Giardini Pubblici Indro Montanelli: Milano'nun En Eski Parkı

Giardini Pubblici Aslında Ne?

Giardini Pubblici Indro Montanelli, Milano'nun günümüze ulaşan en eski halka açık parkıdır; 1784'te Habsburglar döneminde bilinçli bir kentsel planlama kararıyla kapılarını açmıştır. Teatro alla Scala'nın da mimarı olan Giuseppe Piermarini, alanı 1782-1786 yılları arasında o dönem aydın Avrupa saraylarında moda olan İngiliz peyzaj bahçe anlayışıyla tasarladı. Ortaya çıkan sonuç, 160.000 metrekarelik düzenli bir informellik: kıvrımlı çakıl yollar, küçük yapay bir gölet, hafifçe şekillendirilmiş tepecikler ve parkın içinden geçen dar bir dere.

Park, 2002'de Milanolu gazeteci ve Il Giornale'nin kurucusu Indro Montanelli'nin adını aldı; heykeli şimdi Via Palestro girişinin yakınında duruyor. Öncesinde halk buraya sadece Giardini Pubblici derdi. Pek çoğu hâlâ öyle diyor. İsim değişikliği tartışmasız olmadı; ancak bahçelerin kendisi değişmeden kaldı: Milano'nun mimari açıdan en tutarlı konut mahallelerinden birine yerleştirilmiş yoğun yeşil bir ada.

Parkın Gün İçinde Değişen Ritmi

Sabahın erken saatleri mahalle sakinlerine aittir. Saat 07:00'de koşucular dış çevre yolunda çoktan turlarına başlamış, yaşlı erkekler merkezi çimenliğin yakınındaki taş masalarda satranç oynuyor, köpek sahipleri ise ortalık ısınmadan çakıl yollarında volta atıyordur. Bu saatte ışık, olgun çınar ve kestane ağaçlarının yaprak örtüsünden yatay şeritler hâlinde süzülür; havada biçilmiş çimen kokusuyla ıslak çakılın hafif kokusu karışır. Park, hiçbir zaman bu kadar sakin ve yereli hissettirmez.

Hafta içi sabah ortasında tempo değişir. Okul grupları Via Palestro cephesindeki Museo Civico di Storia Naturale ve Planetario Ulrico Hoepli için parka gelmeye başlar. Ana yollar belirgin şekilde kalabalıklaşır; özellikle göletin çevresinde, çocukların ördeklere yem attığı ve sazlıkların arasında yüzen küçük kaplumbağaları izlediği köşe hareketlenir. 12:30-14:00 arasında banklar öğle yemeği yiyenlerle dolup taşar.

İlkbahar ve sonbahar hafta sonu öğleden sonraları zirve ziyaret dönemidir. Aileler oyun alanının yakınındaki çimlere battaniye serer, gölet çevresindeki yollar biraz sabır gerektirir. Kalabalıktan kaçınmak istiyorsan Nisan-Haziran arası bir hafta içi sabahı en iyi seçenektir: iyi hava, yeşil yapraklar ve yönetilebilir bir kalabalık. Yaz haftasonlarında park kalabalık olabilir ve öğleden sonra merkezi çimliklerde gölge bulmak güçleşir. Yanına su almayı unutma.

Parkın Peyzajı ve Nelere Dikkat Etmeli

Park düz değildir. Piermarini, tamamen düz olacak bu alana çeşitlilik katmak için bir dizi küçük yapay tepe ve mütevazı bir dere ekledi. Tepecikler fark edilir ama büyük değildir; yine de görüş açılarını kesiyor ki bu da İngiliz bahçe anlayışının özüdür: peyzaj kendini birdenbire değil, azar azar ortaya koymalıdır. Dere tarafından beslenen merkezi gölet, tasarımın çıpasıdır ve özellikle sabahın erken saatlerinde kuzeyindeki küçük köprüden bakıldığında parkın en fotoğraflık köşesini oluşturur.

Ağaç örtüsü yaşlı ve yer yer çok yoğundur. Ana yollar boyunca çınarlar hakimdir; bunların yanı sıra ıhlamurlar, manolya ağaçları ve bazı sedir ağaçları da uzun yollar boyunca gölge oluşturacak kadar büyümüştür. İlkbaharın sonunda Via Palestro girişi yakınındaki manolya ağaçları, yapraklar tam açılmadan çiçek açar; bu kısa an, arkalarındaki Doğal Tarih Müzesi'nin neoklasik cephesine karşı renk dolu güzel bir görüntü sunar.

Bastioni di Porta Venezia kenarına doğru bir çocuk oyun alanı ve ılık aylarda hafta sonları ile resmi tatillerde çalışan küçük bir atlıkarınca bulunur. Parkta Montanelli heykeli de dahil olmak üzere çeşitli heykel ve büstler yer alır; ancak hiçbirinin yanında açıklayıcı bilgi panosu olmadığından ziyaretçilerin büyük çoğunluğu bunların yanından bağlam farkında olmadan geçer.

Park İçindeki ve Yanındaki Müzeler

Giardini Pubblici'nin içinde ya da sınırında yer alan üç önemli kültür kurumu, ziyaretini planlarken göz önünde bulundurmaya değer.

Museo Civico di Storia Naturale, Via Palestro'da Lombardo-Gotik cephesiyle hemen göze çarpar. Paleontoloji, mineraloji ve zooloji bölümleriyle geniş doğal tarih koleksiyonlarına ev sahipliği yapan müze, İtalya'nın en büyük doğal tarih müzelerinden biridir. Giriş ayrıca ücretlidir. Museo di Storia Naturale di Milano özellikle çocuklarla yapılan ziyaretler için çok uygundur; müze ve açık alan birlikte tam bir yarım günlük program oluşturur.

Parkın Via Palestro tarafında yer alan Planetario Ulrico Hoepli, 1930'da açılmış Avrupa'nın en eski işlevsel planetaryumlarından biridir. Dönüşümlü programlarla projeksiyon gösterileri düzenler; ziyaretinden önce güncel programı ve bilet fiyatlarını doğrudan mekandan kontrol et, çünkü bunlar mevsimden mevsime değişiyor.

Via Palestro tarafında, 1790'da inşa edilmiş neoklasik bir saray olan Villa Reale'de Galleria d'Arte Moderna (GAM) bulunuyor. Galeri, 19. ve 20. yüzyıl başlarına ait İtalyan ve Avrupalı sanatçıların eserlerini barındırıyor; Milanlı büyük kurumlar gölgesinde kalsa da oldukça göz ardı edilen bir mekandır. Avlu bahçesi bile başlı başına durulup bakılmaya değer. Çağdaş sanata ilgin varsa Museo del Novecento Piazza del Duomo'da 20. yüzyılı çok daha kapsamlı biçimde ele alıyor.

Ulaşım ve Bölgede Gezinme

Park, Porta Venezia mahallesinde yer alır; burası Milano'nun mimari katmanları en zengin semtlerinden biridir. En yakın iki metro durağı, M1 kırmızı hattındaki Palestro ve Porta Venezia'dır. Her ikisinden de parka bir ila iki dakikada yürünür. Şehrin farklı noktalarından bağlanmak için çevre sokaklara uğrayan 1, 2, 9, 29, 30 ve 33 numaralı tramvayları da kullanabilirsin.

Ana girişler kuzeyde Bastioni di Porta Venezia'da, batıda Via Daniele Manin'de, güneyde Via Palestro'da ve doğuda Corso Venezia'dadır. En çok kullanılan Via Palestro girişi seni doğrudan Doğal Tarih Müzesi'nin cephesinin karşısına bırakır. Bastioni di Porta Venezia girişi daha geniştir; bebek arabası ya da bisikletle geliyorsan bu kapıyı tercih etmek daha pratik.

İç yollar ağırlıklı olarak sıkıştırılmış çakıldan yapılmıştır, asfalt değildir. Tekerlekli sandalye ve bebek arabaları ana güzergahları yönetebilir; ancak yapay tepeciklerin çevresindeki ve gölet kenarındaki yollar engebeli olup yağmurdan sonra zorlaşabilir. Uzun yürüyüşler için sandalet ya da topuklu ayakkabı yerine düz tabanlı ayakkabıları tercih etmek daha konforludur.

Çevresindeki Mahalle ve Bağlamı

Giardini Pubblici boşlukta ortaya çıkmadı. Porta Venezia semtinin tamamı 19. yüzyılda şehrin konut alanı olarak büyük bir gelişme gösterdi ve park bu büyümenin yeşil çıpası oldu. Bahçelerin hemen çevresindeki sokaklar, özellikle Corso Venezia ve Via Palestro boyunca, 1900'lerin başından kalma Milano'nun en güzel Liberty (Art Nouveau) yapılarını barındırır. Casa Galimberti Via Malpighi'de, parkın kuzeybatı köşesinden kısa bir yürüyüş mesafesinde, en iyi korunmuş örneklerden biridir.

Bu bölge etrafında yarım günlük bir program yapıyorsan bahçeler, güneye Via Palestro boyunca Gallerie d'Italia doğru uzanan yürüyüşe ya da kuzeyde Porta Venezia sokaklarındaki Liberty mimarisine doğal bir geçiş sağlar. Aynı gün farklı bir yeşil alan görmek istiyorsan Orto Botanico di Brera metroya erişilebilir ve çok daha samimi, içe dönük bir atmosfer sunuyor.

Park, Milano'nun tasarım ya da moda kimliğini arayanlar için doğru adres değildir. Önemli bir tarihi derinliğe sahip olmakla birlikte her şeyden önce gündelik bir kamusal alandır. Klasik İtalyan bahçelerinin özenli görkemini bekleyenler, İngiliz peyzaj stilinin beklediklerinden daha mütevazı olduğunu görecektir. Parkı turistik değil, gerçek anlamda Milanolu hissettiren de tam olarak budur.