Plaza de Santa Ana: Literackie serce Madrytu

Czym jest Plaza de Santa Ana?

Plaza de Santa Ana to jeden z najbardziej nasyconych historią placów w centrum Madrytu, położony w dzielnicy zwanej Barrio de las Letras (Dzielnica Literacka) w historycznym okręgu Centro. Wytyczony na początku XIX wieku za krótkich rządów Józefa Bonapartego, który nakazał wyburzyć klasztor świętej Anny stojący w tym miejscu, plac stopniowo nabierał obecnego kształtu i mniej więcej do 1880 roku wyglądał już tak jak dziś. Jest prostokątny, otwarty i jak na tę część miasta – całkiem przestronny, z długim centralnym deptakiem wyłożonym kamienną kostką, wzdłuż którego ustawiono ławki.

Plac zamykają dwa znaczące budynki: Teatro Español na wschodnim krańcu – jeden z najstarszych czynnych teatrów Madrytu z historią sięgającą końca XVI wieku – oraz hotel ME Madrid po stronie północnej, mieszczący się w historycznym gmachu Gran Hotel Reina Victoria. Między nimi, na poziomie ulicy, skupiły się tradycyjne tabernie, nowoczesne bary i ogródki, które sprawiają, że to jedno z nielicznych miejsc w centrum Madrytu, gdzie o niemal każdej porze można usiąść na zewnątrz z drinktem.

Plac o różnych porach dnia

Poranek na Plaza de Santa Ana jest naprawdę spokojny. Gołębie przechadzają się po kamieniach, kilku mieszkańców przemierza plac w drodze do pracy, a bary dopiero wystawiają krzesła. Powietrze na tej wysokości – Madryt leży 667 metrów nad poziomem morza – ma wczesnym rankiem wyjątkową przejrzystość, która znika, gdy latem narasta upał. To idealny moment na spokojne fotografowanie: neoklasyczna fasada Teatro Español, posąg dramaturga Pedra Calderóna de la Barca na zachodnim krańcu placu oraz zdobione kafle na elewacji Cervecería Alemana – wszystko to warte jest uwiecznienia bez tłumu w kadrze.

W ciągu dnia plac przechodzi w tryb leniwego odpoczynku. Pojawiają się samotni podróżnicy z laptopami, starsi mieszkańcy zajmują centralne ławki, napływają pierwsi turyści. Cervecería Alemana – tradycyjna piwiarnia w stylu niemieckim przy południowej pierzei placu, działająca tu od 1904 roku – otwiera się na kawę. To jeden z barów najczęściej kojarzonych z Ernestem Hemingwayem, który w latach 20. i 30. XX wieku spędzał w Madrycie sporo czasu i podobno tu bywał. Niezależnie od tego, ile w tej historii prawdy, wnętrze – z ciemnym drewnem, marmurowym blatem baru i starymi kafelkami – wygląda, jakby nie zmieniło się od dziesięcioleci.

Od około 18:00 plac zamienia się w towarzyski punkt spotkań. Ogródki wypełnia zróżnicowany tłum: pracownicy biurowi kończący dzień, grupy znajomych umawiające się przed kolacją oraz turyści, którzy spędzili popołudnie w muzeach przy Paseo del Prado i teraz chcą się zrelaksować. O 21:00 ciepłego wieczoru każde krzesło na tarasach jest zajęte, gwar rozmów niesie się po kamieniach, a plac pracuje pełną parą – w weekendy często aż do świtu.

Dzielnica Literacka – trochę kontekstu

Barrio de las Letras, dzielnica otaczająca Plaza de Santa Ana, swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu skupieniu pisarzy, którzy żyli i tworzyli tu w epoce Złotego Wieku Hiszpanii – mniej więcej od końca XVI do początku XVII wieku. Miguel de Cervantes, autor Don Kichota, mieszkał i umarł przy Calle de Cervantes, przecznicę od placu. Lope de Vega, płodny dramaturg, który podobno napisał ponad 400 zachowanych sztuk, mieszkał przy Calle de Lope de Vega. Ich domy dzieliło zaledwie kilkaset metrów, a w tej samej okolicy znajdowały się corrales de comedias – otwarte dziedzińce teatralne, gdzie wystawiano dramaty Złotego Wieku.

Teatro Español zamykający wschodni kraniec placu jest bezpośrednim instytucjonalnym spadkobiercą tej tradycji teatralnej. Obecny budynek pochodzi głównie z XVIII i XIX wieku i był odbudowywany po pożarach, ale stoi w miejscu, gdzie teatr działa nieprzerwanie od końca XVI stulecia. Miasto Madryt nadal jest jego właścicielem i finansuje go ze środków publicznych. Repertuar można sprawdzić na stronie teatru, a bilety kupić bezpośrednio online. Jeśli interesujesz się teatrem hiszpańskojęzycznym i twój przyjazd zbiega się z jakąś premierą, to naprawdę dobry powód, żeby zaplanować wieczór w tej okolicy.

Szersza okolica nagradza powolne spacerowanie. Calle de las Huertas, biegnąca równolegle do placu, jest pełna barów i ma wbudowane w chodnik mosiężne cytaty literackie. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć geografię kulturalną Madrytu, przewodnik po architekturze Madrytu umieszcza Barrio de las Letras w szerszym kontekście rozwoju urbanistycznego miasta.

Co zobaczyć i zrobić w okolicach placu

Sam plac jest na tyle kameralny, że jeden obchód zajmuje niecałe dziesięć minut. Zacznij przy pomniku Calderóna de la Barca: ta siedząca brązowa figura siedemnastowiecznego dramaturga stanęła tu w 1880 roku, na zachodniej stronie placu. Na cokole widnieją reliefy przedstawiające sceny z jego dzieł. Przespaceruj się wzdłuż południowej pierzei, żeby przyjrzeć się fasadzie Cervecería Alemana z charakterystycznymi kaflarni i napisami w stylu retro. Dalej czeka Teatro Español, gdzie tablice z afiszami powiedzą ci, co aktualnie gra. Północną stronę zdominował hotel ME Madrid z barem na dachu dostępnym dla gości z zewnątrz, skąd rozciąga się widok na okoliczne dachy w kierunku Gran Vía.

Jeśli chcesz usiąść, plac oferuje opcje w bardzo różnych przedziałach cenowych. Tradycyjne tabernie przy południowej i zachodniej pierzei są z reguły najtańsze – caña (mały kufel piwa z kranu) kosztuje tu przy barze zazwyczaj poniżej dwóch euro. Bar na dachu hotelu i niektóre bardziej designerskie lokale są znacznie droższe. Różnica widoczna jest też w klienteli: miejscowi i dłużej mieszkający goście trafiają do tradycyjnych miejsc, a nowo przybyli często lądują w bardziej rozreklamowanych lokalach.

Okoliczne ulice prowadzą naturalnie do innych wartych odwiedzenia części miasta. Pięć minut na zachód to Puerta del Sol, a stamtąd można dojść do Plaza Mayor. Idąc na południowy wschód Calle de Atocha, dotrzesz do muzeów przy Paseo del Prado, w tym do Museo del Prado i Museo Reina Sofía.

Jak tu dotrzeć i jak się poruszać

Plaza de Santa Ana leży w jednej z najbardziej przyjaznych pieszym części centrum Madrytu. Z Puerta del Sol to około pięciu minut spaceru na południe wschód Calle del Príncipe. Najbliższe stacje metra to Sol (linie 1, 2 i 3) – krótki spacer na północ – oraz Antón Martín (linia 1), mniej więcej w tej samej odległości na południe. Żadna z nich nie sąsiaduje bezpośrednio z placem, ale obie są wystarczająco blisko, a droga przebiega przez interesujące uliczki.

Plac leży na stosunkowo płaskim terenie, a centralny deptak wyłożony jest równą kamienną kostką – ogólnie dostępną dla osób z ograniczoną mobilnością, choć krawężniki na okolicznych uliczkach są różnej wysokości. Przez pobliskie ulice, w tym Calle de Atocha i Paseo del Prado, kursują też autobusy miejskie EMT.

Jeśli planujesz szerszy dzień w centrum, przewodnik po komunikacji w Madrycie szczegółowo opisuje metro, autobusy i strategie piesze.

Pogoda, pory roku i kiedy przyjeżdżać

Jako otwarty plac publiczny, Plaza de Santa Ana jest w pełni uzależniona od klimatu Madrytu. Latem (od czerwca do sierpnia) temperatury w ciągu dnia regularnie przekraczają 35°C, a kamienny bruk intensywnie odbija ciepło. Ogródek, który o 20:00 jest przyjemny, o 15:00 może być nie do wytrzymania. Jeśli odwiedzasz plac latem, celuj we wczesny ranek lub godziny po 19:00. W ciepłe letnie noce plac tętni życiem długo po północy.

Wiosna (kwiecień i maj) oraz jesień (wrzesień i październik) to najwygodniejsze pory do siedzenia na zewnątrz. Temperatury są umiarkowane, tarasy są zajęte, ale nie przepełnione, a popołudniowe światło jest szczególnie piękne do fotografowania fasad. Zimowe wieczory bywają chłodne jak na tę wysokość, ale tabernie są ciepłe w środku i plac rzadko bywa zupełnie opustoszały.

Czy warto poświęcić tu czas?

Plaza de Santa Ana nie jest spektakularną architektoniczną scenografią w stylu Plaza Mayor i nie ma tu jednego zabytku, który sam w sobie uzasadniałby specjalną wycieczkę. To, co oferuje, to niezawodny, dobrze usytuowany przystanek z autentycznymi warstwami historii, skupiskiem dobrych tradycyjnych barów i wieczorną atmosferą, która pokazuje, jak znaczna część mieszkańców Madrytu naprawdę spędza czas.

Plac trafia do gustu tym, którzy interesują się literacką i teatralną historią miasta, szukają towarzyskiej bazy na wieczór bez przywiązania do jednego miejsca oraz cenią europejskie place miejskie działające jak wspólny salon, a nie atrakcja turystyczna. Osoby szukające wielkich pomników lub cichej ucieczki od miejskiego zgiełku mogą być mniej zachwycone – zwłaszcza w weekendowe wieczory, gdy okoliczne bary grają pełną parą.