Sharp Centre for Design: ตึกสุดล้ำแห่งโตรอนโตที่ท้าทายแรงโน้มถ่วง

Sharp Centre เห็นใกล้ ๆ เป็นยังไงจริง ๆ

ถึงจะดูภาพถ่ายมากี่รูปก็ไม่มีอะไรเทียบได้กับการมายืนใต้ Sharp Centre แห่งนี้จริง ๆ ตัวอาคารเป็นกล่องสี่เหลี่ยมขนาดใหญ่ ผิวลายพิกเซลขาวดำโดดเด่น ตั้งอยู่บนขาเหล็กสีแปร๊ด 12 ขา (แดง ส้ม เหลือง เขียว) สูงราว 4 ชั้นเหนือตา ถนน ขาแต่ละขาเรียงตัวเอียงออกไปคนละทางเหมือนเฟอร์นิเจอร์ดีไซน์สุดโต่งที่ไม่สนกฎการออกแบบใด ๆ ทั้งสิ้น

ตัวอาคารสร้างเสร็จในปี 2004 เป็นหนึ่งในโครงการปรับปรุงแคมปัสมูลค่า 42.5 ล้านดอลลาร์แคนาดา โดยฝีมือสถาปนิกอังกฤษ Will Alsop ทำงานร่วมกับสำนักงาน RBI Robbie/Young + Wright (ปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของบริษัท NORR) ปีต่อมา Sharp Centre ได้รางวัลใหญ่จาก Royal Institute of British Architects (RIBA) ระดับโลกระดับสากล แม้จะเป็นเพียงการขยายพื้นที่ของแคมปัสเล็ก ๆ ไม่ใช่อนุสรณ์สถานแบบอลังการ

เดินวนชมรอบตัวอาคารจะเห็นว่าสัดส่วนของตึกเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ฝั่งถนน McCaul, จากสวน Grange ไปทางตะวันตก หรือในซอยด้านหลังทางเหนือ ลวดลายพิกเซลปรับผิว เปลี่ยนมิติได้ตามแสง กับความสัมพันธ์ระหว่างกล่องลอยตึกกับอาคารยุควิกตอเรียด้านล่าง กลายเป็นความตึงเครียดทางสายตาที่ต้องลองมองหลาย ๆ มุมด้วยตัวเอง

ย้อนรอยประวัติศาสตร์และดีไซน์

OCAD University (ชื่อเดิม Ontario College of Art and Design) อยู่ในย่านนี้ตั้งแต่ต้นศตวรรษที่ 20 อาคารเก่าแก่ของ McCaul Street สร้างปี 1921 เป็นตึกสถาบันทั่ว ๆ ไป ที่เริ่มอัดแน่นเกินรับได้ตั้งแต่ยุค 90 ปัญหาคือแคมปัสตั้งอยู่บนที่ดินแคบ ๆ ไม่มีเนื้อที่ขยายในแนวราบ โดยมีสวน Grange ทางหนึ่งและ Art Gallery of Ontario อีกด้าน ฝีมือ Alsop คือการสร้างอาคารใหม่ลอยเหนืออาคารเดิม เปิดพื้นที่ชั้นล่างทั้งหมด และสร้างพื้นที่ห้องเรียน-ห้องสตูดิโอในอากาศแทน

แนวคิดนี้ไม่ใช่แค่การขวางตาในเชิงดีไซน์ แต่ตอบโจทย์การใช้งานเต็ม ๆ เพราะช่วยเพิ่มพื้นที่สตูดิโอ ห้องทดลอง และห้องเรียนหลายห้องในแคมปัสที่แคบอย่างมาก รูปแบบลอยตัวนี้ยังเปิดพื้นที่เดินเท้า และไม่บล็อกมุมมองสวน เมื่อรวมความกล้าฉีกกรอบกับเหตุผลด้านโครงสร้าง ทำให้ตึกนี้ทั้ง controversial และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวแม้ผ่านไป 20 ปี

ตึกนี้ตั้งอยู่ใจกลางเมืองโตรอนโตที่โด่งดังในฐานะแหล่งศิลปะสร้างสรรค์และดีไซน์ Art Gallery of Ontario อยู่ติดกันเลย ทำให้หัวมุม McCaul กับ Dundas กลายเป็นศูนย์รวมสายดีไซน์และศิลปะที่หนาแน่นสุดของเมือง สำหรับคนอินกับการเปลี่ยนผ่านของสถาปัตยกรรมโตรอนโต ที่นี่เล่าเรื่องราวซ้อนกันตั้งแต่ยุคคลาสสิกศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงการทดลองเชิงโครงสร้างแห่งศตวรรษที่ 21

บรรยากาศเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา

Sharp Centre เด่นในฐานะประสบการณ์สถาปัตยกรรมกลางแจ้ง แปลว่า 'แสง' คือทุกอย่าง ตอนเช้า (โดยเฉพาะวันที่แดดดี) ด้านทิศตะวันออกและใต้จะรับแสงตรง ผิวพิกเซลขาวดำดูตัดกันชัดมาก ขาแต่ละขาดูอุ่นขึ้นและปล่อยเงาเอียงยาวบนพื้นด้านล่าง ก่อน 9 โมงเช้าคนยังน้อย ได้ฟีลสงบและโล่งสำหรับถ่ายรูปสุด ๆ

กลางวันหน้าร้อนแสงแข็งจากด้านบนทำให้ผิวตึกดูแบนลงนิดหน่อย ช่วงเวลากลางวันเต็มไปด้วยนักศึกษา คนในสวน และผู้ชมแกลเลอรี่ ได้ฟีลคึกคักแต่ถ่ายรูปมุมกว้างลำบาก ตอนบ่ายแก่ ๆ (ราว 16.00-18.00) คือช่วงที่คุ้มค่าที่สุด แสงเย็นจะไล้ผ่านตัวอาคารด้านตะวันตกจากสวน Grange ทำให้ขาเรืองแสง กับแสงขาวดำตรงผนังตัดกับฟ้ามืดขึ้นอย่างชัดเจน

หลังพระอาทิตย์ตกดิน ตัวตึกจะถูกส่องไฟประดิษฐ์ให้ดูเปลี่ยนไปทั้งใบ ผิวพิกเซลยามค่ำคืนจะดูเรียบกว่าเดิม แต่ขากลับเด่นลอยเหมือนอยู่ในฉากละครด้วยไฟริมถนนและไฟจากแคมปัส บริเวณนี้จะเงียบเป็นพิเศษช่วงวันธรรมดาตอนค่ำ ๆ ก็ยิ่งทำให้ตึกดูโดดเด่นกลางตึกอพาร์ตเมนต์รอบข้างเข้าไปใหญ่

ทริปจริง: ไปยังไงและเก็บประสบการณ์ให้ครบ

ตึกตั้งอยู่ที่ 100 ถนน McCaul ตะวันตกของ downtown Toronto ถ้ามาจาก Queen St. West เดินขึ้นเหนือแค่ราว 3 นาที หันหัวเข้าถนนนี้จะเห็นตัวตึกเกือบจะทันที ถ้ามาจากฝั่งตะวันออกก็เดินจากสถานีใต้ดิน St. Patrick (สาย 1) ไม่นาน หรือ Osgoode หน่อยก็ยังกะชิว รถรางสาย 501 แวะจอด Queen St. West ห่างออกไม่กี่ก้าว

วิธีเดินเที่ยวคุ้มสุดคือชมร่วมกับบริเวณรอบข้าง ใช้เวลาที่ Grange Park ทางตะวันตก เข้าฟรี แล้วเดินอ้อมมาดูตัวอาคารจากถนน McCaul ฝั่งใต้และตะวันออกด้วย ถ้าจะเข้า Art Gallery of Ontario ด้วย แนะนำให้แวะ Sharp Centre ก่อน ใช้เวลา 20-30 นาที ส่วน AGO ใช้เวลาเต็มครึ่งวันหรือมากกว่านั้นได้เลย

ไม่มีค่าเข้าชมส่วนภายนอก เดินดูได้ตลอดเวลาจากถนนหรือสวน Grange คุณมาที่นี่เพื่อดูสถาปัตยกรรมในบริบทเมือง ไม่ใช่เข้าชมจักร ๆ วงศ์ ๆ ในสถาบันไหน วางแผน 30-45 นาทีถ้าอยากเดินวนรอบ นั่งสวนรับวิวกว้าง และเก็บภาพสบาย ๆ

ย่านรอบข้างก็มีอะไรให้เดินต่อเยอะ Kensington Market เดินไปทางตะวันตกเฉียงเหนือแค่ 10 นาที ส่วน Queen Street West อยู่ใต้ลงมาด้านใต้ มีร้านกาแฟ ร้านดีไซน์ และแกลเลอรี่ยิบย่อย แวะเดินครบได้ภายในครึ่งวันสบาย ๆ

หมายเหตุการถ่ายภาพ & สิ่งควรรู้

Sharp Centre เป็นหนึ่งในตึกที่ถ่ายภาพสนุกสุดของโตรอนโต แต่ต้องใจเย็นเลือกมุมให้ดี ไม่ใช่เดินผ่านแชะแล้วจบ ใช้เลนส์มุมกว้างหรือกล้องมือถือโหมด ultra-wide จะเก็บตึกทั้งหลังกับขาเหล็กได้ครบ ถ่ายมุมต่ำจากพื้นฝั่ง McCaul Street จะเห็นขาขนาดยักษ์ลอยอยู่เหนือหัวชัดสุด

ถ้าอยากได้ภาพบริบทพร้อมสวน Grange อยู่ฉากหน้า ใช้เลนส์ normal หรือ telephoto นิด ๆ จะดึงระยะให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างสวนกับตึกลอยเด่น ๆ วันที่เมฆเยอะจะได้แสงนุ่มสวย รายละเอียดตรงผนังขาวดำครบ ไม่หลุดหายแบบแดดแรงที่แม้จะดราม่ากว่าแต่บางดีเทลก็หายไป

ตรงไปตรงมา: ใครควรมาที่นี่ ใครควรข้าม

Sharp Centre ไม่ใช่ที่เที่ยวแนวป๊อป ไม่ต้องซื้อตั๋ว ไม่มีนิทรรศการหรือไกด์นำชมให้ ที่นี่คือสถาปัตยกรรมที่คุณอาจจะทึ่งสุด หรืออาจเฉยก็ได้ ถ้าคุณชอบเดินดูตึกอย่างพินิจรายละเอียด จะเห็นอะไรเยอะมาก ตั้งแต่แนวคิดโครงสร้างจนถึงความกล้าหาญในการทำอะไรแปลกใหม่ในเมืองที่ธรรมดาทีมักจะเล่นเซฟในเรื่องนี้

ถ้าไม่อินสถาปัตยกรรม การมา 30 นาทีอาจจะรู้สึกว่าแค่แวะทางผ่าน อย่างนั้นไปโฟกัสกับที่เที่ยวใกล้เคียงที่อยู่ได้นาน เช่น AGO มีทั้งนิทรรศการถาวรและหมุนเวียนใช้เวลาหลายชั่วโมง ส่วน สถาปัตยกรรมในโตรอนโตในภาพรวม ก็มีรายชื่อตึกแนวคิดโดดเด่นอีกเยอะที่น่าเดินตามรอย

สภาพอากาศมีผลกับที่นี่อย่างมาก ฝนหิมะไม่ได้ลดเสน่ห์ตัวตึก แต่การเดินชมรอบ ๆ หรือนั่งในสวนจะไม่สนุกเท่าตอนอากาศดี เพราะพื้นที่ภายนอกเปิดโล่งหมด ถ้ามาหน้าหนาวต้องเตรียมตัวให้พร้อมสำหรับยืนข้างนอกนาน ๆ ส่วนฤดูร้อนร่มไม้ในสวนจะช่วยให้เที่ยวได้แทบทั้งวัน เว้นแต่แดดจัด ๆ กลางวันจริง ๆ