MOMAT พิพิธภัณฑ์ศิลปะสมัยใหม่แห่งชาติ: ขุมทรัพย์ศิลป์เงียบสงบในมุมหนึ่งของชิโยดะ

MOMAT คืออะไรและต่างจากใคร

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติศิลปะสมัยใหม่ โตเกียว หรือเรียกกันสั้น ๆ ว่า MOMAT (ชื่อเต็มภาษาญี่ปุ่น: 東京国立近代美術館, Tōkyō Kokuritsu Kindai Bijutsukan) เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะแห่งชาติแห่งแรกของญี่ปุ่นที่อุทิศให้ศิลปะสมัยใหม่และร่วมสมัย เปิดดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 1952 ย้ายมาอยู่ในอาคารปัจจุบันในสวนคิตะโนะมารุตั้งแต่ปี 1969 นิทรรศการ Collection ถาวรครอบคลุม 4 ชั้น แสดงผลงานพร้อมกันกว่า 200 ชิ้น จากคอลเลกชันกว่า 13,000 ชิ้น งานศิลป์ที่นี่เริ่มตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ช่วงที่ศิลปินญี่ปุ่นเริ่มซึมซับเทคนิคตะวันตก แต่ยังรักษารากเหง้าตัวเองไว้ ต่อเนื่องจนถึงผลงานร่วมสมัยทศวรรษนี้

MOMAT ไม่ได้ดังเพราะมีงานเด่นระดับโลกหรืออินสตอลเลชั่นไวรัล แต่นำเสนอเส้นเรื่องศิลปะญี่ปุ่นอย่างเป็นระบบ ชมวิวัฒนาการของจิตรกรรม แม่พิมพ์ ภาพถ่าย และประติมากรรมญี่ปุ่น ตลอดยุคอุตสาหกรรม สงคราม การถูกยึดครองและสร้างประเทศใหม่หลังสงคราม ผ่านผลงานต้นฉบับจริง ๆ หาแบบนี้ที่อื่นในญี่ปุ่นยากมาก

เดินทางไปที่ MOMAT ยังไง

พิพิธภัณฑ์อยู่ริมเหนือสุดของสวนคิตะโนะมารุ เดินจากทางหลักของสวนข้ามมาจะเจอฝั่งตรงข้ามกับพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ ไม่ไกลจากคูน้ำพระราชวัง เดินจากสถานี Takebashi (Tokyo Metro สาย Tozai ทางออก 1b) ใช้เวลาประมาณ 3 นาที เข้าทางถนนเล็กเงียบ ๆ คูน้ำอยู่ข้าง ๆ ตึกไม่ปล่อยความอลังฯ ไม่มีจัตุรัสใหญ่ ไม่มีคิวล้านแถว ประกาศตัวแบบเรียบง่าย

ถ้าคุณวางแผนเที่ยว MOMAT คู่กับวันเดินเที่ยวชิโยดะแบบจัดเต็ม สวน Imperial Palace East Gardens อยู่ไม่ไกล เดินต่อใต้สวนไปอีกหน่อยก็ถึง เดินครึ่งวันได้แบบสบาย ๆ โดยเฉพาะช่วงใบไม้ผลิหรือใบไม้ร่วงที่ทางเดินสวนสวยสุด ชิโยดะยังมี ย่าน Chiyoda เป็นศูนย์รวมกิจกรรมอีก ทั้งหอจดหมายเหตุแห่งชาติ บูโดกัน และพิพิธภัณฑ์ขนาดย่อมมากมายในระยะเดินแค่ 10 นาที

ชมศิลป์ 4 ชั้น ลำดับเรื่องร้อยปี

โถง Collection หลักอยู่ตั้งแต่ชั้น 2-4 ทีมภัณฑารักษ์จะสลับเปลี่ยนงานทุก ๆ ไม่กี่เดือน รายละเอียดในคู่มือสิ่งพิมพ์แต่ละรอบอาจไม่ตรงกับของจริง แต่เส้นเรื่องการจัดวางไม่เปลี่ยน คือเดินตามยุคสมัยจากชั้นบน (เมจิ-ไทโช) ไล่ลงมาถึงยุคหลังสงครามและร่วมสมัย ป้ายกำกับมีทั้งญี่ปุ่นและอังกฤษ

ชั้นบน ๆ จะเจอผลงานยุคที่ศิลปินญี่ปุ่นต้องก้าวข้ามความท้าทาย ศึกษาสีน้ำมัน เทคนิคแบบยุโรป ผสมกับความอ่อนไหวของหมึกและหัวข้อแบบญี่ปุ่นดั้งเดิม จุดตัดรสระหว่างสองวัฒนธรรมสร้างงานน่าสนใจในต้นศตวรรษที่ 20 อย่างมาก MOMAT จัดแสดงให้เข้าใจความซับซ้อนแบบไม่ง่ายเกินไป งานของคิชิดะ เรียวเซ และโยโรซุ เท็ตสึโงโร กับเพื่อนร่วมยุค คือจุดที่ควรชื่นชมช้า ๆ

เดินลงมาถึงชั้นล่าง ๆ จะเข้าสู่ยุคหลังสงคราม อิสระมากขึ้นทั้งแนวคิดและวัสดุ มีกลุ่ม Gutai สร้างสรรค์ประสบการณ์ทางวัสดุ งานศิลปะแนวทดลอง การเคลื่อนไหวทางการเมืองยุค 1960 ยันภาพถ่ายและวิดีโอ ในที่สุด ชั้น 4 ด้านบนสุดมีห้องหน้าต่างกว้างเห็นวิวสวนคิตะโนะมารุ จุดชมวิวเงียบ ๆ ใจกลางโตเกียวที่แท้จริง อยากนั่งนิ่ง ๆ ได้เต็มที่

ไปเวลาไหนประสบการณ์ก็ต่างกัน

เช้าวันธรรมดาตั้งแต่เปิด 10:00 ถึงเที่ยง คนจะน้อยสุด บางครั้งมีกลุ่มโรงเรียนมาช่วงสายแต่แวะแล้วไปเร็ว และมักอยู่เฉพาะบางโซน ชั้นบนแทบจะโล่ง มีแสงจากหน้าต่างบนเพดานเปลี่ยนมุมตามแสงแดด บรรยากาศเงียบสงบเหมือนห้องสมุด

ช่วงกลางวัน-บ่าย คนจะเพิ่มนิดหน่อย โดยเฉพาะตรงคาเฟ่ชั้น 1 มองออกไปที่สวน ช่วงหยุดสุดสัปดาห์จะคึกคักกว่าถ้ามีนิทรรศการพิเศษจัดอยู่ ถ้างานดังมากควรมาตั้งแต่ตอนเปิด หรือมาหลัง 15:00 เมื่อลูกค้าชุดแรกเริ่มจางลง ศุกร์–เสาร์เย็น คนยังน้อย เปิดจนถึงสองทุ่ม ค่าเข้าชมหลังห้าโมงเหลือ 300 เยน แถมแสงตอนท้ายวันสาดเข้าห้องนิทรรศการให้อารมณ์อบอุ่นเหมาะกับงานศิลป์ยุคเก่า

ข้อควรรู้ก่อนมาจริง

MOMAT ปิดทุกวันจันทร์ ถ้าจันทร์ไหนเป็นวันหยุดนักขัตฤกษ์จะเปิดแทนและปิดวันอังคารสัปดาห์นั้น ช่วงเปลี่ยนงานนิทรรศการและปีใหม่ก็ปิดเช่นกัน กำหนดวันหยุดทั้งหมดเช็กได้ในปฏิทินที่เว็บไซต์ momat.go.jp/en เวลาปกติ 10:00–17:00 (ศุกร์/เสาร์ถึง 20:00) เข้าชมรอบสุดท้ายก่อนปิด 30 นาที

ค่าเข้าชมโถง Collection ผู้ใหญ่ 500 เยน นักศึกษามหาวิทยาลัย 250 เยน ม.ปลายลงไป/อายุ 65+/ผู้พิการ (พร้อม 1 ผู้ติดตามที่มีบัตร) เข้าฟรี นิทรรศการพิเศษมีราคาต่างหากและสูงกว่า โถงหลักเข้าฟรีในวันพิพิธภัณฑ์สากล (18 พ.ค.) กับวันวัฒนธรรม (3 พ.ย.) ยกเว้นตรงกับวันปิด บริการยืมรถเข็นและรถเข็นเด็ก ห้องสำหรับเปลี่ยนผ้าอ้อมก็มี

นโยบายถ่ายรูปขึ้นกับงานแต่ละโซน โถง Collection โดยมากถ่ายได้เฉพาะจุดที่กำหนด (ห้ามแฟลช) บางห้องหรือบางงานอาจห้ามโดยเฉพาะ ให้ดูป้ายประกาศ อย่าคิดว่าทุกจุดจะถ่ายได้ ถ้าอยากวางแพลนทริปถ่ายรูปศิลปะในโตเกียว ลองไปที่ Tokyo Photographic Art Museum ที่ Yebisu Garden Place ประสบการณ์ต่างแต่เติมเต็มกัน

MOMAT สำคัญแค่ไหนกับวงการนี้

MOMAT เปิดในปี 1952 หลังสงครามโลกครั้งที่สองเพียง 7 ปี เป็นช่วงที่ญี่ปุ่นสร้างสถาบันวัฒนธรรมใหม่ ๆ จุดประสงค์หลักคือรวบรวม อนุรักษ์ และจัดแสดงงานศิลปะสมัยใหม่ของญี่ปุ่นในระดับชาติ ซึ่งก่อนหน้าก็ไม่มีสถาบันไหนทำจริงจัง คลัง Crafts Gallery (อีกอาคารหนึ่งในสวนคิตะโนะมารุ ไม่รวมตั๋ว Collection) รวมงานตกแต่ง เช่น เซรามิก เครื่องเขิน ผ้า ฯลฯ เหมาะกับสาย applied arts โดยเฉพาะ ถ้าอยากเก็บวงแผนที่พิพิธภัณฑ์จริงจังในโตเกียว แนะนำดู พิพิธภัณฑ์ที่ดีที่สุดในโตเกียว รวมบรรยากาศทั่วเมือง

ตัวอาคาร MOMAT ผลงานของสถาปนิก Yoshiro Taniguchi สร้างเสร็จปี 1969 เรียบง่ายสไตล์โมเดิร์น ไม่กลบงานศิลป์ข้างใน ช่องแสงวางมุมดี บรรยากาศสงบลงตัว ไม่โดดเด่นแบบ Pompidou หรือ Guggenheim แต่เป็นกล่องศิลป์ที่สมบูรณ์แบบสำหรับชมผลงาน