Robie House: จุดเปลี่ยนของสถาปัตยกรรมอเมริกัน

Robie House คืออะไรจริงๆ

Frederick C. Robie House ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์จัดแสดงสิ่งของ แต่มันคือตัวงานศิลป์เอง บ้านอิฐแดง 3 ชั้นแห่งนี้ที่ Frank Lloyd Wright ออกแบบให้คุณ Frederick C. Robie ในช่วงปี 1908-1910 บนแคมปัสมหาวิทยาลัยชิคาโก เป็นบ้านที่สะท้อน Prairie Style อย่างสุดขีด ปรัชญาสถาปัตยกรรมที่ตั้งใจท้าทายความสูงชันของยุควิกตอเรียน เปิดพื้นที่ภายในให้โล่ง ตีความสัมพันธ์อาคารกับภูมิทัศน์ราบของมิดเวสต์ใหม่หมดจด

บ้านนี้ได้เป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์แห่งชาติในปี 1963 และติดโผทะเบียนโบราณสถานแห่งชาติด้วย พอถึงปี 2019 ก็ได้จารึกเป็นมรดกโลกยูเนสโก ภายใต้ชื่อรวม 'The 20th-Century Architecture of Frank Lloyd Wright' ตรงนี้สำคัญเพราะ Robie House ได้ขึ้นแท่นเดียวกับอาคาร Wright อีก 8 แห่งทั่วอเมริกา แต่นักวิชาการไม่น้อยเชื่อว่านี่คือผลงานที่โชว์ความอัจฉริยะของ Wright ได้ชัดเจนที่สุด

ดูอะไร: สถาปัตยกรรมเด่นที่เห็นตรงหน้า

แค่ยืนอยู่บนถนน Woodlawn ตัวบ้านก็สะดุดตาก่อนทันได้คิดอะไร หลังคาแผ่กว้างยื่นออกจากผนังไกลกว่าบ้านทั่วไป หลายจุดยื่นออกไปหลายฟุต เกิดเงาแนวนอนลึกที่เปลี่ยนไปตามแดด อิฐที่ใช้คือ Roman brick ซึ่งยาวและแคบกว่าทั่วไป เสริมเส้นสายแนวนอนแทบไม่มีลวดลายตั้งฉาก บ้านนี้รูปทรงต่ำ กว้าง ดูวางแนบแน่นไปกับดิน ต่างจากบ้านอเมริกันยุค 1910 ทั่วไปเยอะเลย

ต่อมาคือหน้าต่าง Wright ออกแบบหน้าต่างและประตู art-glass กว่า 170 ชิ้น ใช้โทนน้ำผึ้ง ทอง และสีธรรมชาติในลวดลายเรขาคณิต มันไม่ใช่ของตกแต่งแต่คือส่วนที่เป็นโครงสร้างแนวคิดแสงของ Wright พอแดดยามเช้าแสงจาก art glass จะส่องอำพันลงบนพื้นทันที บ่ายแก่ๆ เงาหลังคายื่นจะบังหน้าต่างจนภายในดูสงบเหมือนถ้ำ พร้อมด้วยบรรยากาศที่ Wright วางใจให้เกิด

แปลนภายในก็ก้าวล้ำยุค Wright ตัดกำแพงห้องแบบยุคก่อนออก เปิดให้ห้องนั่งเล่นกับห้องทานข้าวเชื่อมต่อกันใหญ่โต มีแค่เตาผิงกลางบ้านกั้น ความสูงฝ้าถูกออกแบบให้ต่างกัน ตั้งใจสร้างความรู้สึกอึดอัดแคบแล้วปล่อยโปร่งในแต่ละจุดขณะที่คุณเดินผ่าน ทุกอย่างออกแบบให้ได้สัมผัสขณะเคลื่อนไหว ไม่ใช่ให้ยืนชมอยู่กับที่

ทัวร์ Robie House: ข้างในเป็นอย่างไร

จะเข้าด้านในของ Robie House ได้ต้องเป็นทัวร์นำชมเท่านั้น แต่สามารถเลือกทัวร์เสียง (audio tour) สำหรับชมรอบนอกได้ด้วย ทัวร์ดำเนินการโดยเจ้าหน้าที่ Frank Lloyd Wright Trust ใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง เดินชมทั้งภายนอก ชั้นหลักและห้องสำคัญอย่างห้องนั่งเล่น ห้องทานข้าว รวมถึงรายละเอียด art glass อันโด่งดัง กลุ่มทัวร์ไม่ใหญ่ คนจึงถามไกด์ได้สะดวกและเจาะรายละเอียดสถาปัตย์ได้เต็มที่

ทัวร์เริ่มที่นอกบ้าน ถ้ามาหน้าหนาวต้องระวังอากาศ Hyde Park เย็นจับใจ ช่วงธันวาคมถึงกุมภาพันธ์อุณหภูมิติดลบเสมอ แต่งตัวให้อุ่นไว้ แม้ช่วงนี้ทัวร์ข้างนอกจะไม่นาน แต่ยืนฟังไกด์อธิบายหลังคายื่นลมหนาวในเดือนมกรากับเดินเดือนพฤษภาคมนี่คนละเรื่องกัน อย่างไรก็ตาม ฤดูหนาวมีข้อดีคือไม่มีใบไม้บัง เห็นเส้นหลังคาบ้านครบถ้วน

ภายในบ้านตกแต่งด้วยเฟอร์นิเจอร์จำลองสมัยเดียวกับที่ Wright ออกแบบ ไม่ใช่ของจริงทั้งหมด ไกด์จะอธิบายเรื่องเฟอร์นิเจอร์ที่ถือเป็นหนึ่งเดียวกับบ้าน (เก้าอี้นั่งไม่สบายเลย และจะไม่มีให้ขึ้นนั่ง!) เพราะ Wright ให้ความสำคัญกับสัดส่วนภาพรวมมากกว่าการใช้งาน แค่นี้ก็เห็นแนวคิดของ Wright ชัดเจน

โลเคชัน Hyde Park: ทำไมทำเลนี้ถึงสำคัญ

Robie House ตั้งอยู่ริมแคมปัสมหาวิทยาลัยชิคาโก ซึ่งโดดเด่นด้วยสถาปัตยกรรมแบบโกธิครีไววัลที่ดูเก่าแก่ย้อนยุค เดินจากตึกหินมหาวิทยาลัยมายัง Robie House จะรู้สึกถึงความต่างของสองแนวคิด คือฝั่งหนึ่งกลับไปหาอดีต อีกฝั่งมุ่งสร้างภาษาทัศนศิลป์อเมริกันแบบใหม่ ถ้ามีเวลาก่อนหรือหลังทัวร์ ลองเดินเล่นรอบย่าน ย่าน Hyde Park มีสถาปัตยกรรมระดับจริงจังแน่นหนาไม่แพ้ย่านไหนในชิคาโก

Hyde Park ยังมีสถานที่เด็ดอีกหลายแห่งที่แนะนำให้ควบกับ Robie House เช่น Museum of Science and Industry เดินเลียบทะเลสาบไปทางตะวันออกนิดเดียว หรือจะเป็น Institute for the Study of Ancient Cultures ที่อยู่ในแคมปัสใกล้ๆ Robie House มีคอลเลกชันวัตถุโบราณระดับโลก ใส่สองแห่งนี้ไว้ในแผนหนึ่งวันได้สบาย รับรองคุ้ม

ละแวกบ้านช่วงเช้าวันทำงานจะเงียบมาก ส่วนใหญ่มีแต่นักศึกษามหาวิทยาลัยเดินไปมา กลุ่มทัวร์จะรวมตัวกันเฉพาะหน้าทางเข้า ช่วงบ่ายวันเสาร์อาทิตย์คนจะเยอะขึ้นโดยเฉพาะข้างนอกบ้าน แต่ระบบทัวร์จำกัดจำนวนคนในแต่ละรอบ ทำให้ข้างในยังจัดการได้สบาย

เรื่องเล่าในอดีต: ตระกูล Robie, Wright และสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น

Frederick Robie วัย 27 ปี เจ้าของโรงงานจักรยานและอะไหล่รถ เป็นคนว่าจ้าง Wright ให้สร้างบ้านที่ทันสมัยอย่างใจ ปล่อยให้ Wright ดีไซน์ทุกอย่าง จนเสร็จราวปี 1910 แล้ว Robie ก็ได้อยู่ไม่ถึงสองปีก็ต้องขายเพราะปัญหาการเงิน บ้านเปลี่ยนมือหลายเจ้า รวมถึงเคยเป็นหอพักเสริมของ Chicago Theological Seminary ด้วย

พอถึงยุคปี 1950 บ้านเคยเกือบถูกรื้อทิ้ง จุดนี้ทำให้ชุมชนตื่นตัวเรื่องอนุรักษ์สถาปัตยกรรมสำคัญเอกชน มหาวิทยาลัยชิคาโกกลายเป็นเจ้าของในที่สุด Frank Lloyd Wright Preservation Trust (ปัจจุบันคือ Trust) รับช่วงบูรณะงานต่อ การซ่อมแซม รายละเอียดเฟอร์นิเจอร์และ art glass ให้กลับมาเดิมยังเดินหน้าต่อเนื่อง และเห็นได้ชัดภายในบ้านปัจจุบัน

ถ้าอยากเห็นพัฒนาการงานของ Wright ในชิคาโก แนะนำจัด Robie House ไว้ในแผน แล้วต่อด้วยบ้านสตูดิโอ Frank Lloyd Wright Home and Studio ที่ Oak Park ทางตะวันตกจากตัวเมืองไปราว 40 นาที ดูทั้งสองที่ในทริปเดียวจะเห็นเส้นทางพัฒนาของ Prairie Style แบบที่รูปถ่ายให้ไม่ได้

เตรียมตัววางแผนเยือน Robie House

บ้าน Robie ตั้งอยู่ที่ 5757 S. Woodlawn Avenue มุมถนน 58th กับ Woodlawn เดินทางจากดาวน์ทาวน์ด้วย Metra Electric Line ลงสถานี 57th Street หรือ 59th Street แล้วเดินต่อไม่ไกล หรือรถบัส CTA หลายสายรับส่งเส้นมหาวิทยาลัยจากรถไฟฟ้า Red Line ที่ Garfield ควรเช็กเส้นทางกับ CTA อีกทีเพราะอาจมีเปลี่ยน ด้านแท็กซี่/รถแอปจาก Loop ใช้เวลาประมาณ 20-30 นาที ขึ้นกับสภาพจราจร

ทัวร์เปิดพฤหัสถึงจันทร์ ส่วนมาก 10.00-15.00 น. บ้านปิดวันอังคาร พุธ และวันหยุดอย่าง Thanksgiving, คริสต์มาส อีฟ, คริสต์มาส, สิ้นปี, ปีใหม่ ราคาตั๋วกำหนดโดย Frank Lloyd Wright Trust เช็กราคาปัจจุบันที่เว็บไซต์ก่อนมา เพราะเปลี่ยนแปลงได้ วันพีค (โดยเฉพาะฤดูใบไม้ผลิ-ใบไม้ร่วง) ตั๋วเต็มไวมาก จองล่วงหน้าสะดวกกว่าเยอะ

ถ้าอยากวางแผนเที่ยวยาวแนวสถาปัตยกรรมชิคาโก แนะนำดู คู่มือสถาปัตยกรรมชิคาโก มีครบตั้งแต่ตึกสูงใน Loop ยันบ้านคลาสสิกอย่าง Robie House ส่วนการล่องเรือ Chicago Architecture Foundation River Cruise ก็ช่วยให้เข้าใจผังเมืองย่านธุรกิจของชิคาโกมากขึ้น แม้ไม่ใช่แนวเดียวกับที่ Robie House นำเสนอ แต่เสริมกันดี