Parque del Retiro: สวนใจกลางกรุงมาดริดที่ทุกคนรัก

สวน El Retiro คืออะไรจริง ๆ

Parque del Buen Retiro หรือคนมาดริดเรียกกันสั้น ๆ ว่า El Retiro คือสวนสาธารณะขนาด 125 เฮกตาร์ ทางฝั่งตะวันออกของใจกลางเมือง ที่นี่มีทะเลสาบ ซุ้มอาคารกระจกกับเหล็กยุคศตวรรษที่ 19 สวนกุหลาบ น้ำพุ และงานศิลปะกลางแจ้ง เดินอยู่แล้วรู้สึกเหมือนอยู่เมืองเล็ก ๆ มากกว่าสวน บ่ายวันอาทิตย์คนเป็นพัน ๆ แต่ก็ไม่แน่น เห็นสเกลของสวนได้ชัดเจนเลย

สวนนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกโดยยูเนสโกเมื่อเดือนกรกฎาคม 2021 อยู่ในพื้นที่ Paisaje de la Luz (ภูมิทัศน์แห่งแสง) รวมกับ Paseo del Prado และย่าน Barrio de los Jerónimos

จากสวนของราชวงศ์สู่สวนสาธารณะ

ต้นกำเนิดของ El Retiro ย้อนไปถึงศตวรรษที่ 17 ยุค Felipe IV สร้างไว้เป็นที่พักผ่อนของราชสำนักฮับส์บูร์ก ชื่อ 'Buen Retiro' หมายถึงการหลบเร้นอย่างมีความสุข ตรงข้ามกับการเป็นพื้นที่สาธารณะอย่างปัจจุบัน ถึงสองร้อยปียุคนั้นมีแต่เจ้านายและแขกผู้มีอภิสิทธิ์เท่านั้นที่เข้าได้

ทุกอย่างมาเปลี่ยนในปี 1868 เมื่อเกิดความเปลี่ยนแปลงการเมืองจนสวนเป็นของเมือง เปิดให้คนทั่วไปเข้ามา เพียงไม่นาน El Retiro ก็กลายเป็นศูนย์กลางชีวิตสังคมของมาดริด ปี 1935 รัฐบาลสเปนประกาศขึ้นสถานะเป็นสวนประวัติศาสตร์-ศิลป์ ได้รับการคุ้มครองเป็นพิเศษตามกฎหมาย

กลิ่นอายประวัติศาสตร์นั้นยังอยู่ในภูมิทัศน์ ส่วนที่เก่าแก่จัดเค้าโครงแบบเรขาคณิต ทะเลสาบประดับใจกึ่งกลาง และอาคารเหล็กสองหลังสะท้อนอุดมคติสวนวังยุคนั้น ถ้าอยากเข้าใจว่ามันเชื่อมหัวข้อสถาปัตยกรรมในมาดริดต่อเนื่องยังไง ลองอ่าน คู่มือสถาปัตยกรรมมาดริด ที่จะอธิบายถึงบทบาทของสวนนี้บนแผนที่เมือง

สวนในแต่ละช่วงเวลา

บรรยากาศของ El Retiro แตกต่างมากแล้วแต่ช่วงเวลาที่ไป เช้าตรู่ 07:00-09:00 จะมีแต่คนวิ่งและจูงสุนัขเงียบ ๆ ทางเดินโรยกรวดสงบ แสงแดดลอดต้นไม้เป็นเส้นยาว ๆ ได้กลิ่นดินชื้นกับสนชัดในมุมเงาแถวสวนกุหลาบ ฤดูร้อน ช่วงนี้คือเวลาที่ออกกำลังกายกลางแจ้งได้สบาย เพราะกลางวันกรกฎาคม-สิงหาคมอุณหภูมิเกิน 35°C เป็นปกติ

สายวันหยุดสวนจะเปลี่ยนทันที ทะเลสาบมีคนพายเรือแน่น นักแสดงเปิดหมวกเริ่มตั้งแถวหน้าอนุสาวรีย์ Alfonso XII ครอบครัวจับจองม้านั่งแถว Palacio de Cristal ช่วงบ่ายวันอาทิตย์รอบทะเลสาบจะครึกครื้นแบบคนท้องถิ่นจริง ๆ มีคนกินแซนด์วิช เด็กวิ่งไล่นกพิราบ เล่นไพ่มุมนั้นมุมนี้ ไม่ใช่งานจัดฉากให้นักท่องเที่ยวเลย

บ่ายแก่ ๆ ราว 18:00–20:00 ฤดูใบไม้ผลิ-ใบไม้ร่วง ที่นี่จะถ่ายรูปสวยที่สุด แสงจากตะวันตกส่องผ่านโครงเหล็กของ Palacio de Cristal ทำให้กระจกเรืองแสงสีอำพัน ทะเลสาบสะท้อนแนวเสาศิลา Alfonso XII ช่วงนี้คนออกจากสวนไปเยอะ กลับมาเงียบสงบขึ้นอีกระดับ

จุดสำคัญในสวน

Estanque Grande (ทะเลสาบใหญ่)

Estanque Grande คือศูนย์กลางของสวนทั้งทางภูมิศาสตร์และสังคม ทะเลสาบสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่ สร้างขึ้นตั้งแต่ศตวรรษที่ 17 เป็นที่พักผ่อน ริมฝั่งใต้มีอนุสรณ์รูปปั้นม้าของ Alfonso XII เดี๋ยวนี้หน้าร้อนมีบริการเช่าเรือพาย กิจกรรมย้อนยุคที่ยังได้รับความนิยมจนคิวยาวสุดสัปดาห์ ฉากเสาศิลาทรงโค้งของอนุสรณ์ก็สวยเหมือนเวทีย่อม ๆ เวลาอยู่บนผิวน้ำ

Palacio de Cristal และ Palacio de Velázquez

ทั้งสองเป็นอาคารเหล็กกระจกยุคศตวรรษที่ 19 สร้างปี 1887 (Palacio de Cristal) และ 1883 (Palacio de Velázquez) เด่นด้วยสถาปัตยกรรมอุตสาหกรรมชั้นยอดของสเปน Palacio de Cristal มีโดมกระจกสูง ฐานกระเบื้องประดับหรูฝีมือออกแบบโดย Ricardo Velázquez Bosco ปัจจุบันจัดแสดงงานอินสตอลเลชั่นขนาดใหญ่ของ Museo Reina Sofía ตัวอาคารสวยจนแย่งซีนผลงานข้างในบ่อยมาก

Palacio de Velázquez ที่อยู่ใกล้ ๆ ก็เป็นส่วนหนึ่งในโปรแกรมของ Reina Sofía เช่นกัน ทั้งสองเข้าชมฟรีในช่วงมีนิทรรศการ ควรเช็ค Museo Reina Sofía ก่อนไป เพราะบางครั้งปิดรอเตรียมงานใหม่

สวนกุหลาบ Retiro (Rosaleda)

สวนกุหลาบ Retiro อยู่มุมตะวันตกเฉียงใต้ของสวน ใหญ่ด้วยพุ่มกุหลาบหลายพันต้นนานาสายพันธุ์ ดอกจะบานที่สุดช่วงปลายเมษายนถึงมิถุนายน กลิ่นหอมอบอวลจนลอยไปถึงทางเดินรอบ ๆ นอกฤดูดอก อาจจะร้าง ๆ หน่อย แต่โครงร่างสวนนั้นยังสวยตลอดทั้งปี

El Ángel Caído (รูปปั้นเทวทูตตกสวรรค์)

งานปั้นบรอนซ์ปลายศตวรรษที่ 19 ฝีมือ Ricardo Bellver รูป Lucifer ขณะตกสู่พื้นโลก ตั้งบนฐานหินอ่อนชั้น ๆ ทางตอนใต้ของสวน บางคนว่าที่นี่คือหนึ่งในอนุสาวรีย์ปีศาจแห่งแรก ๆ ในที่สาธารณะ

เดินสวนแบบมือโปร: เดินยังไงให้ครบ

ในสวนมีประตูทางเข้าหลายจุด ถ้ามาจากโซนพิพิธภัณฑ์ Prado เดินเข้าได้ที่ Puerta de la Independencia ฝั่ง Alfonso XII ถ้ามาจากสถานีเมโทร Retiro จะถึงฝั่ง Puerta de Alcalá ซึ่งเดินเท้าอีกนิดเดียวจากทางออกสถานี

ขอบสวนยาวราว 4.5 กิโลเมตร เดินรอบเต็มจะใช้เวลาประมาณ 45 นาทีถ้าไม่หยุดพัก เส้นทางราบ ทางหลักโรยกรวดบดแน่น เดินง่ายทั่วเกือบทั้งสวน พื้นที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของ ย่าน Retiro ซึ่งมีขอบติด Paseo del Prado ทางตะวันตก

จุดสุขาในสวนมีหลายจุด แต่หาป้ายบอกยาก ไม่มีแผนที่รวมให้บริการในสวน สามารถหยิบแผนที่ได้ที่สำนักงานการท่องเที่ยวมาดริดสาขา Plaza Mayor ก่อนเข้า หรือโหลดออฟไลน์ไว้เพราะภายในต้นไม้หนาอาจไม่มีสัญญาณเน็ต

แนะนำถ่ายภาพ อากาศ และของที่ควรเตรียม

สามจุดเด็ดสำหรับถ่ายรูปคือ Palacio de Cristal (แสงบ่ายสวยสุด), อนุสรณ์ Alfonso XII จากเรือหรือฝั่งเหนือทะเลสาบ (เหมาะช่วงเช้า) และประตู Puerta de la Independencia หันหน้าเข้า Paseo del Prado (เหมาะช่วง golden hour) เส้นทางใต้ร่มไม้ถ่ายในวันที่ฟ้ามัวก็ยังสวย ไม่มีแสงเงาคาดแรง

ฤดูร้อนควรพกน้ำเอง ไม่ว่าตั้งใจเดินนานแค่ไหน คีออสก์มีน้ำขายแต่บางทีต่อคิว รองเท้าสบาย ๆ จำเป็น ทางโรยกรวดดูแลง่าย แต่โซนเก่าแถวใต้พื้นขรุขระหน่อย ฤดูใบไม้ผลิควรใส่เสื้อผ้าบางซ้อนกัน เพราะเช้าจะเย็นแต่บ่ายแตะ 20°C ได้

ถ้าอยากวางแผนเที่ยวต่อทั้งวัน โซนนี้ต่อเนื่องกับ Paseo del Prado ได้เลย Museo del Prado เดินจากประตู Alfonso XII เพียง 10 นาที ส่วน Real Jardín Botánico อยู่ชิดทางใต้ทันที ส่วน Paseo del Prado ที่บัดนี้กลายเป็นมรดกโลกเหมือนกัน ทำให้จัดทริปเที่ยวต่อกันได้ทั้งครึ่งหรือเต็มวัน

ใครควรพิจารณาใหม่อีกที

El Retiro เหมาะมากถ้าต้องการสวนสาธารณะใหญ่ สวย มีประวัติศาสตร์และฟรี แต่ถ้าคาดหวังสวนแต่งสไตล์ Versailles หรือความเนี้ยบแบบ Kew Gardens ก็อาจรู้สึกธรรมดาไป ส่วนที่ห่างจากทะเลสาบหรืออาคาร จะเป็นแค่ทางเดินใต้ร่มไม้เฉย ๆ ไม่มีจุดเด่นแรงอะไร สวนนี้เสียงดังมากตอนสุดสัปดาห์ 11:00–18:00 ถ้าต้องการเงียบสงบ ลองเช้ากลางสัปดาห์จะต่างกันคนละเรื่อง

ถ้ามาดริดมีเวลาแค่วันเดียว อาจต้องชั่งใจดูว่าจะให้เวลาสวนนี้ 2-3 ชั่วโมง ดีกว่าเก็บ Prado หรือ Reina Sofía หรือไม่ ซึ่งก็ขึ้นกับรสนิยม ถ้าชอบพื้นที่สีเขียว El Retiro คุ้มมาก ถ้าเน้นศิลปะ เข้าสวนนี้แบบเดินเล่นตอนเช้าอาจเหมาะกว่าเป็นกิจกรรมหลัก