Serpentine Galleries: Sztuka współczesna w sercu Kensington Gardens

Dwie galerie, jeden królewski park

Serpentine Galleries to nie jeden budynek, lecz dwa, oddzielone pięciominutowym spacerem przez Serpentine Bridge w Kensington Gardens. Serpentine South mieści się w zabytkowej dawnej herbaciarnio-pawilonie z 1934 roku, wpisanej na listę Grade II, przekształconej w galerię w 1970 roku. Serpentine North otwarto w 2013 roku w radykalnie zmienionym magazynie prochu z 1805 roku, przykrytym płynnym zadaszeniem tensegrity zaprojektowanym przez Zaha Hadid Architects. Kontrast między tymi dwoma budynkami doskonale pokazuje, co jest ważne dla tej instytucji: z jednej strony historyczna ciągłość, z drugiej architektoniczny przełom.

Łącznie obie przestrzenie oferują około 900 metrów kwadratowych powierzchni wystawienniczej, sklep, restaurację i program, w którym regularnie pojawiają się artyści stojący u szczytu międzynarodowej sławy lub debiutujący przed londyńską publicznością. Przez ponad pięć dekad sama Serpentine South pokazała prace Henry'ego Moore'a, Andy'ego Warhola, Rachel Whiteread i Damiena Hirsta, a łącznie ponad 1 600 artystów. Rozpiętość tej listy mówi sama za siebie.

Czego się spodziewać po przybyciu

Większość odwiedzających wchodzi do Kensington Gardens od stacji metra Lancaster Gate i dociera do Serpentine South w ciągu około dziesięciu minut pieszo, przechodząc przez otwarty park z trawnikami i okazałymi platanami. Galeria zapowiada się spokojnie — niski, biały pawilon, który wygląda niemal jak ogrodowa altana, dopóki nie zauważysz kolejki przy wejściu. W środku sale są kameralne, co sprawia, że wystawy nagradzają tutaj uważną obserwację bardziej niż efektowny spektakl. Światło zmienia się przez cały dzień: rano przez świetliki wpada chłodniejsza, bardziej rozproszona poświata; po południu przestrzeń wydaje się bardziej nasycona barwami.

Z Serpentine South przejdź przez most nad jeziorem Serpentine, a po chwili ujrzysz galerię North. Ingerencja Zahy Hadid w budynek Magazynu z 1805 roku robi wrażenie już z zewnątrz: gładki, płynący biały dach rozciąga się nad historyczną ceglaną bryłą, tworząc zadaszony taras, który sprawdza się szczególnie dobrze w cieplejsze dni. W środku większa przestrzeń i wyższe sufity pozwalają na instalacje w większej skali i bardziej immersyjne realizacje. Restauracja na miejscu to praktyczna opcja na kawę lub lunch w połowie wizyty bez konieczności wychodzenia z parku.

Architektura jako część wizyty

Herbaciarnia z 1934 roku, w której mieści się Serpentine South, to spokojny przykład projektowania z okresu międzywojennego — utrzymany w powściągliwej, klasycyzującej estetyce, która już w swoich czasach była zachowawcza. Jej wartość polega właśnie na tej dyskrecji: białe ściany, drewniane podłogi i naturalne światło tworzą neutralną ramę, która kieruje całą uwagę na eksponowane prace. Budynek ma domowy charakter, który większe galerie często tracą, a ta kameralność wpływa na sposób, w jaki odwiedzający angażują się z dziełami.

Serpentine North jest architektonicznie bardziej dyskutowanym z tych dwóch miejsc. Zaha Hadid Architects wykorzystała magazyn prochu z 1805 roku — użytkowy ceglany budynek służący Królewskim Parkom przez ponad dwa stulecia — jako punkt zakotwiczenia dla współczesnej rozbudowy. Efektem jest obecność jednego z najbardziej rozpoznawalnych głosów architektonicznych świata bezpośrednio w królewskim parku — i to bez biletu wstępu. To naprawdę coś niezwykłego.

Warto osobno wspomnieć o corocznej komisji Serpentine Pavilion, realizowanej każdego lata na terenie Serpentine South. Co roku zapraszany jest znaczący architekt z zagranicy do zaprojektowania tymczasowej konstrukcji — wśród dotychczasowych twórców byli m.in. Oscar Niemeyer, Frank Gehry i Selgas Cano. Jeśli odwiedzasz galerię między czerwcem a październikiem, sprawdź, czy aktualny Pawilon jest już zainstalowany. Wstęp jest bezpłatny i zawsze wart krótkiego objazdu. Więcej architektonicznych perełek w całej stolicy znajdziesz w przewodniku Open House London, który co roku opisuje dziesiątki budynków otwieranych dla zwiedzających.

Jak doświadczenie zmienia się w zależności od pory dnia

Poranki w tygodniu, między 10:00 a 12:00, to najspokojniejszy czas w obu galeriach. O tej porze park jest zdominowany przez właścicieli psów i biegaczy, a galerie przyjmują równomierny, ale spokojny ruch zwiedzających. To najlepszy moment, jeśli chcesz poświęcić prawdziwy czas poszczególnym pracom bez walki o miejsce przy dziełach.

Weekendowe popołudnia to zupełnie inna historia. Kensington Gardens wypełnia się rodzinami, a obie galerie odnotowują wyraźnie większy ruch, zwłaszcza w pierwszy weekend nowej wystawy. Taras przy Serpentine North robi się zatłoczony, a przy wejściu mogą tworzyć się kolejki. Przybycie przed południem w weekendy pozwala w dużej mierze uniknąć tego tłoku.

Letnie wieczory — galerie są otwarte do 19:00 w soboty i niedziele — mają swój szczególny urok: miękkie światło nad jeziorem Serpentine, względna pustka po wyjściu dziennych zwiedzających i galerie sprawiające niemal prywatne wrażenie. Jeśli łączysz wizytę w Serpentine ze spacerem po szerszym parku, sobotni wieczorny przyjazd pozwala połączyć jedno i drugie bez godzin szczytu.

Jak dotrzeć i jak się poruszać

Stacja Lancaster Gate na linii Central jest najbliżej Serpentine South. Ze stacji idź na południe przez Kensington Gardens przez około dziesięć minut. Knightsbridge i South Kensington (obie na linii Piccadilly) to dłuższy spacer, ale sprawdzają się dobrze, jeśli łączysz wizyty w galeriach z Natural History Museum lub Victoria and Albert Museum na południu.

Płatne parkingi są dostępne w Kensington Gardens i Hyde Parku dla przyjeżdżających samochodem, choć komunikacja miejska jest zdecydowanie wygodniejszą opcją. Jeśli spędzasz cały dzień w tej części Londynu, dzielnica Kensington i Chelsea ma w zasięgu spaceru kilka innych ważnych atrakcji, w tym Natural History Museum i Kensington Palace.

Trasa między Serpentine South a Serpentine North prowadzi przez Serpentine Bridge, z którego roztaczają się ładne widoki na jezioro w obu kierunkach. W normalnym tempie zajmuje to około pięciu minut. Na tej trasie nie ma schodów, więc jest dostępna dla wózków dziecięcych i większości użytkowników wózków inwalidzkich — choć osoby ze szczególnymi potrzebami ruchowymi powinny zajrzeć na oficjalną stronę galerii po aktualne informacje o dostępności.

Program i dlaczego warto go śledzić

Serpentine regularnie rotuje wystawy, pokazując zazwyczaj kilka większych ekspozycji rocznie, uzupełnionych mniejszymi interwencjami i wydarzeniami. Ponieważ obie galerie są bezpłatne i zlokalizowane w parku, przez który przewijają się miliony londyńczyków i turystów, instytucja zajmuje wyjątkową pozycję: nie musi gonić za przychodami ze sprzedaży biletów, co daje jej swobodę programową, której niektóre większe galerie nie mogą sobie w pełni pozwolić.

Poziom wystaw regularnie dorównuje temu, co można zobaczyć w Tate Modern czy Royal Academy of Arts, ale bez opłaty za wstęp. Dla zwiedzających, którzy cenią sztukę współczesną i chcą zobaczyć ambitne realizacje bez poświęcania całego popołudnia, Serpentine to wyjątkowa wartość za zainwestowany czas.

Trzeba jednak uczciwie powiedzieć, że program nie jest dla każdego. Jeśli interesują Cię przede wszystkim dawni mistrzowie, kolekcje historyczne lub malarstwo figuratywne, Serpentine raczej Cię nie usatysfakcjonuje. Pokazywane tutaj prace są niemal wyłącznie współczesne, często konceptualnie wymagające i niekiedy celowo trudne. Rodziny z małymi dziećmi mogą tu przyjść, ale nie ma stałego programu dla dzieci na co dzień, a wystawy wymagają od młodszych zwiedzających cierpliwości i zaangażowania.

Fotografowanie i praktyczne informacje

Zasady dotyczące fotografowania różnią się w zależności od wystawy, ponieważ niektórzy artyści i posiadacze praw ograniczają możliwość robienia zdjęć wewnątrz galerii. Ogólna zasada: przed zrobieniem zdjęcia zapytaj o obowiązujące zasady przy wejściu. Zewnętrzna część Serpentine North i sam Serpentine Bridge są zawsze dostępne do fotografowania i dają świetne ujęcia architektoniczne — szczególnie rano, gdy światło pada na biały dach ze wschodu.

Sam park oferuje doskonałe możliwości fotograficzne przez cały dzień — jezioro Serpentine, Long Water i otaczające stare drzewa to wdzięczny materiał do kadrowania o każdej porze roku. Po szerszą inspirację do fotografowania londyńskich przestrzeni publicznych zajrzyj do przewodnika po najbardziej fotogenicznych miejscach w Londynie, który opisuje lokalizacje w całym mieście.

Niezależnie od pory roku zakładaj wygodne buty: dojście do obu galerii z każdej stacji metra wiąże się ze sporym spacerem przez otwarty park, a teren może być błotnisty podczas deszczowej pogody. Zimą ścieżki parkowe pozostają przejezdne, a galerie są cichsze niż o innych porach roku — co dla osób ceniących spokój ma swój własny urok.