภาพกว้างกว่านี้ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรุงเทพฯอยู่ทางเหนือเดินผ่านทางออกพระบรมมหาราชวังไปไม่ไกล

ถ้าคุณวางแผนเที่ยววัดหลายแห่งในกรุงเทพฯ ระหว่างทริป การเข้าใจตำแหน่งของวัดโพธิ์เมื่อเทียบกับวัดอื่นๆ จะช่วยได้มาก วัดที่ดีที่สุดในกรุงเทพฯ ไกด์นี้ครอบคลุมตั้งแต่วัดเล็กๆ ในชุมชนไปจนถึงพระอารามหลวงขนาดใหญ่ ช่วยให้คุณจัดสรรเวลาได้อย่างเหมาะสม

เคล็ดลับสำหรับถ่ายรูป

ถ่ายรูปได้ทั่วบริเวณวัด รวมถึงภายในวิหารพระพุทธไสยาสน์ด้วย แต่การถ่ายรูปในวิหารค่อนข้างท้าทาย เพราะแสงสลัวโทนอุ่น องค์พระใหญ่มาก และคนเยอะจนมักมีเวลาจำกัดในแต่ละตำแหน่ง เลนส์ไวด์จะมีประโยชน์แต่ก็ยังไม่สามารถเก็บองค์พระทั้งองค์ได้ในภาพเดียว ลองถ่ายรายละเอียดแทน ไม่ว่าจะเป็นพระบาท ลวดลายฝังมุก แนวบาตรที่เรียงราย ภาพเหล่านี้มักเล่าเรื่องได้ดีกว่าภาพรวมทั้งองค์เสียอีก

เจดีย์ใหญ่ทั้งสี่องค์ถ่ายรูปสวยตั้งแต่ช่วงสายเป็นต้นไป เมื่อแดดขึ้นสูงพอที่จะส่องกระเบื้องเคลือบให้เปล่งประกาย ส่วนระเบียงที่มีพระพุทธรูปนั่งเป็นจุดที่ให้ภาพบรรยากาศดีที่สุดในวัด โดยเฉพาะยามเช้าที่แสงส่องผ่านเสาระเบียงมาในแนวยาวและมีทิศทาง ไม่จำเป็นต้องใช้ขาตั้งกล้อง แต่การถือกล้องให้นิ่งหรือมีระบบกันสั่นจะช่วยได้มากในพื้นที่แสงน้อย