อาคาร Rookery: ตึกระฟ้าที่เก่าแก่ที่สุดของชิคาโกกับล็อบบี้สุดตะลึงที่ออกแบบโดย Frank Lloyd Wright

อาคาร Rookery คืออะไร?

อาคาร Rookery ที่ 209 S LaSalle Street คือตึกระฟ้าที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังตั้งอยู่ในชิคาโก สร้างเสร็จเมื่อปี 1888 โดยบริษัทสถาปนิก Burnham และ Root ที่สูงถึง 12 ชั้น หรือประมาณ 181 ฟุต ที่นี่เคยสูงติดอันดับโลกสมัยสร้างใหม่ ๆ ทุกวันนี้ก็ยังใช้งานเป็นอาคารสำนักงานเชิงพาณิชย์จริง ๆ หมายความว่าล็อบบี้ที่นี่มีชีวิตชีวา ไม่เหมือนแกลเลอรี่ในพิพิธภัณฑ์ที่เงียบกริบ

สิ่งที่ทำให้ Rookery ไม่เหมือนใครคือ งานของ 3 บุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมอเมริกันมารวมอยู่ในอาคารเดียว Daniel Burnham กับ John Wellborn Root เป็นคนสร้างโครงสร้างหลัก ส่วน Frank Lloyd Wright มาตกแต่ง court กลางด้วยแสงธรรมชาติในปี 1905 ซึ่งเป็นโครงการอินทีเรียแห่งเดียวของเขาที่ยังอยู่ในดาวน์ทาวน์ชิคาโก ผลลัพธ์คือพื้นที่ซ้อนทับ ทั้งอิฐหินยุควิกตอเรียน เดินทางสู่ลายเรขาคณิตกับการเล่นแสงที่เป็นซิกเนเจอร์ของ Wright

อาคารนี้ตั้งอยู่หัวมุม LaSalle กับ Adams ใจกลางย่านการเงินของชิคาโก ห่างแม่น้ำชิคาโกใต้ไปไม่กี่ช่วงตึก ล้อมรอบด้วยตึกประวัติศาสตร์อื่น ๆ ถ้าคุณเดินเล่น the Loop อยู่ อาคาร Rookery ก็เป็นจุดแวะชั้นดีสำหรับเส้นทางสายสถาปัตย์ในย่านนี้

สถาปัตยกรรม: สามชั้นประวัติศาสตร์ในอาคารเดียว

จากภายนอก Rookery ดูโดดเด่นด้วย Facade สไตล์ Romanesque Revival กับ Queen Anne ใช้หินแกรนิตสีชมพู อิฐกดลาย หน้าต่างโค้งใหญ่ และงานแกะสลักบนหิน ภายนอกมีความแข็งแกร่งแบบ Root คือใช้ผนังรับน้ำหนักหนัก ๆ ชั้นล่าง ด้านบนเป็นกรอบเหล็ก skeleton frame ซึ่งถือว่าทันสมัยมากในยุคนั้น ทำให้ได้ช่องหน้าต่างกว้าง แปลนอาคารเปิดโล่งกว่าตึกที่เป็นอิฐล้วน

เข้าอาคารทาง LaSalle Atmosphere เปลี่ยนทันที ล็อบบี้ชั้นล่างเปิดสู่ court แสงสองชั้น มีหลังคากระจกเหล็กคลุมไว้ ช่วงปี 1905–1907 Wright มาตกแต่งหุ้มเหล็กเดิมของ Root ด้วยหินอ่อนขาวกับแผงประดับทองลายเรขาคณิตสไตล์ Prairie Period ของเขา บันไดโค้งขึ้น court คือจุดเด่นที่สุดของ Wright: ลูกกรงขาวและที่พักบันไดราบคล้ายเฟอร์นิเจอร์ที่ขยายสเกลให้เหมาะกับพื้นที่สาธารณะ

ปี 1931 สถาปนิก William Drummond มาเติมกลิ่น Art Deco และแก้ไขล็อบบี้เพิ่มอีกชั้น ทำให้ผู้มาเยือนตอนนี้ไม่ได้เห็นงานผู้สร้างเดียว แต่เป็นบทสนทนาต่อเนื่องระหว่างสถาปนิก 3 คน ตลอด 40 ปี นักวิจารณ์อาจถกกันไม่รู้จบว่าสไตล์ไหนแท้สุด แต่ส่วนใหญ่เห็นว่าความทับซ้อนของหลายยุคนั่นแหละคือเสน่ห์

ประสบการณ์เยือน: เช้า vs. เที่ยง

เพราะ Rookery ยังใช้งานเป็นสำนักงานจริง ถ้ามาช่วงเช้าวันธรรมดาประมาณ 8:30-10:00 น. จะได้แสงธรรมชาติเต็ม ๆ และคนยังไม่พลุกพล่านมาก หลังคากระจก court กลางดึงแสงลงมาสองชั้น สะท้อนหินอ่อนขาวกระจายเงาลายเรขาคณิตนุ่มนวลทั่วพื้นโมเสก เช้ามืดแสงจะนิ่ม ๆ ฟุ้ง ๆ แต่ถ้าเข้าปลายสายแดดแรงจะให้คอนทราสต์สูง—เหมาะถ่ายเหล็กดัดบันไดสุด ๆ

ช่วงกลางวันพนักงานออฟฟิศจะเดินผ่านล็อบบี้บ่อยสำหรับประชุมหรือไปกินข้าว คนจะมากขึ้นแต่ไม่ถึงกับแออัด คุณจะเจอคนที่มาใช้งานจริง ไม่ใช่เฉพาะนักท่องเที่ยว ซึ่งเป็นเสน่ห์ของ Rookery ด้วย เพราะที่นี่ไม่ใช่อนุสรณ์เงียบ ๆ ที่กั้นเชือก แต่เป็นพื้นที่ใช้จริง เสียงรองเท้ากระทบบนหินอ่อน โทรศัพท์ดังเป็นพัก ๆ กลิ่นกาแฟจาง ๆ จากร้านเช่าใกล้เคียง—ทั้งหมดนี้ย้ำว่านี่คืออาคาร 140 ปีที่ยังมีชีวิตอยู่

หลังห้าโมงเย็นหรือวันหยุดสุดสัปดาห์ ล็อบบี้อาจจะปิดหรือห้ามเข้าเลย เพราะเป็นตึกเอกชน ไม่ใช่ของสาธารณะ อย่าไปคาดหวังว่าจะเข้าชมเวลานอกทำการโดยไม่ได้เช็คก่อน

ทัวร์ Frank Lloyd Wright Trust

ถ้าต้องการชมล็อบบี้อย่างเดียว มากลางวันจันทร์–ศุกร์ ไม่เสียค่าเข้าชม เพียงแค่แจ้ง สตาฟ รปภ. หน้าอาคาร สามารถเดินชม court ชั้นล่างได้แต่ชั้นบนไม่เปิดให้บุคคลทั่วไป เพราะเป็นออฟฟิศ

ถ้าอยากเข้าใจสิ่งที่เห็นมากขึ้น ทัวร์นำชมของ Frank Lloyd Wright Trust คุ้มค่าราคาตั๋ว ทัวร์มีทั้งช่วงเช้ากับบ่ายต้น ๆ โดยเริ่มเวลาประมาณ 10:00 น. (แต่เวลาขึ้นกับฤดูกาล) ไกด์ผู้รู้จะพาไล่เรียงประวัติแต่ละยุคสไตล์ อธิบายลูกเล่นวิศวกรรม และพาชี้จุดรายละเอียดเล็ก ๆ ที่คนส่วนใหญ่มองข้าม เช่น รอยต่อระหว่างเหล็กเก่า Root กับหินอ่อน Wright ที่ซ่อนอยู่บางจุด

ซื้อตั๋วล่วงหน้าที่ Frank Lloyd Wright Trust ที่ flwright.org ถ้ากำลังวางแผนตะลุยเส้นทางสถาปัตย์ อย่าลืมว่าทาง Trust มีทัวร์ไปยัง บ้านและสตูดิโอของ Frank Lloyd Wright ใน Oak Park ด้วย ให้บริบทการออกแบบของ Wright ก่อนมาเดินชม Rookery จริง ๆ

ถ่ายรูปและเทคนิคเดินชมสถานที่

court กลางคือหนึ่งในอินทีเรียที่ถ่ายรูปสวยที่สุดในชิคาโก ผนังหินอ่อนขาวสะท้อนแสงช่วยตัดเงาแข็ง ๆ ที่มักเจอในตึกหินเข้ม กล้องมือถือทั่วไปก็ถ่ายสวยช่วงเช้า แต่ถ้าจะเก็บ court สูงสองชั้นให้ครบในเฟรมเดียว เลนส์มุมกว้าง (หรือโหมด ultra-wide ในมือถือรุ่นใหม่) จะดีที่สุด มุมจากชั้นสองมองลงพื้นโมเสกก็สวยคลาสสิก

อาคารสำนักงานแทบทุกแห่ง—including Rookery—ไม่อนุญาตขาตั้งกล้องสำหรับผู้ที่ไม่ได้แจ้งล่วงหน้า ถ่ายด้วยมือถือ หรือกล้อง handheld ปกติไม่มีปัญหา สตาฟและรปภ.นิสัยดี แต่ถ้ายืนขวางการจราจรสำนักงานนาน ๆ เขาก็ขอร้องให้ขยับได้

สายถ่ายภาพที่จริงจังกับสถาปัตยกรรมย่าน Loop อาจจับคู่ทริปนี้กับ Chicago Architecture Foundation River Cruise ล่องเรือชม Facade ของเมืองมุมสูง เสริมประสบการณ์สำรวจเมืองจากถนนที่ไม่เหมือนใคร

ที่มาของ Rookery ในประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมชิคาโก

Rookery ถือเป็นตัวแทนใหญ่แห่งหนึ่งของ Chicago School ขบวนการสถาปนิกศตวรรษที่ 19 ที่สร้างตึกระฟ้าสมัยใหม่ขึ้นมา การเข้าใจอาคารนี้จะดีขึ้นถ้าได้รู้จักเพื่อนบ้าน เช่น Chicago Board of Trade Building ทางใต้ไม่กี่ช่วงตึก คุณจะเห็นวิวัฒนาการของอาคารสำนักงานยุครุ่งเรือง และถ้าไปล่องเรือแม่น้ำชิคาโกจะเห็นผังเมืองในมุมที่ต่างออกไป

Burnham มีอิทธิพลต่อชิคาโกเกินกว่าแค่หนึ่งอาคาร บริษัทที่สร้าง Rookery ยังเป็นผู้ออกแบบงานมหกรรมโลกปี 1893 และต่อมากับแผนผังเมือง Plan of Chicago ปี 1909 ที่กำหนดทั้งสวนสาธารณะเลียบทะเลสาบกับระบบถนนใหญ่จนถึงปัจจุบัน สำหรับนักเดินทางที่อยากเจาะลึกเป็นระบบ คู่มือสถาปัตยกรรมชิคาโก จะสรุปแต่ละยุคแต่ละสำนวน พร้อมจุดชมงานหลัก ๆ ทั่วเมือง

Rookery เองก็มีบทบาทเฉพาะในผังถนนของชิคาโก LaSalle Street คือศูนย์กลางการเงินของเมือง มีทั้ง Board of Trade, ธนาคารใหญ่ และสำนักงานกฎหมาย ห้องเช่าชั้นบนเดิมคือที่ทำงานของ Burnham และ Root เอง ไม่ได้เป็นตึกสำนักงานธรรมดา ๆ แต่เป็นที่ทำงานของผู้สร้างเมือง

แนะนำตรงๆ: ใครควรมาบ้าง ใครอาจไม่อิน

ถ้าคุณไม่ใช่สายสถาปัตย์หรือประวัติศาสตร์ จุดนี้อาจแวะสั้น ๆ แค่ 20 นาที court กลางสวยชวนตะลึงแต่ประสบการณ์จัดว่าสั้น คนต้องการแหล่งท่องเที่ยวยาว ๆ ลึกล้ำ Rookery อาจเหมาะเป็นจุดแวะมากกว่าจุดหลัก

ถ้าพาครอบครัวลูกเล็กมาด้วยอาจติดขัดนิดหน่อย เพราะที่นี่เป็นอาคารสำนักงานจริง ๆ รถเข็นเด็กหรือเสียงดังจะโดดเด่นและไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกนักท่องเที่ยวแบบร้านของที่ระลึก คาเฟ่ หรือที่นั่งสบาย เหมาะแวะสั้น ๆ ควรรวมกับที่เที่ยวอื่นใกล้ ๆ ไม่เหมาะเป็นกิจกรรมเดี่ยวสำหรับครอบครัว

แต่ถ้าคุณรักสถาปัตยกรรม นักเรียนศิลปะ หรือชอบรู้จักเบื้องหลังเมือง Rookery นี่ขาดไม่ได้เลย ถ้ารวมกับการเดินชมย่าน Loop เก่าและแวะ Chicago Architecture Center บนถนน Wacker คุณจะได้คลาสเรียนสถาปัตย์ที่เข้มข้นที่สุดแห่งหนึ่งในอเมริกา