พิพิธภัณฑ์ปราโด: สุดยอดพิพิธภัณฑ์ศิลปะแห่งสเปน

ปราโดคืออะไรจริง ๆ

Museo Nacional del Prado ไม่ใช่แค่พิพิธภัณฑ์ศิลปะขนาดใหญ่ แต่มันคือความทรงจำร่วมของศิลปะราชสำนักสเปนและยุโรปตลอด 5 ศตวรรษ อยู่ในอาคารนีโอคลาสสิกที่แต่เดิมไม่ได้สร้างมาเพื่อเก็บภาพวาดเลยสักนิด สถาปนิก Juan de Villanueva ออกแบบไว้สมัยพระเจ้าชาร์ลส์ที่สาม (1780s) ให้เป็นหอประวัติศาสตร์ธรรมชาติและวิทยาศาสตร์ ต่อมาพระเจ้าเฟอร์ดินานด์ที่ 7 ได้แรงสนับสนุนจากราชินี María Isabel de Braganza เปลี่ยนทิศทางโครงการให้เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะ เปิดต่อสาธารณะ 19 พฤศจิกายน 1819 ในนาม Royal Museum of Paintings and Sculptures ปัจจุบันมีภาพวาดราว 7,000–8,000 ชิ้น แสดงหมุนเวียนอยู่ราว 1,300 ชิ้นต่อครั้ง

ช่องว่างระหว่าง 8,000 กับ 1,300 นั้นสำคัญนะ ปราโดไม่ใช่มิวเซียมที่เอาไฮไลต์โชว์ให้เดินดูไว ๆ ที่นี่คือคลังกลางขนาดมหึมาที่เปิดสู่สาธารณะอย่างตั้งใจ การเลือกจัดแสดงแต่ละชิ้นและห้องสะท้อนอัตลักษณ์ของศิลปะสเปน Goya ก็ได้ทั้งห้องใหญ่ Velázquez ก็ขโมยซีนกลาง Prado เลย ส่วน El Greco, Ribera, Zurbarán, Murillo และ Titian ก็มีพื้นที่แบบจุใจ ถ้ามาจากนอกสเปนจะเซอร์ไพรส์กับภาพฟลามิชกับอิตาเลียนที่นี่มาก นั่นก็ผลพวงอำนาจของราชวงศ์ฮับส์บูร์กในยุโรป

อาคารและบรรยากาศรอบ ๆ

อาคารที่ Villanueva ออกแบบเป็นผลงานศิลป์ในตัวเองเลย ด้านหน้าทางใต้ทาง Calle de Murillo กับประตู Goya ทางเหนือ ทั้งคู่โชว์เส้นสายเรียบ ๆ เสากรีกแบบเสาสไตล์ Ionic แบบนีโอคลาสสิกสเปน หินก่อสีออกเหลืองอมน้ำผึ้งจะเปลี่ยนโทนตามเวลา แสงเช้าจะอบอุ่นสดใส บ่ายจะดูเรียบขรึมขึ้น อาคารขยายที่สถาปนิก Rafael Moneo สร้างเสร็จปี 2007 ต่อเติมด้านหลังเชื่อมโบสถ์ Jerónimos จัดพื้นที่แกลเลอรีเพิ่มโดยไม่รบกวนเส้นสายดั้งเดิม

ปราโดตั้งอยู่บน Paseo del Prado ถนนต้นไม้ร่มรื่นใจกลาง Paseo del Arte ถ้าเดินไม่ถึง 10 นาทีถึง Museo Thyssen-Bornemisza กับ Museo Reina Sofía จึงกลายเป็นโซนศิลปะระดับโลกที่อัดแน่นที่สุดในยุโรป

คอลเลกชันหลัก: อะไรที่คุณจะได้เห็น

Las Meninas โดย Velázquez คือห้องหมายเลขหนึ่งที่นักท่องเที่ยวมักพุ่งตรงไปหา และมันสมควรโดนเชิดชูจริง ๆ ภาพปี 1656 นี้ซับซ้อนมาก ยิ่งยืนดูจริงต่อหน้าสักพักจะสัมผัสได้มากกว่าถ่ายผ่านกล้องมือถือ ขนาดก็เซอร์ไพรส์ทุกคน เพราะกว้างราว 3.2 x 2.8 เมตร ใหญ่จนกินเต็มสายตามากกว่าที่เห็นในภาพพิมพ์ โดยปกติ 11 โมงจะเริ่มแน่น ถ้ามาตอนเปิดหรือฟรีช่วงเย็นจะดีกว่า

ห้อง Black Paintings ของ Goya ที่ย้ายจากผนังบ้านสู่ผ้าใบเมื่อศตวรรษที่ 19 เงียบสงบชวนขนลุก Saturn Devouring His Son คือชิ้นที่ใคร ๆ จำได้ แต่ลิสต์เต็ม ๆ อย่าง The Dog, Witches' Sabbath, Fight with Cudgels รวมแล้วบรรยากาศระทึกมาก ผลงานเหล่านี้เขียนบนปูนเปล่า ๆ ปลายชีวิต Goya โดยไม่คิดจะโชว์สาธารณะ การที่ตอนนี้แขวนในพิพิธภัณฑ์หลวงสะท้อนสเปนกล้ายอมรับอดีตด้านมืดของตัวเองผ่านศิลปะ

ห้อง Titian โชว์สายสัมพันธ์ระหว่างจิตรกรเวนิสกับราชวงศ์ฮับส์บูร์ก Charles V สั่งวาดภาพขี่ม้าชื่อดังติดผนัง Philip II ก็สะสมผลงานแนวเทพปกรณัมของ Titian ไว้ชุดใหญ่ ผิวสัมผัสสีและฝีแปรงที่เห็นจริงต่อหน้าจะสัมผัสถึงความอิสระทางเทคนิคที่เหนือยุค 1550s มีอิทธิพลกับวงการยุโรปต่อมา

สำหรับคนที่มีเวลาจำกัด พิพิธภัณฑ์ที่ดีที่สุดในมาดริด จะช่วยวางแผนแบ่งเวลาให้เหมาะระหว่าง Prado, Reina Sofía และ Thyssen-Bornemisza โดย Prado เน้นภาพเขียนก่อนศตวรรษที่ 19 ถ้าสายโมเดิร์นหรือร่วมสมัยคงต้องปัก Reina Sofía ก่อน

เข้าเมื่อไรดีที่สุด: บรรยากาศแต่ละช่วงเวลา

10:00 ตอนเปิดคือช่วงเวลาทอง ห้อง Velázquez เดินสะดวก ห้อง Goya ยังเงียบ แกลเลอรีที่หันตะวันออกแสงธรรมชาติสดใสที่สุด พอ 11:30 ทัวร์กรุ๊ปใหญ่จะทะลักเข้ามา ห้องหลักจะเริ่มแน่นขึ้น เสียงคนพูดคุยเสียงดัง กลุ่มรอบ Las Meninas ต้องรอจังหวะเข้าใกล้

เที่ยงถึงบ่ายสองเป็นช่วงพีคสุด ถ้ามาตอนนี้ให้ขึ้นไปชมชั้นบนก่อนโดยเฉพาะโซนศิลปะสเปนศตวรรษที่ 19 กับฝั่งฟลามิช จะคนน้อยกว่าตลอด ห้องที่ไม่ค่อยมีใครสนใจอย่างศิลปะวาดเส้นกับศิลปะตกแต่งจะเงียบเกือบตลอด

ช่วงเย็นฟรีวันธรรมดา (18:00–20:00) และอาทิตย์/วันหยุด (17:00–19:00) ก็น่าสนใจ คนจะโล่งกว่าช่วงกลางวัน แสงธรรมชาติทางหลังคาให้บรรยากาศแปลกตา การได้ดูงาน Goya หรือ Velázquez แบบคนน้อย ๆ คืออีกอารมณ์แลกกับที่บางห้องอาจปิดเร็วกว่าปกติ และเจ้าหน้าที่จะเริ่มไล่คนออกจาก 19:50

เข้า-ออกยังไง: เคล็ดลับเดินชมรอบพิพิธภัณฑ์

ทางเข้าหลักคือประตู Goya ด้านเหนือ ตรงข้ามรูปปั้น Goya ใครจองตั๋วล่วงหน้าเข้าได้แบบไม่ต้องรอคิว ประตู Jerónimos ทางตะวันออกใกล้ส่วนต่อ Moneo คนใช้น้อยกว่า เหมาะกับคนมีตั๋ว ปรากฏการณ์ทาง Murillo ทางใต้สำหรับกรุ๊ปทัวร์เสียส่วนใหญ่

ด้านในอาคารแบ่งเป็น 3 ชั้น ชั้นล่างสุดเน้นงานเรอเนสซองส์ฝั่งฟลามิชกับอิตาเลียน รวมถึง Velázquez และ Black Paintings ของ Goya ชั้นแรกเป็นศิลปะศตวรรษที่ 16–17 ลึก ๆ รวมงานแรก ๆ ของ Goya กับจิตรกรฟลามิช ส่วนชั้นสองเป็นคอลเลกชันศตวรรษที่ 19 บางส่วน ที่นี่ไม่มีเส้นทางกำหนดตายตัว ไม่มีบังคับวนหนึ่งทาง คุณจึงแบ่งเวลาชมตามสิ่งที่สนใจได้เลย

แนะนำให้หยิบแผนที่ฟรีตรงทางเข้าหรือโหลดจากเว็บไซต์อย่างเป็นทางการมา แกลเลอรี่มีหมายเลขชัดเจนแต่ผังอาคารหลอกได้ง่าย อาจเดินหลงหรือพลาดทั้งปีกแบบไม่รู้ตัว มีบริการออดิโอไกด์และทัวร์นำชมเป็นภาษาสเปนกับอังกฤษ ทัวร์ใช้เวลาราว 90 นาที เพิ่มเงินราว €10 ต่อคนจากตั๋วปกติ

เรื่องราว: ทำไมคอลเลกชันนี้ถึงอยู่ที่นี่

คอลเลกชันดั้งเดิมของปราโดเริ่มด้วยภาพ 311 ชิ้นจากราชสำนักสเปนเมื่อปี 1819 ซึ่งไม่ได้ได้มาด้วยขั้นตอนแบบมิวเซียมยุคใหม่ แต่สะสมผ่านกษัตริย์ต่อเนื่อง 3 ศตวรรษ ตั้งแต่ Charles I (หรือ Charles V แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์), Philip II, Philip IV, Charles IV ฯลฯ ที่สั่งวาด, ซื้อ, หรือรับเป็นของขวัญการทูตจากทั่วราชอาณาจักรยุโรป Velázquez เองก็เป็นจิตรกรประจำราชสำนัก Philip IV และช่วยซื้องาน Rubens กับ Titian ให้คอลเลกชันนี้

การเปิดคอลเลกชันสาธารณะช่วงต้นศตวรรษที่ 19 เป็นส่วนหนึ่งของการขยับตัวสู่พิพิธภัณฑ์รัฐในยุโรปที่ได้รับอิทธิพลจากการก่อตั้งลูฟวร์ (1793) ช่วงศึกนโปเลียน สเปนจึงเร่งอนุรักษ์และทำให้สถานะผลงานเหล่านี้มั่นคง เปลี่ยนชื่อหลายรอบจนกลายเป็น Museo Nacional del Prado ในปัจจุบันนี้ เปลี่ยนผ่านจากพิพิธภัณฑ์หลวงสู่พิพิธภัณฑ์แห่งชาติจริง ๆ

ย่านของปราโดที่เรียกว่า ย่าน Retiro สะท้อนประวัติศาสตร์นี้ที่ระดับถนน ถนนหน้าพิพิธภัณฑ์ สวนพฤกษศาสตร์ทางใต้ และอดีตสวนหลวงที่ตอนนี้กลายเป็น Parque del Retiro สาธารณะ ทั้งหมดเป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมศตวรรษที่ 18 ที่ทอดยาวขนานมุมเมืองฝั่งตะวันออก

ใครอาจไม่อินกับปราโด

ถ้าใครต้องการประสบการณ์แบบอินเทอร์แอคทีฟหรือเล่นกับเทคโนโลยีเยอะ ๆ Prado อาจจะดูนิ่งไป ไม่มีอินสตอลเลชันมัลติมีเดีย ไม่มี AR ให้เล่น มีแค่ภาพวาด ภาพวาดเส้น งานประติมากรรม และศิลปะตกแต่งคร่าว ๆ เด็กเล็กอาจรู้สึกเฉื่อย ช่วงเวลาที่เดินชมเงียบ ๆ นาน ๆ นี่อาจไม่เหมาะ แม้ว่าจะมีคู่มือกิจกรรมสำหรับครอบครัวและเด็กบ้างแต่โดยรวมก็ยังเป็นพิพิธภัณฑ์ภาพวาดโบราณห้องใหญ่ ๆ อยู่ดี

ถ้ามีบ่ายเดียวในมาดริดแล้วอยากสัมผัสวัฒนธรรมเมืองแบบหลากหลายมากกว่าศิลปะลึก ๆ ลองเดินเล่นที่ Parque del Retiro แล้วเดินแถบ Paseo del Prado จะได้ฟีลมาดริดหลายมิติ แต่ปราโดจะตอบโจทย์มากสุดสำหรับคนที่มาตามหางานอาร์ตชิ้นสำคัญหรือมีความสนใจเรื่องศิลปะอยู่แล้ว คนที่ไม่มีพื้นฐานอาจรู้สึกว่าขนาดคอลเลกชันมันเยอะล้นไป