แกรนด์บาซาร์ (Kapalıçarşı): ข้อมูลน่ารู้ก่อนมาเดินตลาด

แกรนด์บาซาร์คืออะไร

แกรนด์บาซาร์ หรือที่คนตุรกีเรียกกันว่า Kapalıçarşı (คาปาลึชาร์ชึ แปลว่าตลาดปิดหลังคา) ไม่ใช่ห้างเก่า ๆ ที่ตั้งใจแต่งแนววินเทจ แต่คือเมืองขนาดย่อมในเมืองจริง ๆ มีถนนในร่มตั้งชื่อเองถึง 61 สาย ร้านค้าเฉพาะตัวกว่า 4,000 แห่ง หลายฮาน (ลานกลางร้านพ่อค้า) น้ำพุ มัสยิด และหลังคาเชื่อมโยงต่อเนื่องเต็มพื้นที่กว่า 30,000 ตร.ม. ใครคาดหวังว่าตลาดจะเดินง่ายเป็นระเบียบจะต้องประหลาดใจ เพราะที่นี่ตั้งใจสร้างให้เป็นเขาวงกต เพื่อให้คนหมุนเวียนอยู่ข้างในและค้าขายกัน

ตลาดเริ่มสร้างราวปี 1460–1461 สมัยสุลต่านเมห์เหม็ดที่ 2 ไม่กี่ปีหลังยึดคอนสแตนติโนเปิล จุดประสงค์แรกเริ่มคือสร้าง bedesten (ห้องโถงค้าขายใหญ่แบบโค้งสองแห่ง) เพื่อให้รายได้มาดูแลวิหารฮาเกียโซเฟียที่กำลังจะเปลี่ยนเป็นมัสยิด โถงแรกคือ Cevahir Bedesteni (โถงอัญมณี) ตั้งอยู่ใจกลางตลาด ยังใช้งานจนทุกวันนี้และเก่าที่สุด ส่วน Sandal Bedesteni แต่ก่อนเน้นขายผ้าและผ้าไหม รอบ ๆ bedesten ทั้งสอง ตลาดค่อย ๆ โตตามธรรมชาติ ดึงฮานและถนนใกล้เคียงเข้ามาเรื่อย ๆ กลายเป็นศูนย์กลางค้าขายขนานใหญ่

การเดินทางไปและการหาทางในตลาด

เดินทางง่ายที่สุดคือรถรางสาย T1 (Kabataş-Bağcılar) ลงที่ Beyazıt/Kapalıçarşı ประตูหลักของตลาดหรือ Beyazıt Kapısı จะอยู่ด้านที่ติดลานโล่งกับมหาวิทยาลัยอิสตันบูล อีกป้าย tiệnสุดคือ Çemberlitaş อยู่ทางทิศใต้ ใกล้แหล่งขายพรมมากกว่า ถ้ามาโดยรถใต้ดิน สถานี Vezneciler เดินราว 10 นาทีจะถึงขอบเหนือของตลาด

แกรนด์บาซาร์มีประตูอยู่ถึง 21 แห่ง แต่ละประตูจะทอดเข้าสู่โซนที่ต่างกัน คนมาใหม่ชอบเดินเข้าอีกประตู เสียทิศ และสุดท้ายหลุดออกประตูที่ไม่ได้ตั้งใจ ไม่ใช่เดินหลง แต่นี่แหละคือเสน่ห์ของที่นี่! ถ้าอยากตามโซนเป๊ะ ๆ หยิบแผนที่กระดาษที่เคาน์เตอร์ใกล้ประตูหลัก หรือไม่ก็ปล่อยใจเดินไปเรื่อย ๆ ตามจังหวะ ตลาดนี้เน้นเดินมั่วเป็นปกติ สนใจวิธีเดินเที่ยวย่านนี้เพิ่ม ดูได้ที่ คู่มือเที่ยวทั่วอิสตันบูล.

ตลาดเปลี่ยนบรรยากาศตอนไหน

ความแตกต่างระหว่างไปตลาด 09:00 กับ 14:00 เยอะมาก ช่วงเช้าตลาดสงบและเป็นโลกของพ่อค้า เตรียมร้าน ขนของเดินผ่านทางหิน บรรยากาศเต็มไปด้วยแสงส่องลงผ่านช่องโดม ชากำลังชงใหม่ ๆ จากร้านชา (çay ocakları) ที่ซุกอยู่ตามซอก ทุกอย่างค่อย ๆ เป็นค่อย ๆ ไป

พอตกเที่ยง โดยเฉพาะช่วงเมษายน–ตุลาคม คนแน่นจนเดินตรงลำบาก กรุ๊ปทัวร์แน่นใน Kalpakçılar Caddesi (ถนนทองคำ) ร้านทองเรียงรายสะท้อนแสงจนเหมือนหยิบทองได้ เสียงในตลาดปนภาษาแม่ค้า นักท่องเที่ยวหลายชาติ กับเสียงถาดชาที่เสิร์ฟกันวุ่น มือใหม่กลัวคนเยอะหรือคับแคบ ช่วงนี้ไม่เหมาะเข้า

ช่วงบ่ายแก่ราว 16:00 เป็นต้นไปอารมณ์จะเปลี่ยน คนค้าที่จริงจังเริ่มทยอยเข้า ตลาดเริ่มโล่งขึ้น แม้ราคาสินค้าไม่ได้เปลี่ยนตามเวลา แต่แม่ค้าหลังต่อรองมาตลอดวันพร้อมปิดดีลมากกว่าเดิม แสงจากสกายไลท์นุ่มลง ร้านหลายร้านเริ่มลดมู่ลี่ลงเรื่อย ๆ ตลาดเข้าสู่บรรยากาศจะปิด รู้สึกได้แม้ไม่มีของติดมือ

ที่นี่ขายอะไรจริง ๆ บ้าง

แกรนด์บาซาร์ไม่ได้เป็นตลาดเดียว แต่มีโซนย่อยเฉพาะทางจัดเป็นกลุ่ม ๆ ตามกิลด์เก่าแก่ ศูนย์ค้าทองคำและจิวเวลรี่จะกระจุกที่ Kalpakçılar Caddesi และตรอกใกล้ ๆ รวมแล้วในอิสตันบูลมีร้านทองถึงราว 3,500 แห่ง สินค้าอื่น ๆ เช่น หนัง พรม กีลิม เซรามิก เครื่องเทศ ผ้าเงิน โคมไฟ ของที่ระลึกนักท่องเที่ยว แต่ละประเภทมีโซนร้านของตัวเอง โซนขายพรมและกีลิมอยู่ทางใต้เฉียงตะวันตกตอนล่าง โซนหนังตลอดกลางตลาด

ละแวกใกล้ตลาดก็มีถนนช็อปดี ๆ ให้เดิน เช่น Arasta Bazaar ใกล้ Blue Mosque เน้นเซรามิกกับกีลิมในบรรยากาศชิลกว่า ส่วน Spice Bazaar ย่าน Eminönü เดินเหนือราว 20 นาที โดดเด่นเรื่องของแห้ง เครื่องเทศ และขนมตุรกี แนะนำจับคู่ไปเดินได้ในวันเดียวกับแกรนด์บาซาร์

ข้อควรรู้เรื่องคุณภาพของสินค้า ที่นี่มีทั้งผ้าแฮนด์เมด ของเก่า งานโบราณ ไปจนถึงของผลิตเป็นล็อตพร้อมอวดเรื่องเล่าปลอม ๆ จานเซรามิคติดป้าย 'อิซนิก' ก็ใช่ว่าทำที่อิซนิกเสมอไป ถามที่มาวิธีผลิตให้ละเอียด ถ้าเจอคำอธิบายเป๊ะเวอร์เร็วเกินไปให้ระวัง พ่อค้าดี ๆ มักโชว์ของจริงมากกว่าโม้

สถาปัตยกรรมและเรื่องราวใต้ฉากค้าขาย

นักท่องเที่ยวส่วนมากจะมองแต่ร้านค้าแล้วพลาดโครงสร้างด้านในไปเพียบ เพดานโค้งสูงในโซนเก่าทาสีลายเรขาคณิตสีแดง น้ำเงิน ทอง ตามแบบออตโตมัน แม้จะผ่านการบูรณะหลายรอบก็ยังคงเอกลักษณ์ bedesten ดั้งเดิมทั้งสองดูต่างจากส่วนอื่นตรงอิฐหนากว่า หน้าต่างเล็กกว่า โค้งโถงก็แน่นกว่า โซน Cevahir Bedesteni ใจกลางตลาดเย็นสงบ มีอะคูสติกต่างจากตรอกแถบอื่น เงียบ ลึก ได้อารมณ์

ตลาดนี้รอดจากไฟไหม้และแผ่นดินไหวใหญ่หลายหน รวมถึงปี 1766 และไฟไหม้ใหญ่ปี 1954 ซึ่งทำลายไปมากจนต้องซ่อมและปรับพื้นที่ให้เป็นระเบียบกว่าตอนสร้างเองแบบดั้งเดิม ทุกวันนี้แกรนด์บาซาร์ยังเป็นตลาดค้าactive จริง ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ มีชีวิตชีวามาเกือบ 600 ปี ใครสนใจสถาปัตยกรรมยุคออตโตมันทั่วอิสตันบูลต่อเนื่องกัน อ่านต่อที่ คู่มือประวัติศาสตร์ยุคออตโตมันในอิสตันบูล จะเข้าใจภาพรวมช่วงสร้างตลาดและโครงการวางเมืองสมัยสุลต่านเมห์เหม็ดที่ 2

เทคนิคเดินและถ่ายรูปในตลาด

ที่นี่ถ่ายรูปได้ตามสบายถ้าใช้ส่วนตัว จุดเด่นคือโดม เพดาน แสงผสมธรรมชาติและแสงไฟ กับของวางซ้อนดึงสายตาช่างภาพ ช่วงแสงดีที่สุดคือ 90 นาทีแรกหลังเปิดตลาด แสงจาก skylight จะส่องสวยก่อนคนแน่น ถ่ายโซนถนนทองจะท้าทายเพราะแสงสะท้อนจากทองตัดกับความมืดในทางเดิน ถ้ามีกล้องใช้เลนส์มุมกว้างจะถ่ายตลาดนี้ง่ายกว่าเทเล

รองเท้าเดินต้องยางกันลื่น พื้นหินเก่า ๆ ในโซน bedesten ลื่นมากจากคนเดินหลายร้อยปี ฤดูฝนทางเข้าประตูจะเรียบและเปียกง่าย ไม่มีทางเดินเส้นเดียวตลอดถึงกัน ทุกกิโลเมตรในตลาดยังพื้นขรุขระ แคบ บางจุดไม่มีทางลาด คนมีรถเข็นหรือเคลื่อนไหวยากควรเตรียมใจ

ตลาดแกรนด์บาซาร์ตั้งอยู่ขอบตะวันตกของย่านประวัติศาสตร์ Sultanahmet หลังเดินตลาดแล้วยังมีเส้นทางต่อที่คุ้มค่า เช่น เดินไปทางตะวันออกถึง พระราชวัง Topkapı หรือเดินตัดลงใต้หน่อยไป สุเหร่าสีน้ำเงิน และสนามแข่งม้าโบราณ ถ้าจะลุยทั้งวันในย่านเดียว อ่าน คู่มือ Historic Peninsula จัดลำดับเที่ยวไม่ให้เดินย้อน

ใครควรข้ามแกรนด์บาซาร์

แกรนด์บาซาร์ไม่ใช่ที่ที่ทุกคนต้องแวะ ไม่มีข้อบังคับว่ามากี่ครั้งก็ต้องเข้า หากคุณไม่ชอบที่ที่คนเบียด เสียงดัง มีแม่ค้าชวนขายสินค้าตลอด ช่วงเวลาคนเยอะอาจทำให้เหนื่อยง่าย ถ้าไม่ได้ชอบช็อป หรือประวัติศาสตร์ตลาด ความคุ้มทางสถาปัตย์ล้วน ๆ ก็อาจไม่พอสำหรับความวุ่นวายของตลาด คนที่ชอบความเงียบสงบและเนิบ ๆ อาจเหมาะเดินพิพิธภัณฑ์ศิลปะและอิสลาม หรือมัสยิด Suleymaniye มากกว่า

คนที่มีเวลาน้อย สนใจเฉพาะโบราณสถานหรือประวัติศาสตร์ไบแซนไทน์-ออตโตมัน แนะนำให้โฟกัสไปที่ ฮาเกียโซเฟีย หรือ Basilica Cistern ทั้งสองที่เดินถึงกันได้ ตลาดแกรนด์บาซาร์เหมาะกับคนที่ชอบเดินดูอะไรลึก ๆ และมีเวลาหาความสนุก ไม่ใช่ทางลัดเก็บเช็คอิน