พิพิธภัณฑ์วัยเด็ก เอดินบะระ: โลกแห่งอดีตบนถนนรอยัลไมล์

พิพิธภัณฑ์วัยเด็กคืออะไร

พิพิธภัณฑ์วัยเด็กเปิดในปี 1955 นับว่าเป็นแห่งแรกของโลกที่ตั้งใจรวบรวมและเล่าเรื่องราวประวัติศาสตร์ของวัยเด็กจริง ๆ ไม่ใช่แค่สโลแกนโฆษณา แต่เป็นข้อเท็จจริงที่มีหลักฐานชัดเจน ตัวพิพิธภัณฑ์อยู่ในอาคารหินสมัยศตวรรษที่ 18 สองหลังเชื่อมกัน ระหว่างตรอก South Gray’s Close บนรอยัลไมล์ และเข้าชมฟรีมาตั้งแต่วันเปิดทำการแรกจนถึงวันนี้ (ใครอยากบริจาคก็ได้)

ของในพิพิธภัณฑ์ครบแทบทุกยุคสมัย ทั้งของเล่น เกม หนังสือ เสื้อผ้า รถเข็นเด็ก อุปกรณ์โรงเรียน ยันข้าวของในชีวิตประจำวันของเด็ก หมีเท็ดดี้และพลดีบุกอยู่ข้างบ้านตุ๊กตาวิกตอเรีย เกมกระดานยุคต้นศตวรรษ 20 ยันของเล่นพลาสติกยุคหลังสงคราม ซึ่งผู้ใหญ่เกิน 40 ปีน่าจะจำได้แน่นอน คอลเลกชันจัดเต็ม รายละเอียดแน่น แบบพิพิธภัณฑ์วิชาการ ไม่ใช่แค่ธีมปาร์คปลอม ๆ

บรรยากาศจริง: เดินเข้าไปเจออะไร

จากด้านนอกที่ดูเล็ก พอเดินเข้ามาข้างใน กลับโปร่งขึ้นหลายชั้นเชื่อมกันด้วยบันไดและลิฟต์ ชั้นล่างสุดคือจุดหมายที่เด็ก ๆ ชอบ เพราะมีของเล่นจับเล่นและปฏิสัมพันธ์เยอะ ๆ ส่วนชั้นบนเป็นสมบัติล้ำค่าทางประวัติศาสตร์ เช่น ตุ๊กตาแต่งตัวหรูศตวรรษที่ 18 ของเล่นไม้ทำมือก่อนยุคอุตสาหกรรม หรือทหารดีบุกจัดแถวรบในตู้กระจก

แต่ละช่วงเวลาจะได้บรรยากาศภายในไม่เหมือนกัน ถ้ามาวันธรรมดาช่วงเช้า ที่นี่เงียบจนได้ยินเสียงของเล่นกลไกดังแว่ว ๆ ข้ามห้อง ส่วนเสาร์บ่ายหน้าร้อน ชั้นล่างจะเต็มด้วยเสียงเด็ก ๆ และพ่อแม่อ่านป้ายให้ฟัง ไม่มีแบบไหนดีแบบไหนแย่ แค่ต่าง

กลิ่นเฉพาะตัวของที่นี่คือกลิ่นกระดาษเก่า ไม้ขัดมัน กับบรรยากาศแห้งแบบห้องเก็บรักษาของโอ่อ่า ไม่ใช่กลิ่นไม่ดีนะ แต่ไฟในบางจุดจะหรี่สลัว เพื่อถนอมผ้าหรือสีเก่า ๆ บางตู้ต้องก้มอ่านใกล้ ๆ ถ้าใส่แว่นอ่านหนังสือ แนะนำพกมาด้วยเพราะป้ายห้องเก่าตัวเล็กพอควร

บริบทประวัติศาสตร์และสังคม

พิพิธภัณฑ์นี้ก่อตั้งโดยสภาเมืองเอดินบะระ Patrick Murray ซึ่งจริง ๆ เจ้าตัวไม่ใช่คนรักเด็กเป็นพิเศษด้วยซ้ำ เขามองของสะสมทั้งหมดเป็นบันทึกประวัติศาสตร์สังคม ไม่ได้โรแมนติกกับวัยเด็ก ความคิดแบบนี้ยังมีอิทธิพลในวิธีนำเสนอ ทุกวันนี้พิพิธภัณฑ์จะพาเราตั้งคำถามว่า “วัยเด็กแต่ละยุคแต่ละชนชั้นคืออะไร” ไม่ได้เน้นโชว์ของเล่นที่สวยที่สุดอย่างเดียว

ความจริงจังในแง่ประวัติศาสตร์นี้เองที่ทำให้พิพิธภัณฑ์วัยเด็กแตกต่างจากที่อื่น มีมุมแรงงานเด็ก วินัยแบบโรงเรียน หรือแฟชั่นชุดเด็กแต่ละยุคที่สะท้อนค่านิยมสังคม ถ้าคุณไป the National Museum of Scotland ที่ถนน Chambers Street ใกล้ ๆ จะรู้เลยว่าพิพิธภัณฑ์วัยเด็กเจาะลึกเรื่องนี้กว่าพิพิธภัณฑ์แห่งชาติที่เน้นกว้าง

ตัวอาคารเองก็มีเสน่ห์ เป็นตึกหินอายุร่วม 2 ศตวรรษใจกลางรอยัลไมล์ พื้นกระดานไม้ยังดังเอี๊ยด ๆ หน้าต่างเล็กและลึก ให้ความรู้สึก Old Town จริง ๆ ซึ่งเป็นบรรยากาศที่อาคารสมัยใหม่เลียนแบบไม่ได้

ไปช่วงไหนดี? ไปยังไงง่ายสุด

วันธรรมดาช่วง 10:00-12:00 น. จะเงียบที่สุด วันโรงเรียนมักจะพากลุ่มเด็กมาสายหน่อย หากอยากเดินชมชั้นล่างแบบไม่ต้องเบียดคน แนะนำมาถึงตั้งแต่เปิด ในเดือนสิงหาคมช่วงเทศกาล Edinburgh Festival ถนนรอยัลไมล์จะอึกทึกมาก แต่มิวเซียมเด็กกลับไม่แน่นเหมือนแหล่งเสียเงินที่อื่น เป็นจุดซ่อนตัวชั้นดีถ้ารู้สึกถนนข้างนอกวุ่นวายไป

รถบัสสาย 35 จอดด้านหน้าเลย มีป้ายชื่อ "Museum of Childhood" ที่รอยัลไมล์ พิพิธภัณฑ์อยู่ใกล้ John Knox House เรียกว่าเดินถึงกันได้ และยังอยู่ไม่ไกลจากต้นถนน Canongate ถ้าเดินเท้ามาจาก Edinburgh Castle ให้เดินลงทางลาดชันรอยัลไมล์ราว 10-12 นาที

อาคารมีลิฟต์และทางลาด รถเข็นวีลแชร์เข้าถึงได้เกือบทุกโซน ร้านขายของอยู่ชั้นล่าง หากเข็นรถเข็นเด็ก ชั้นบนต้องใช้บันไดบ้าง วางแผนล่วงหน้าและใช้ลิฟต์ได้ ห้องน้ำมีบริการ

การถ่ายภาพและทริคเดินชม

ที่นี่ถ่ายภาพได้ปกติถ้าเอาไว้ใช้ส่วนตัว ปัญหาคือกระจกตู้โชว์สะท้อนแสงไฟด้านบน ทำให้ภาพจากมือถือจะมีแสงสะท้อน ก้มถ่ายมุมเฉียงจะลดแสงแฟลร์ได้มาก ส่วนโซนที่เปิดโล่ง อย่างบ้านตุ๊กตาหรือรถของเล่นขี่ได้ จะถ่ายง่ายกว่า

ถ้าเดินครบทุกชั้นอย่างละเอียด ผู้ใหญ่จะใช้เวลา 45 ถึง 90 นาที ส่วนเด็ก ๆ จะเดินโซนประวัติศาสตร์ไวและไปหยุดแถวของเล่นให้เล่นจริง หากจัดทริปครึ่งวันในโอลด์ทาวน์ คู่กับ The Real Mary King's Close ที่อยู่ไม่ไกลกัน จะได้บรรยากาศต่างกันชัด: แห่งหนึ่งฟรี คิดและสงบ อีกแห่งเป็นไกด์พาเดินใต้ดินแบบเสียเงิน ทั้งคู่เดินถึงกันในไม่กี่นาที

คำแนะนำตรง ๆ: ใครจะหลงรัก หรืออาจไม่ใช่ทาง

ผู้ใหญ่ชาวอังกฤษหรือใครที่โตในยุค 1960-1990 มักเล่าว่ามาที่นี่แล้วอดซึ้งไม่ได้ เพราะของที่ไม่ได้คิดถึงมานานหลายสิบปีมาอยู่ในตู้กระจก ฉลากอธิบายละเอียดจนทำให้คิดถึงความทรงจำตัวเองมากขึ้น ประสบการณ์นี้พบได้บ่อย แต่ก็ไม่ได้รับประกันว่าใครที่ไม่ได้โตกับของเล่นอังกฤษจะซึ้งแบบเดียวกัน ถึงอย่างนั้น โซนของเล่นวิกตอเรียน–เอ็ดเวิร์ดเดียนก็ยังน่าสนใจสำหรับทุกเชื้อชาติ

ใครที่มุ่งหวังว่าที่นี่จะเป็นแหล่งเล่นเด็กสุดอลังการจะอาจรู้สึกว่ามิวเซียมนี้เล็กกว่าและเงียบกว่าที่คิด ไม่ใช่ศูนย์วิทยาศาสตร์ ไม่ใช่สนามเด็กเล่น ถ้าพาเด็กที่อยากวิ่งซนอยู่ตลอด มาที่นี่ควรเป็นส่วนหนึ่งของช่วงบ่ายในโอลด์ทาวน์มากกว่าเป็นทริปเดี่ยว ส่วน Dynamic Earth ที่ Holyrood เดินไม่ไกล จะเน้นกิจกรรมให้เด็ก ๆ ขยับร่างกายมากกว่า

คอลเลกชันเน้นประวัติการณ์อังกฤษ–ยุโรปเป็นหลัก ประวัติศาสตร์วัยเด็กในที่นี่จะสะท้อนชีวิตสังคมสก็อตและอังกฤษเป็นหลัก เรื่องราวจากโลกโซนอื่น ๆ อาจพบได้น้อย ใครที่ตามหาหลากหลายทั่วโลก อาจไม่ตรงกับที่หวัง

ถ้าคุณอินกับที่เที่ยวฟรีสายวัฒนธรรมในเอดินบะระ พิพิธภัณฑ์วัยเด็กถือว่าเป็นตัวเลือกดี ๆ ไปคู่กับ Scottish National Portrait Gallery กับ National Museum of Scotland เป็นทริปเดินสายพิพิธภัณฑ์ฟรีทั้งเมือง วันเดียวก็เก็บครบแบบไม่ต้องเสียค่าเข้า