Giardini Pubblici Indro Montanelli: công viên công cộng lâu đời nhất Milan

Giardini Pubblici thực sự là gì?

Giardini Pubblici Indro Montanelli là công viên công cộng cổ nhất còn tồn tại ở Milan, mở cửa từ năm 1784 thời Habsburg với mục đích quy hoạch không gian xanh cho dân thành phố. KTS Giuseppe Piermarini, người thiết kế Teatro alla Scala, kiến tạo khuôn viên nơi đây theo phong cách vườn Anh vốn thịnh hành thời bấy giờ tại các triều đình khai sáng châu Âu. Kết quả là một mảng xanh 160.000 m² cân bằng giữa kiểm soát và phóng khoáng: đường sỏi quanh co, hồ nước nhân tạo nhỏ, mô đất gợn nhẹ và suối nhỏ chảy xuyên công viên.

Năm 2002, công viên được đổi tên theo nhà báo Milan – Indro Montanelli, người sáng lập Il Giornale và có bức tượng đặt gần cổng Via Palestro. Trước đó, dân địa phương chỉ gọi tắt là Giardini Pubblici. Đến nay, tên gọi cũ vẫn quen thuộc với nhiều người dù việc đổi tên từng gây tranh luận, khu vườn vẫn giữ vẻ xưa cũ: một khối xanh rậm rạp giữa khu dân cư kiến trúc đồng nhất nhất Milan.

Công viên thay đổi thế nào trong ngày?

Sáng sớm là giờ của người dân quanh đây. Đến 7h, bạn đã thấy những người chạy bộ luyện tập quanh đường viên ngoài, các bác lớn tuổi tụ tập chơi cờ ở bàn đá giữa bãi cỏ trung tâm, người dắt chó đi dạo tranh thủ trước lúc nắng lên. Ánh sáng xuyên qua tán cây xà cừ, dẻ lâu năm thành từng dải xiên ngang, không khí lẫn mùi cỏ mới cắt hoà quyện đất sỏi ẩm. Lúc này là thời điểm công viên yên bình và “đậm chất bản địa” nhất.

Từ giữa buổi sáng các ngày trong tuần, công viên nhộn nhịp hơn. Các lớp học tổ chức tham quan bảo tàng Lịch sử Tự nhiên và Planetario Ulrico Hoepli, đều nằm mặt phố Via Palestro. Đường dạo trung tâm đông rõ rệt, nhất là quanh hồ có trẻ con cho vịt ăn và ngắm rùa nhỏ nổi lên gần bãi sậy. Ghế đá kín người nghỉ trưa từ 12:30 đến 14:00.

Chiều cuối tuần mùa xuân và thu là thời điểm đông đúc nhất. Gia đình trải thảm picnic ngay bãi cỏ cạnh sân chơi, quanh hồ muốn đi bộ cũng phải kiên nhẫn len giữa dòng người. Nếu bạn muốn tránh đông, sáng ngày thường tháng 4 đến tháng 6 là lựa chọn lý tưởng: trời đẹp, cây xanh rợp và không quá đông khách. Cuối tuần mùa hè rất nhiều người đến và các bãi cỏ trung tâm không còn bóng mát từ đầu giờ chiều, sẽ khá oi. Nhớ mang nước theo.

Cảnh quan và những điều nên xem

Công viên không hoàn toàn bằng phẳng. Piermarini đã tạo thêm các mô đất thấp và một dòng suối nhỏ để tăng sự đa dạng cho không gian vốn là bãi đất trống. Những mô này nhẹ nhàng nhưng đủ để cắt tầm nhìn liên tục, đúng tinh thần vườn Anh: cảnh sắc sẽ dần hé lộ trên hành trình chứ không phô bày một lần. Hồ nước trung tâm do suối bơm vào tạo nên điểm nhấn đẹp nhất, nhất là lúc sáng sớm từ chiếc cầu nhỏ phía bắc hồ.

Tán cây ở đây lâu năm và rậm, chủ yếu là xà cừ dọc các đại lộ chính, ngoài ra có đoạn trồng cây đoạn, mộc lan và vài cây tuyết tùng lớn rợp kín cả lối đi. Cuối mùa xuân, cây mộc lan gần cổng Via Palestro nở hoa trước khi ra lá, sắc hoa nổi bật trước mặt tiền tân cổ điển của Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên phía sau.

Công viên có khu vui chơi cho trẻ nhỏ phía gần Bastioni di Porta Venezia, vòng quay nhỏ chỉ hoạt động cuối tuần và dịp lễ vào mùa ấm. Có khá nhiều tượng và phù điêu, trong đó có tượng Montanelli, nhưng không gắn bảng chú thích, ghé qua chủ yếu ngắm cảnh.

Các bảo tàng trong và cạnh công viên

Có ba không gian văn hoá quan trọng nằm bên trong hoặc giáp Giardini Pubblici, rất đáng để bạn kết hợp trong lộ trình tham quan.

Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên (Museo Civico di Storia Naturale) nằm trên đường Via Palestro, mặt tiền kiểu Lombardo-Gothic rất dễ nhận biết. Bộ sưu tập đa dạng gồm các phần cổ sinh vật học, khoáng vật và động vật học, là bảo tàng lịch sử tự nhiên lớn bậc nhất Ý. Vào cửa và mua vé riêng. Museo di Storia Naturale di Milano rất phù hợp với trẻ em, kết hợp tham quan bảo tàng và vui chơi ngoài trời đủ lịch trình nửa ngày.

Planetario Ulrico Hoepli nằm trong công viên, gần phía Via Palestro, là một trong những nhà chiếu hình vũ trụ lâu đời vẫn còn hoạt động ở châu Âu (khai trương năm 1930). Các buổi chiếu được xếp lịch theo mùa, bạn nên xem trang web hoặc liên hệ trực tiếp để biết giá vé và lịch trình mới nhất trước khi tới.

Galleria d'Arte Moderna (GAM) bên phía Via Palestro nằm trong Villa Reale, dinh thự tân cổ điển xây năm 1790. Bộ sưu tập nghệ thuật Ý và châu Âu thế kỷ 19, đầu 20 xuyên suốt, nhiều du khách bỏ qua vì chú ý bảo tàng lớn hơn. Chỉ riêng khu vườn sau cũng đủ đáng dừng chân. Nếu bạn mê nghệ thuật đương đại, Museo del Novecento ở Piazza del Duomo sẽ giúp bạn trải nghiệm nghệ thuật thế kỷ 20 sâu sắc hơn.

Di chuyển và khám phá quanh công viên

Công viên nằm ngay khu Porta Venezia, một trong những khu vực có nhiều lớp kiến trúc đặc sắc nhất Milan. Hai trạm metro gần nhất là Palestro và Porta Venezia, đều nằm trên tuyến đỏ M1. Từ đó tới công viên bạn chỉ mất 1–2 phút đi bộ. Xe điện 1, 2, 9, 29, 30, 33 đều đi ngang các tuyến phố xung quanh nếu bạn di chuyển từ khu vực khác.

Các lối vào chính gồm Bastioni di Porta Venezia phía bắc, Via Daniele Manin phía tây, Via Palestro phía nam và Corso Venezia phía đông. Lối Via Palestro được dùng nhiều nhất, mở ra ngay trước mặt tiền Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên. Nếu bạn đi cùng xe đẩy hoặc xe đạp, nên vào từ cổng Bastioni di Porta Venezia vì lối này rộng.

Đường đi trong công viên là sỏi nện, không lát đá. Xe lăn và xe đẩy trẻ vẫn đi tốt trên các lối chính, nhưng quanh các mô đất nhân tạo và quanh hồ thường gập ghềnh, trời mưa đi lại sẽ khó hơn. Đi giày đế bằng sẽ thoải mái hơn dép hoặc giày cao gót nếu bạn đi bộ lâu.

Tìm hiểu khu phố xung quanh

Giardini Pubblici không nằm một mình. Cả khu Porta Venezia phát triển mạnh vào thế kỷ 19 như một khu dân cư mở rộng của Milan, công viên là điểm nhấn xanh quan trọng. Các tuyến phố cạnh công viên, đặc biệt Corso Venezia và Via Palestro, quy tụ nhiều mặt tiền nhà kiểu Liberty (Art Nouveau) đẹp nhất Milan, xây từ đầu thế kỷ 20. Casa Galimberti trên Via Malpighi, chỉ cách góc tây bắc công viên vài phút đi bộ, là một trong những ví dụ đẹp nhất còn giữ nguyên bản.

Nếu bạn muốn làm một nửa ngày quanh khu này, vườn kết nối tự nhiên với hành trình đi bộ xuống Via Palestro về phía Gallerie d'Italia ở Piazza della Scala, hoặc ngược lên phía bắc khám phá kiến trúc Liberty quanh các tuyến phố Porta Venezia. Nếu muốn đổi không khí xanh, Orto Botanico di Brera (có thể đi metro) lại là một khu vườn nhỏ yên tĩnh, cảm giác hoàn toàn khác biệt.

Công viên này không phải điểm phù hợp nếu bạn đặc biệt muốn khám phá các giá trị thời trang, thiết kế của Milan. Đây là không gian thường nhật của dân thành phố, có bề dày lịch sử ngầm ẩn. Nếu bạn mong chờ vườn Ý cân đối, sắp đặt chỉn chu sẽ thấy phong cách vườn Anh ở đây có phần giản dị hơn nhiều, và đó chính là nét Milan riêng biệt chứ không phải kiểu “giả du lịch”.