Sharp Centre for Design: budynek w Toronto, który zdaje się unosić w powietrzu

Jak naprawdę wygląda Sharp Centre z bliska

Żadne zdjęcie nie przygotuje cię do stania pod Rosalie Sharp Centre for Design. Budynek to ogromny prostopadłościan, okryty wyrazistym czarno-białym pikselowanym wzorem, unoszący się mniej więcej cztery piętra nad poziomem ulicy na 12 ukośnych stalowych nogach pomalowanych w kolory: czerwony, pomarańczowy, żółty i zielony. Nogi nie stoją pionowo – rozchylają się pod różnymi kątami, przez co cała konstrukcja sprawia wrażenie jednocześnie chwiejnej i zamierzonej, jak ogromny mebel zaprojektowany przez kogoś, kto naprawdę nie przejmował się konwencją.

Ukończony w 2004 roku w ramach przebudowy kampusu za 42,5 mln CAD, Sharp Centre został zaprojektowany przez brytyjskiego architekta Willa Alsopa, we współpracy z torontońską pracownią Robbie/Young + Wright Architects (dziś część NORR). Rok później, w 2005 roku, otrzymał nagrodę Royal Institute of British Architects (RIBA) Worldwide Award, wyróżnienie uznające budynek za wyjątkowy wkład w architekturę na arenie międzynarodowej. Wyróżnienie było o tyle znaczące, że projekt to stosunkowo skromna akademicka rozbudowa kampusu miejskiego – a nie żaden wielki pomnik cywilizacji.

Obejdź cały budynek dookoła. Wygląda zupełnie inaczej od McCaul Street od południa, od Grange Park od zachodu i od zaułku za nim od północy. Pikselowana okładzina zmienia fakturę i głębię w zależności od kąta padania światła, a relacja między unoszącym się prostopadłościanem a wiktoriańską zabudową ulicy wytwarza wizualne napięcie, które warto doświadczyć z różnych miejsc.

Kontekst historyczny i architektoniczny

OCAD University, dawniej Ontario College of Art and Design, zajmuje ten kwartał McCaul Street od początku XX wieku. Budynek z 1921 roku, dość konwencjonalna konstrukcja instytucjonalna, był już w latach 90. poważnie przeludniony. Problem był realny: kampus zajmował małą działkę w centrum miasta, bez możliwości rozbudowy poziomej – z jednej strony sąsiadował z Grange Park, z drugiej z Art Gallery of Ontario. Rozwiązanie Alsopa było proste i teatralne zarazem: nowe przestrzenie pracowni i sal zajęć wzniósł w powietrzu nad istniejącą budowlą, opartych na nogach, pozostawiając parter w dużej mierze wolny.

To podejście nie było tylko estetyczną prowokacją. Funkcjonalnie Sharp Centre dodał kampusowi znaczną powierzchnię pracowni, laboratoriów i sal dydaktycznych, które przestały się mieścić w dotychczasowych budynkach. Uniesiona forma zachowała swobodny przepływ pieszych i widoki na park na poziomie ulicy, jednocześnie piętrząc użytkową powierzchnię powyżej. Właśnie to połączenie strukturalnego pragmatyzmu i wizualnej odwagi sprawiło, że budynek był polaryzujący po otwarciu – i nadal pozostaje interesujący dwie dekady później.

Budynek stoi w części centrum Toronto od dawna związanej z instytucjami artystycznymi i kreatywnymi. Art Gallery of Ontario sąsiaduje bezpośrednio z budynkiem, co sprawia, że ten narożnik McCaul i Dundas to jedno z największych skupisk designu, architektury i sztuk wizualnych w mieście. Dla każdego, kto śledzi architektoniczny rozwój Toronto, ten kwartał opowiada wielowarstwową historię: od XIX-wiecznego klasycyzmu po XXI-wieczny strukturalny eksperyment.

Jak zmienia się doświadczenie o różnych porach dnia

Sharp Centre to architektoniczne doświadczenie plenerowe – tu wszystkim rządzi światło. Rano, szczególnie w słoneczne dni, wschodnia i południowa elewacja budynku łapią bezpośrednie promienie słońca, przez co pikselowane czarno-białe panele wyglądają ostro i graficznie. Kolorowe nogi nabierają ciepłych tonów od porannego słońca i rzucają długie, kątowe cienie na chodnik pod spodem. Przed godziną 9 zwykle nie ma tu wielu ludzi, co sprzyja spokojnym zdjęciom i bardziej kontemplacyjnemu doświadczeniu.

Letnie południe przynosi twarde, górne światło, które nieco spłaszcza fasadę. Okolica wypełnia się studentami, użytkownikami parku i gośćmi galerii, co nadaje przestrzeni energiczny charakter, ale utrudnia szerokie kadry budynku. Późne popołudnie, mniej więcej między 16 a 18, to prawdopodobnie najbardziej wdzięczna pora na wizytę: światło ślizga się po zachodniej elewacji od strony Grange Park, kolorowe nogi się żarzą, a kontrast między ciemniejącym niebem a białymi panelami okładziny wyraźnie wzrasta.

Po zmroku budynek jest oświetlony sztucznie i prezentuje zupełnie inny charakter wizualny. Pikselowana fasada staje się nocą płaska i bardziej monolityczna, ale nogi nabierają żywej, niemal teatralnej jakości w świetle ulicznych lamp i oświetlenia kampusu. Okoliczne ulice są ciche wieczorami w tygodniu, przez co podświetlona konstrukcja może sprawiać wręcz nieco surrealistyczne wrażenie na tle budynków w skali mieszkaniowej.

Jak się tu dostać i jak najlepiej wykorzystać wizytę

Budynek stoi pod adresem 100 McCaul Street, na zachodnim skraju centrum Toronto. Z Queen Street West idź na północ McCaul Street przez około trzy minuty – budynek widać niemal od razu po skręceniu z Queen. Od wschodu to krótki spacer od stacji metra St. Patrick na linii 1 lub nieco dłuższy od stacji Osgoode. Tramwaj 501 Queen zatrzymuje się na Queen Street West w kilku minutach marszu stąd.

Najlepiej połączyć wizytę z okolicą. Pospaceruj po Grange Park, który leży tuż na zachód od budynku i jest bezpłatny, a potem przejdź na McCaul Street, żeby zobaczyć budynek od południa i wschodu. Jeśli łączysz wizytę z Art Gallery of Ontario po sąsiedzku, zaplanuj Sharp Centre na pierwszą część dnia: zewnętrze zajmuje 20–30 minut, a AGO potrafi pochłonąć pół dnia i więcej.

Wejście na zewnątrz jest bezpłatne – budynek widoczny jest z ulic i Grange Park o każdej porze. To doświadczenie architektury w jej miejskim kontekście, a nie wejście do instytucji. Zarezerwuj 30–45 minut, jeśli chcesz obejść cały budynek dookoła, posiedzieć w parku dla szerszego ujęcia i spokojnie porobić zdjęcia.

Okolica zachęca do przedłużenia spaceru. Kensington Market jest jakieś 10 minut marszu na północny zachód, a Queen Street West biegnie tuż na południe z kawiarniami, niezależnymi sklepami i galeriami. Cały ten rejon tworzy spójną trasę na pół dnia.

Wskazówki fotograficzne i praktyczne informacje

Sharp Centre to naprawdę jeden z najbardziej fotogenicznych budynków w Toronto, ale nagradza cierpliwość i dobre ustawienie bardziej niż szybkie kliknięcia. Szerokokątny obiektyw lub tryb ultraszeroki w smartfonie sprawdza się przy ujęciach całej konstrukcji razem z nogami. Kucnięcie nisko, przy samym gruncie po stronie McCaul Street, daje uderzającą perspektywę, która podkreśla skalę nóg i unoszącej się bryły nad nimi.

Do szerszych ujęć kontekstowych z Grange Park na pierwszym planie warto użyć standardowej lub lekko tele ogniskowej – skraca dystans i sprawia, że relacja między parkiem a uniesionym budynkiem staje się czytelniejsza. Pochmurne dni dają równe, rozproszone światło, które dobrze radzi sobie z kontrastową czarno-białą fasadą bez przepalania świateł, natomiast bezpośrednie słońce dodaje dramatyzmu kosztem szczegółów w cieniach.

Szczera ocena: dla kogo to miejsce, a kto może je pominąć

Sharp Centre to nie jest klasyczna atrakcja turystyczna. Nie ma tu biletu do kupienia, wystawy do zwiedzenia ani żadnej interpretacji na miejscu. Jest budynek, który albo robi na tobie ogromne wrażenie, albo pozostawia obojętnym. Jeśli traktujesz architekturę jako coś wartego uważnego czytania, ten budynek ma wiele do powiedzenia o konstrukcji, ograniczeniach przestrzeni miejskiej i odwadze tworzenia czegoś nieoczywistego w mieście, które architektonicznie zazwyczaj gra bezpiecznie.

Jeśli architektura nie jest twoją pasją, te 30 minut może poczuć się jak zbędny objazd, a nie cel sam w sobie. W takim razie skup się na pobliskich atrakcjach oferujących pełniejszy program: AGO ma stałe i rotacyjne kolekcje, które można oglądać przez kilka godzin, a szersza scena architektoniczna Toronto obejmuje wiele innych budynków wartych osobnej uwagi.

Pogoda ma tu realne znaczenie. Deszcz czy śnieg nie umniejszają samego budynku, ale obchodzenie go dookoła i siedzenie w Grange Park dla szerszego widoku jest znacznie mniej przyjemne w ulewę. Zewnętrze jest w pełni odsłonięte, więc zimą warto się odpowiednio ubrać, jeśli planujesz dłużej zostać na zewnątrz. Latem park zapewnia cień i wizyta jest komfortowa przez większą część dnia, poza godzinami największych upałów.