พิพิธภัณฑ์ Pointe-à-Callière: เดินตามรอยอดีตใต้ดินของมอนทรีออล

Pointe-à-Callière คืออะไรจริง ๆ

Pointe-à-Callière ศูนย์โบราณคดีและประวัติศาสตร์แห่งมอนทรีออล ไม่ใช่แค่พิพิธภัณฑ์ที่อยู่ใกล้จุดก่อตั้งเมือง แต่มันตั้งอยู่ทับจุดก่อตั้งเมืองจริง ๆ ตรงปลายดินรูปสามเหลี่ยมที่แม่น้ำแซงต์ลอเรนซ์บรรจบกับแม่น้ำน้อยแซงต์ปีแอร์ นี่คือจุดที่ชาวฝรั่งเศสก่อตั้ง Ville-Marie เมื่อ ค.ศ. 1642 ก่อนเป็นเมืองมอนทรีออล เดิมที ที่ตรงนี้ก็เป็นจุดพบปะและค้าขายที่สำคัญของชนพื้นเมืองมานานหลายศตวรรษ

พิพิธภัณฑ์นี้เปิดในปี 1992 ฉลองครบรอบ 350 ปีเมือง อาคารหลัก Éperon เป็นผลงานแนวโพสต์โมเดิร์นสะดุดตาของสถาปนิก Dan Hanganu ตั้งตระหง่านที่ Place Royale ทันสมัยแต่ไม่แย่งซีนโกดังหินและตึกเก่าย่านนี้ ข้างในมีโซนคริปต์มัลติมีเดียที่พาผู้ชมลงไปใต้ดินเจอกับซากจริง ๆ ทั้งท่อระบายน้ำ รากฐานสุสาน เครื่องมือเครื่องใช้ และของค้าขายจากผู้คนที่เคยอาศัยบนพื้นเดียวกันนี้ตลอดกว่าพันปี

ประสบการณ์ใต้ดิน: คุณจะได้เห็นอะไร

จุดเด่นที่สุดคือโซนคริปต์ใต้ดินใต้ตึก Éperon ที่นี่ผู้ชมจะได้เดินลงไปยังชั้นดินขุดค้นจริง ๆ เดินทะลุร่องโบราณคดีและทางเดินกระจกเห็นชั้นเมืองเก่าเรียงซ้อนกัน บางส่วนเป็นซากป้อม Ville-Marie ที่พัก Callière และทำเลตลาด Place Royale แห่งแรก ยังมีเศษเครื่องใช้ในชีวิตคนยุคอาณานิคมทั้งเครื่องปั้นดินเผา เครื่องมือ กระดูกสัตว์

ประสบการณ์นี้สมบูรณ์ขึ้นด้วยมัลติมีเดียฉายภาพที่ช่วยเติมเรื่องราวให้ซากโบราณดำรงอยู่เด่น ไม่กลบมิด ฟีลทั้งเสียง วิญญาณเงา และไทม์ไลน์ภาพวาดช่วยเล่าเรื่องให้ง่ายขึ้น ตรงไปตรงมาน่าประทับใจ พื้นที่แคบแต่เข้าใกล้ซากจริง ๆ ได้ แสงไฟก็ตั้งใจให้มืดพอเหมาะเน้นบางจุด ไม่มีเดินผ่านแบบรับสารอย่างเดียว ต้องอ่าน ดู คิดตามไปเรื่อย ๆ

จากโซนคริปต์ จะมีอุโมงค์ทางเดินใต้ดินเชื่อมไปยังสถานีสูบน้ำ Youville อาคารอุตสาหกรรมยุคต้นศตวรรษที่ 20 ที่สร้างขึ้นเมื่อปี 1915 และปรับเป็นพื้นที่จัดแสดงเพิ่ม อุโมงค์นี้ลอดใต้ Place Royale ไปโผล่ตึกที่ยังมีผนังหินกับเครื่องจักรเหล็กเก่าอยู่ การเปลี่ยนบรรยากาศจากโบราณคดีมาอุตสาหกรรมเกิดขึ้นใต้ดินแบบไม่มีพิธีรีตอง ทำให้รู้สึกเหมือนค้นพบอะไรใหม่จริง ๆ

เวลาที่มาเยือนเปลี่ยนประสบการณ์ยังไง

ถ้ามาตั้งแต่เปิดตอน 10 โมงเช้าในวันธรรมดา โซนคริปต์ใต้ดินจะเงียบสุด ๆ ยังแทบไม่มีคน เสียงมัลติมีเดียก็เล่นวนไปเรื่อย ๆ ดูได้เต็มตาโดยไม่มีฝูงชนกดดัน พื้นที่ใต้ดินค่อนข้างแคบ กลุ่มทัวร์เด็กนักเรียนกลุ่มเดียวก็เต็มห้องได้แล้ว

ประมาณเที่ยงถึงบ่ายวันเสาร์-อาทิตย์ คนเยอะที่สุด ครอบครัวมากับลูก เรือสำราญจาก Old Port และกลุ่มทัวร์จะมาตรงบริเวณโถงใหญ่ แค่โถงทางเข้าชั้นล่างระหว่างเที่ยงถึงบ่าย 2 ก็แน่นแล้ว ถ้ามาเช้าไม่ได้ ช่วงก่อนปิดนี่ล่ะดีที่สุด เพราะเข้าชมรอบสุดท้ายได้ถึง 1 ชั่วโมงก่อนพิพิธภัณฑ์ปิด และหลัง 15.30 น. ไป คนจะทยอยออก โซนคริปต์จะว่างเหมือนเดิม

ระเบียงบนดาดฟ้าของตึก Éperon มองเห็นวิวท่าเรือเก่าและแม่น้ำแซงต์ลอเรนซ์ ช่วงบ่ายอากาศดีโดยเฉพาะฤดูใบไม้ร่วงจุดนี้ค่อนข้างเป็นมุมสงบของย่านนี้ แถมฟรีอยู่แล้ว คนส่วนใหญ่มักเดินเลย

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

จุดนี้สำคัญตั้งแต่ก่อนปี 1642 หลักฐานโบราณคดีแสดงว่าพื้นที่ปลายดินนี้ถูกใช้เป็นแหล่งพบปะและค้าขายของชาวพื้นเมืองก่อนยุโรปมาถึงหลายร้อยปี คอลเล็กชั่นถาวรของพิพิธภัณฑ์ก็ให้คุณค่ากับประวัติศาสตร์ช่วงนี้อย่างจริงจัง ไม่ใช่แค่บทนำสู่ยุคอาณานิคม ถ้าอยากเจาะลึกสายประวัติศาสตร์ชนพื้นเมืองมากขึ้นต้องแวะMcCord Stewart Museum ซึ่งเป็นอีกจุดที่ตอบโจทย์ดี

เมืองอาณานิคม Ville-Marie ถูกก่อตั้งขึ้นที่นี่ในเดือนพฤษภาคม 1642 โดย Paul de Chomedey de Maisonneuve และคณะ จุดที่เลือกนี้เองเพราะยุทธศาสตร์ — คุมเส้นทางแม่น้ำได้หลายสาย แต่สิ่งที่คาดไม่ถึงคือเมืองเติบโตจากจุดนี้อย่างรวดเร็วจนล้ำเข้าไปลึกขึ้น ปัจจุบันพื้นที่ดั้งเดิมทั้งหมดอยู่ใต้ถนนกับอาคาร จึงหาชมแหล่งขุดค้นแบบนี้แทบไม่ได้ที่อื่น

จัตุรัส Place Royale หน้าพิพิธภัณฑ์เคยเป็นตลาดสาธารณะแห่งแรกของมอนทรีออล และเป็นศูนย์กลางการค้ากว่าสองศตวรรษ และที่อยู่ 350 Place Royale ก็อยู่กลางย่านที่เก่าแก่ที่สุด ใช้งานต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน ส่วนถนนรอบๆOld Montreal ก็ยังมีอาคารยุคศตวรรษที่ 18-19 อยู่เยอะ ทำให้โซนนี้มีความเป็นต้นฉบับมากกว่าเมืองเก่าจำลอง

แนะนำการเดินชม: เส้นทางและการเคลื่อนที่ในพิพิธภัณฑ์

ทางที่สะดวกที่สุดคือรถไฟใต้ดินสายสีส้ม ลงสถานี Square-Victoria–OACI จากนั้นเดินต่ออีกประมาณ 5 นาทีทางตะวันตกเฉียงใต้บนถนน Saint-Jacques หรือ rue de la Commune ไปยัง Place Royale เส้นทางนี้ผ่านย่านการค้าของมอนทรีออลเก่า เดินง่ายไม่หลง ทางเข้าพิพิธภัณฑ์อยู่ที่ตัวตึกตรงข้ามจัตุรัส

ถ้ามาวันหยุดหรือช่วงนิทรรศการพิเศษ ควรซื้อตั๋วออนไลน์ล่วงหน้าเพราะบางครั้งต้องจองรอบล่วงหน้า วันธรรมดาคนไม่เยอะจะซื้อหน้าพิพิธภัณฑ์ก็ได้ แต่แนะนำให้ดูข้อมูลในเว็บไซต์ล่วงหน้าหากเป็นช่วงเทศกาลหรือวันหยุดยาว

พิพิธภัณฑ์มีโซนเชื่อมต่อหลายอาคาร ภายในค่อนข้างซับซ้อนกว่าที่มองจากข้างนอก รับแผนที่พิมพ์จากเคาน์เตอร์แล้วเดินตามหมายเลขจะสะดวกกว่าการเดินอิสระ โดยเฉพาะส่วนใต้ดินที่ย้อนทางลำบากและบางทางเดินได้ทางเดียว เผื่อเวลาอย่างน้อยสองชั่วโมงกับคอลเล็กชั่นถาวร ถ้ามีนิทรรศการชั่วคราวที่น่าสนใจ สามชั่วโมงกำลังดี หลังชมเสร็จขอแนะนำให้เดินต่อไปยังPlace Jacques-Cartier เดินไปทางตะวันออกตาม rue de la Commune แค่ไม่กี่นาที เหมาะเป็นจุดจบวันพอดี

ข้อควรระวังสำหรับการถ่ายภาพและประสาทสัมผัส

สามารถถ่ายภาพพื้นที่คอลเล็กชั่นถาวรได้ตลอด ยกเว้นโซนคริปต์ไม่ควรใช้แฟลช (และมักไม่จำเป็นเพราะแสงสลัวโดยตั้งใจ) บริเวณใต้ดินเหมาะกับเลนส์มุมกว้างเพื่อเก็บความลึกเป็นชั้น ๆ มัลติมีเดียถ่ายออกมาสวยถ้ามือไวและต้องรอจังหวะให้คนไม่บัง

โซนคริปต์ใต้ดินจะมีบรรยากาศเฉพาะมาก คือกลิ่นหินเก่า อากาศเย็น ๆ คล้ายห้องใต้ดินของอาคารเก่า ๆ อุณหภูมิลดลงชัดเวลาลงจากข้างบน หน้าร้อนสบายแต่หน้าหนาวจะเย็นหากไม่ได้ใส่เสื้อคลุมลงไป ระบบเสียงในมัลติมีเดียก็พอดีไม่ดังเกินไป เสียงบรรยากาศคน เดิน น้ำ ช่วยให้รู้สึกเสมือนจริง

ใครจะรู้สึกคุ้มค่าที่สุดกับพิพิธภัณฑ์นี้

Pointe-à-Callière จะเหมาะกับคนที่ชอบอ่านและคิดตาม มีรายละเอียดป้ายแปลความแน่น ของจริง ๆ ก็อินกว่าถ้ารู้เรื่องพื้นหลัง สายโบราณคดีเมือง ประวัติศาสตร์ยุคอาณานิคมหรือยุคก่อนยุโรปจะถูกใจมาก คอลเล็กชั่นถาวรคัดมาอย่างดี ใครสายประวัติศาสตร์เมืองกว้าง ๆ ควรแวะต่อไปยังNotre-Dame Basilica และBonsecours Market ซึ่งจะพาย้อนประวัติศาสตร์ต่อไปถึงศตวรรษที่ 19

ถ้ามากับลูกเล็กเด็กต่ำกว่า 10 ปี โซนนี้จะมีตัวหนังสือแน่นกับที่แคบ ๆ ใต้ดิน อาจไม่สนุกเท่าพิพิธภัณฑ์อื่นในเมือง มัลติมีเดียยังพอจับความสนใจเด็กได้บ้าง แต่กิจกรรม hands-on ยังน้อย ส่วนวัยรุ่นโตกับผู้ใหญ่มักประทับใจกันหมด

ถ้าสนใจเฉพาะบรรยากาศเมืองเก่าริมน้ำ ดูคาเฟ่ ตึกสวย วิวริมน้ำมากกว่าประวัติศาสตร์ลึก ๆ อาจรู้สึกว่าบัตรเข้าชมตรงนี้อาจไม่คุ้มกับเวลาจำกัด แบบนี้แนะนำให้ไปเดินเล่นริมน้ำ Old Port หรือเดินไปที่Clock Tower จะได้บรรยากาศเมืองเก่าแบบเอาท์ดอร์ติดแม่น้ำฟรี