สวนอนุสรณ์นิโตเบะ: สวนญี่ปุ่นแท้ใจกลางมหาวิทยาลัย UBC

เกี่ยวกับสวนอนุสรณ์นิโตเบะ

สวนอนุสรณ์นิโตเบะเป็นสวนญี่ปุ่นดั้งเดิมขนาด 2.5 เอเคอร์ตั้งอยู่ในมหาวิทยาลัยบริติชโคลัมเบีย สร้างเสร็จเมื่อปี 1960 สวนนี้เกิดจากการดัดแปลงผืนป่าชายฝั่งตะวันตกโดยภูมิสถาปนิกและนักจัดสวนมือหนึ่งที่รัฐบาลญี่ปุ่นแนะนำ สิ่งนี้เองที่ทำให้ดีไซน์ของสวนดูมีความหมายมากกว่าความสวยงามทั่วไป สวนนี้สร้างขึ้นเพื่อสดุดี ดร. อินาโซ นิโตเบะ (1862–1933) นักวิชาการ นักการทูต และนักเขียนชาวญี่ปุ่น ซึ่งตั้งเป้าชีวิตไว้ว่า 'จะเป็นสะพานเชื่อมญี่ปุ่นกับตะวันตก' การเลือกสวนแทนอนุสรณ์ให้ท่านจึงแสนเหมาะสม เพราะตลอดชีวิตของนิโตเบะ พยายามผลักดันให้เกิดความเข้าใจข้ามวัฒนธรรมผ่านการเรียนรู้ร่วมและความใส่ใจ

สวนนี้สะท้อนปรัชญาการออกแบบญี่ปุ่นสองแบบที่ผสานกันคือ Kaiyushiki (สวนเดินชม) ที่จะเผยให้เห็นทัศนียภาพใหม่ ๆ ตามเส้นทางเดิน กับ Chaniwa (สวนชา) ที่สร้างกรอบสำหรับบ้านชาญี่ปุ่นและเตรียมความพร้อมทางใจให้ผู้เข้าร่วมพิธีชงชา ทั้งสองแนวคิดไม่ใช่แค่ของในพิพิธภัณฑ์ ทุกจุดถูกวางสัดส่วนแม่นยำ 'Scenic borrowing' หรือการดึงบรรยากาศรอบข้างเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งขององค์ประกอบ วิวแต่ละด้านผ่านการจัดวางอย่างตั้งใจ ทั้งหิน โคมไฟ หรือพุ่มไม้ ดูออกว่าเป็นฝีมือช่างผู้ชำนาญ ไม่ใช่แค่ช่างสวนธรรมดา

สวนเปลี่ยนไปอย่างไรในแต่ละช่วงวันและฤดู

ถ้ามาแต่เช้า (สวนโดยมากเปิด 10:00 ในฤดูหลัก) จะได้แสงสวยสุด และคนน้อยสุด สระน้ำกลางสวนสะท้อนแสงฟ้าที่มุมต่ำ พื้นกรวดที่เพิ่งกวาดใหม่ก็ยังเข้าที่ดี เสียงจะเงียบ มีเพียงเสียงกรวดใต้เท้า น้ำไหลในลำธาร และสายลมที่ผ่านยอดไม้ กลิ่นมอสเปียกและต้นซีดาร์จะชัดเจนสุดในช่วงเช้า โดยเฉพาะหลังจากฝนตกเมื่อคืน

กลางวันโดยเฉพาะหน้าร้อนจะเริ่มเห็นกลุ่มนักศึกษาจาก UBC เดินผ่านบ้าง บรรยากาศเปลี่ยนนิดหน่อยแต่ก็ไม่เคยแออัดแบบแหล่งท่องเที่ยวในเมือง เพราะสวนนี้เล็กมาก แค่ 20 คนก็รู้สึกเยอะแล้ว และมักจะบางตาหลังเช้า ช่วงค่ำโดยเฉพาะวันพฤหัสฯ ฤดูร้อนที่เปิดถึงสองทุ่ม แสงอาทิตย์ตกต่ำลอดผ่านกิ่งเมเปิ้ลกับซากุระ เป็นบรรยากาศที่ช่วงเช้าทำไม่ได้

ตามฤดูกาล ช่วงดอกซากุระ (ปลายมีนาคมถึงกลางเมษายนในแวนคูเวอร์) จะดึงดูดคนที่ชื่นชอบโดยเฉพาะ ต้นซากุระ Somei-Yoshino ที่นี่บานสะพรั่งสวยมาก ยิ่งมองสะท้อนในสระน้ำตัดกับต้นไม้รอบข้างที่ยังเปลือยยอด ยิ่งดูดีแบบที่ช่างภาพต้องชอบ แต่จริง ๆ แล้วฤดูใบไม้ร่วงอาจจะ underrated กว่ามาก เพราะช่วงปลายตุลาคม ใบเมเปิ้ลญี่ปุ่นจะเปลี่ยนสี คนก็บางลงจากช่วงหน้าร้อน และสวนจะนิ่งสงบจนเหมาะกับจิตวิญญาณของดีไซน์มากกว่าช่วงซากุระเสียอีก

เส้นทางเดิน: จะได้เห็นอะไรจริง ๆ บ้าง

ทางเข้าสวนเรียบง่าย แทบดูไม่ออกจาก Lower Mall ว่ามีอะไรซ่อนอยู่ เข้ามาแค่ 30 วินาที ตึกต่าง ๆ ของ UBC ก็จะหายไปหมดทันที ทางเดินโค้งซ้ายขวาตั้งใจออกแบบมาเพื่อตัดโลกภายนอกออกก่อนจะเผยโฉมสวนหลัก

สระน้ำกลางสวนเป็นหัวใจของส่วน Kaiyushiki หรือสวนเดินชม มีโคมหินตั้งตามขอบน้ำเป็นระยะ ๆ จนต้องหยุดมองข้ามไปด้านข้างแทนที่จะรีบเดินข้างหน้า สะพานไม้รูปฟันปลา (yatsuhashi) ข้ามบึงตื้น สะพานรูปแบบนี้มาจากสวนสมัยเฮอันในญี่ปุ่น เดิมเชื่อกันว่าผีร้ายจะเดินได้แค่ทางตรง การทำมุมซิกแซกจึงป้องกันผี แต่มุมพวกนี้นอกจากนั้นยังบังคับให้คุณหยุดเปลี่ยนมุมมองวิวใหม่ๆ ไปในตัว

โซนสวนชา (Chaniwa) ทางด้านในสุดบรรยากาศจะมิดชิดขึ้น บ้านชาก็แสนเรียบง่าย ทางเดินไปยังบ้านชา (roji) เป็นแผ่นหินวางไม่สม่ำเสมอ ให้คุณต้องระวังฝีเท้าทุกก้าว ชวนให้เปลี่ยนโหมดจิตใจก่อนเข้าบ้านตามพิธี ชามีน้ำล้างมือ (tsukubai) เป็นอุปกรณ์สำคัญที่ขาดไม่ได้ในพิธีชงชา

พรรณไม้เน้นผสมระหว่างไม้พันธุ์ญี่ปุ่นกับชนิดที่เหมาะกับชายฝั่งแปซิฟิก มีอาซาเลีย เมเปิ้ลญี่ปุ่น มอส ไอริส และสนเป็นตัวเด่น มอสโดยเฉพาะงอกงามมากเพราะอากาศชื้นในแวนคูเวอร์ ปกคลุมหินและท่อนไม้เหมือนพรมนุ่มสะอาด ถ้าในเมืองแห้ง ๆ ทำแบบนี้ไม่ได้แน่

บุคคลผู้เป็นแรงบันดาลใจ

ดร. อินาโซ นิโตเบะ อาจจะไม่ได้โด่งดังในสายตาคนทั่วไปนัก ทำให้สวนนี้กลายเป็นอนุสรณ์ที่น่าค้นหาสำหรับคนที่สนใจ เกิดปี 1862 ที่โมริโอกะ ประเทศญี่ปุ่น ท่านเรียนที่มหาวิทยาลัยเกษตรซัปโปโร (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยฮอกไกโด) Johns Hopkins University และ University of Halle ในเยอรมนี ต่อมาทำงานเป็นนักเศรษฐศาสตร์เกษตร นักการศึกษา นักการทูต เคยดำรงตำแหน่งเลขาธิการรองสันนิบาตชาติระหว่างปี 1919-1926 เป็นที่รู้จักในระดับสากลจากหนังสือ Bushido: The Soul of Japan ที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษในปี 1900 เพื่ออธิบายหลักคิดจริยธรรมและวัฒนธรรมญี่ปุ่นแก่ชาวตะวันตก ความปรารถนาที่จะเป็น 'สะพานข้ามแปซิฟิก' ของท่านไม่ได้มีแค่ในนาม แต่ปฏิบัติจริง ท่านถึงแก่กรรมที่เมืองวิกตอเรีย รัฐบริติชโคลัมเบีย ในปี 1933 การมีสวนอนุสรณ์ที่ UBC จึงถือว่าเหมาะสมที่สุด สวนเปิดในปี 1960 และภาพท่านเคยอยู่บนธนบัตร 5,000 เยนฉบับเก่าของญี่ปุ่นด้วย

การเดินทางและทิปส์สำคัญ

UBC อยู่ค่อนข้างไกลจากดาวน์ทาวน์แวนคูเวอร์ ต้องวางแผนการเดินทาง รถบัส TransLink หลายสาย เช่นสาย 4, 14, 44, 84, 99, 480 วิ่งตรงต่อถึง UBC bus loop จากจุดนั้นเดินมายังสวนที่อยู่เลขที่ 1895 Lower Mall ได้เลย ถ้าอยากเที่ยว พิพิธภัณฑ์มานุษยวิทยา หรือ สวนพฤกษศาสตร์ UBC ด้วย แนะนำให้เผื่อเวลาเที่ยวรอบ UBC ครึ่งวัน จะคุ้มค่ากว่ามาแค่ที่เดียว

สามารถจอดรถได้ในมหาวิทยาลัย UBC แต่ต้องเสียค่าจอดและปฏิบัติตามกฎของทางมหาวิทยาลัย ดูข้อมูลอัปเดต เรื่องอัตราค่าจอดและที่ตั้งลานจอดที่เว็บ UBC Parking สวนอนุสรณ์นิโตเบะอยู่ใกล้ที่จอดรถ สถานที่นี้ทาง UBC Botanical Garden แจ้งว่าสามารถเข้าถึงได้ง่ายโดยทั่วไป แต่ทางเดินกรวดและหินอาจไม่เรียบสำหรับผู้ที่มีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว ควรพิจารณาก่อนมา

ค่าเข้าชมต้องซื้อตั๋ว ราคาถือว่าสมเหตุสมผล จึงเป็นอีกหนึ่งประสบการณ์วัฒนธรรมที่เข้าถึงได้บน UBC ตรวจสอบนโยบายล่าสุดได้ที่เว็บไซต์ UBC Botanical Garden เพราะอาจมีการเปลี่ยนแปลงเรื่องราคาและการรับบริจาค ถ้าอยากรู้เรื่องการวางแผนเที่ยว UBC เพิ่มเติม พื้นที่ย่าน UBC และ Point Grey เองก็มีที่แวะอีกหลายแห่ง สามารถเดินไปได้ง่าย ๆ

ถ่ายภาพในสวน

สวนแห่งนี้ถ่ายรูปสวยเกือบทุกฤดู แต่ก็มีโจทย์ท้าทาย ต้นไม้ใหญ่แน่นขนัดทำให้มีเงาเข้ม-สว่างสลับกันในเฟรมวันแดดจ้า ส่วนวันที่ฟ้าหม่น (ซึ่งที่แวนคูเวอร์มีให้บ่อยมาก) กลับช่วยให้แสงสมดุลบนผิวน้ำและหิน ช่องเปิดยาววันพฤหัสฯ ช่วงหน้าร้อน แสงเย็น ๆ จะสวยเป็นพิเศษ

สะพานซิกแซกกับสระน้ำกลางสวนคือเฟรมฮิตตลอดกาล แต่ใครชอบของแปลกตา ลองมองไปที่การจัดหินคลุมมอสแถวสวนชา หรือเงาสะท้อนในอ่างน้ำ tsukubai ใช้เลนส์ 35mm หรือ 50mm เผยให้เห็นความลึกซ้อนขององค์ประกอบสวนแบบที่ตาเราสัมผัสจริง ส่วนเลนส์ wide มักจะดูแบนเกินไป

ใครที่อาจไม่เหมาะกับที่นี่

ถ้ามีเวลาในแวนคูเวอร์จำกัดและอยากเน้นแลนด์มาร์กดังหรือกิจกรรมวัฒนธรรมใหญ่ ๆ อาจจะพบว่าการเดินทางมาที่ UBC เพียงสวนนี้ใช้เวลามากเกินไปสำหรับการเที่ยว 45 นาที เทียบกับขนาดสวนแค่ 2.5 เอเคอร์ บางคนอาจอยากไปVanDusen Botanical Garden หรือไปชมธรรมชาติหลากหลายในPacific Spirit Regional Park ที่อยู่ติดกับ UBC มากกว่า แต่ถ้าตั้งใจมาหาความรู้เรื่องสวนญี่ปุ่นและวัฒนธรรม ที่นี่เน้นลึกกว่าใหญ่กว่าแต่ทั่วไป

ใครที่หวังหากิจกรรมแบบ interactive อาหาร หรือร้านขายของที่ระลึกจะผิดหวังเล็กน้อย เพราะที่นี่คือสวนไว้เดินชม นั่งเล่น และเดินช้า ๆ เท่านั้น ครอบครัวที่มีเด็กเล็กที่ควบคุมให้อยู่นิ่งค่อนข้างยาก หรือหยุดวิ่งไม่ไหวบนหิน อาจไม่เหมาะ เพราะสวนนี้ไม่ได้ออกแบบมาให้ปล่อยพลังวิ่งเล่น