Summerhall w Edynburgu: Przewodnik po najbardziej niekonwencjonalnym centrum sztuki w mieście

Czym tak naprawdę jest Summerhall

Summerhall to wiele rzeczy naraz: działające centrum sztuki, kino, browar kraftowy, galeria, scena teatralna i bar, do którego zaglądają zarówno doktoranci, jak i tournéujące trupy teatralne. To, co spaja te wszystkie elementy, to sam budynek – duży edwardiański kompleks na południowym skraju centrum miasta, który od 1916 do 2011 roku mieścił Royal (Dick) School of Veterinary Studies. Kiedy uczelnia przeniosła wydział weterynaryjny, teren przekształcono w wielofunkcyjne centrum artystyczne – decyzja, która od tamtej pory po cichu kształtuje kulturalne życie Edynburga.

Architektura robi tu sporą robotę. Wchodząc głównym wejściem, trafiasz w korytarze, które wciąż noszą ślad dawnej funkcji: sale wykładowe, prosektoria i laboratoria zaadaptowane na potrzeby spektakli i wystaw, ale nie ogołocone z historii. Warstwy przeszłości są widoczne w detalach – kafelkowych ścianach, ciężkich drzwiach, skali niektórych pomieszczeń. To nie wygląda jak konwencjonalna przestrzeń kulturalna i o to właśnie chodzi.

Budynek z bliska: przestrzenie warte zobaczenia

Sala Prosektoryjna (Dissection Room) to najbardziej imponująca przestrzeń w całym kompleksie. Na około 520 osób, z sufitem znacznie wyższym, niż można by się spodziewać, pełni funkcję głównej sali widowiskowej i gości wszystko – od koncertów po wielkoformatowy teatr. Nazwa nie jest metaforyczna: to tu studenci weterynarii przeprowadzali kiedyś sekcje, a architektura – wysokie okna clerestory, stopniowany układ, odsłonięte elementy konstrukcyjne – nadal wyraźnie o tym opowiada.

Main Hall mieszcząca do 250 osób służy innym wydarzeniom: kameralnym spektaklom, projekcjom i prelekcjom. Mniejsze galerie rozsiane po całym budynku prezentują rotacyjne wystawy sztuki współczesnej, często dostępne w ciągu dnia. Dziedziniec jest wart chwili postoju przy dobrej pogodzie – leży w samym sercu kompleksu i daje poczucie pełnej skali budynku, którego wewnętrzne korytarze nie oddają.

Barrie Theatre i kilka mniejszych sal studyjnych uzupełniają całkowitą pojemność obiektu. Nawet jeśli nie uczestniczysz w żadnym wydarzeniu, samo zwiedzanie przestrzeni publicznych zapewnia co najmniej godzinę sensownego błądzenia – zwłaszcza jeśli lubisz architekturę poprzemysłową i zaadaptowane budynki użyteczności publicznej.

Summerhall o różnych porach dnia

Poranki w Summerhall są spokojne w jak najlepszym sensie. Obiekt otwiera się dla publiczności o 09:00 i zanim galerie zaczną przyjmować gości, kompleks ma tę lekko echotyczną ciszę dużego budynku, który jeszcze się nie obudził. Jeśli lubisz poznawać miejsca przed nadejściem tłumów, ten przedział czasu jest wart wykorzystania – szczególnie żeby podziwiać architekturę bez rozpraszaczy.

Od południa przez wczesne popołudnie pojawiają się bywalcy galerii i stały strumień miejscowych wpadających do baru. Royal Dick – wewnętrzny bar Summerhall, którego nazwa nawiązuje do historii budynku – jest otwarty w ciągu dnia i serwuje piwa kraftowe, w tym te z browaru Summerhall Brewery działającego na miejscu. Zapach słodu i drożdży w tej części budynku jest charakterystyczny i lekko zaskakujący – przypomnienie, że to działa jak komercyjny podmiot, nie tylko instytucja kultury.

Wieczory to czas, gdy Summerhall wchodzi w swój żywioł. Przedspektaklowe ożywienie narasta na dziedzińcu i w barze, a połączenie ciekawej publiczności, niezwykłych przestrzeni i dobrego repertuaru sprawia, że to jedno z bardziej klimatycznych miejsc na wieczór w edynburskim Southside. Obiekt pozostaje otwarty do północy.

Summerhall podczas Edinburgh Fringe

W sierpniu Summerhall staje się jednym z najbardziej prominentnych i szanowanych przez krytyków miejsc Edinburgh Festival Fringe. Jego pozycja w ekosystemie Fringe jest specyficzna: przyciąga teatr eksperymentalny, wymagające nowe teksty i zagraniczne zespoły, a nie mainstreamową komedię czy łatwo przyswajalne widowiska. Jeśli chcesz zobaczyć Fringe w jego najbardziej artystycznie ambitnym wydaniu, Summerhall daje lepszy wgląd w ten świat niż większość innych scen. Więcej o poruszaniu się po całym festiwalu znajdziesz w naszym przewodniku po Edinburgh Fringe.

W sierpniu budynek jest naprawdę zapełniony od późnego ranka do późnej nocy. Przed Salą Prosektoryjną ustawiają się kolejki na spektakle, które zebrały entuzjastyczne recenzje, a dziedziniec pełni rolę towarzyskiego centrum między kolejnymi przedstawieniami – publiczność wylewa się na zewnątrz w przerwach między wydarzeniami. Bilety na konkretne spektakle wyprzedają się – czasem z dużym wyprzedzeniem – na wszystko, co dostało dobre recenzje. Rezerwacja z wyprzedzeniem nie jest opcją, jeśli masz upatrzone konkretne tytuły.

Przez resztę roku program Summerhall jest aktywny, ale spokojniejszy. Warto sprawdzać stronę obiektu razem z szerszym kalendarzem wydarzeń w Edynburgu, żeby zobaczyć, co będzie się działo podczas Twojej wizyty – program zmienia się często i nie zawsze jest szeroko nagłaśniany poza środowiskiem artystycznym.

Dojazd i poruszanie się po obiekcie

Summerhall leży na południowym skraju dzielnicy Southside/Newington, około 15 minut piechotą od Royal Mile i podobnie od stacji Edinburgh Waverley. Droga ze Starego Miasta prowadzi na południe przez The Meadows – przy dobrej pogodzie to przyjemny spacer. W okolicy zatrzymują się autobusy 2, 14 i 30; dokładny najbliższy przystanek warto sprawdzić w planerze tras Lothian Buses przed wyjazdem, bo pozycje przystanków mogą się zmieniać.

W środku układ nie jest od razu oczywisty. Budynek jest duży, wieloskrzydłowy i zaprojektowany z myślą o instytucji, a nie przypadkowych zwiedzających. Oznakowanie pomaga, ale nie zawsze przewiduje, czego szukasz. Daj sobie kilka minut na orientację przy wejściu – wywieszony program lub tablica informacyjna zazwyczaj wskazuje, co się gra i gdzie. Jeśli zmierzasz na konkretny spektakl, sprawdź wcześniej, w której sali się odbywa.

Jeśli chodzi o dostępność: budynek jest zaadaptowaną edwardiańską konstrukcją i poziom jego przystosowania odzwierciedla trudności związane z modernizacją starego obiektu użyteczności publicznej. Osoby z konkretnymi potrzebami ruchowymi powinny skontaktować się z Summerhall bezpośrednio – telefonicznie (+44 (0)131 560 1580) lub przez stronę internetową – przed wizytą, żeby potwierdzić trasy bez stopni i inne szczegóły dostępności.

Fotografowanie, informacje praktyczne i szczere zastrzeżenia

Budynek dobrze wychodzi na zdjęciach – szczególnie Sala Prosektoryjna pusta i oświetlona od góry oraz zewnętrzny dziedziniec w porannym świetle. Sprawdź zasady poszczególnych wystaw, bo niektóre pokazy obejmują prace osób trzecich z ograniczeniami dotyczącymi reprodukcji.

Summerhall to nie jest dopracowana atrakcja dziedzictwa ani konwencjonalne miejsce turystyczne. Jeśli przyjechałeś do Edynburga przede wszystkim dla zamku, Royal Mile i głównych muzeów, to ten obiekt może wydawać się poza głównym szlakiem. Nagradza tych, którzy są już zainteresowani sztuką współczesną, niezależnym kinem lub niekonwencjonalnymi przestrzeniami – nie tych, którzy szukają prostego, oczywistego doświadczenia. Dla bardziej klasycznego zwiedzania Edynburga lepszym punktem startowym będzie Muzeum Narodowe Szkocji lub Szkocka Galeria Narodowa.

Bar i browar na miejscu sprawiają, że Summerhall jest całkiem sensownym celem samym w sobie – na wieczorny drink, nawet bez żadnego spektaklu. Royal Dick ma charakter, którego większości edynburskich barów brakuje, a wybór kraftowych piw obejmuje trunki, których nie znajdziesz nigdzie indziej. Powiedziawszy to: w wieczory pełne wydarzeń robi się tu tłoczno i głośno – to zdecydowanie nie jest spokojny kąt.

Otaczająca dzielnica Southside jest warta eksploracji przy okazji wizyty w Summerhall. Niedaleko, kilka minut pieszo na północ, leży Greyfriars Kirkyard, a cała okolica pełna jest niezależnych kawiarni i księgarni, które nagradzają leniwe, nieśpieszne popołudnie.