Most Samuela Becketta: Arcydzieło Calatravy nad Liffey w Dublinie

Czym właściwie jest Most Samuela Becketta

Most Samuela Becketta to wantowy most obrotowy przerzucony przez rzekę Liffey w dublińskiej dzielnicy Doków, łączący Sir John Rogerson's Quay na południu z Guild Street i North Wall Quay na północy. Zaprojektowany przez hiszpańskiego architekta Santiago Calatravy, został otwarty dla pieszych 10 grudnia 2009 roku. Przebiega przez niego ruch drogowy, dedykowany pas rowerowy i chodnik dla pieszych. Cała konstrukcja ma 120 metrów długości, a pylon wznosi się 46 metrów nad rzeką. Most może obracać się o 90 stopni na centralnej osi, by przepuszczać statki — funkcją tą zarządza operacyjnie Dublin City Council.

Most nosi imię Samuela Becketta — dramaturga i powieściopisarza, laureata Nagrody Nobla, urodzonego w Foxrock w hrabstwie Dublin w 1906 roku. To jeden z kilku mostów na Liffey noszących imiona irlandzkich postaci kultury, ale wyróżnia się spośród nich samym wyglądem. Podczas gdy większość dublinskich przepraw to zwykłe mosty drogowe, ten sprawia wrażenie celowo zaprojektowanego dzieła sztuki w przestrzeni publicznej.

Architektura: co zbudował Calatrava i dlaczego to ważne

Projekt Santiago Calatravy jest czytelny już z odległości, z obu brzegów. Pojedynczy biały pylon pochyla się ostro nad wodą, kotwicząc sieć 31 lin nośnych wachlarzowo schodzących ku pomostu. Ogólna sylwetka powszechnie kojarzy się z harfą — celowe nawiązanie do narodowego symbolu Irlandii. Z pewnych kątów, zwłaszcza z południowego brzegu patrzącego na północny zachód w stronę Custom House, forma jest na tyle czysta, że fotografuje się ją bez przeszkód.

Calatrava to postać budząca kontrowersje w środowisku architektonicznym — kilka jego projektów spotkało się z krytyką za przekroczenie budżetów i problemy konstrukcyjne. Most Samuela Becketta jest jednak powszechnie uznawany za jedno z jego udatniejszych realizacji publicznych. Wpasowuje się w otoczenie, nie dominując nad nim, a biała stal konstrukcyjna sprawdza się zarówno na tle szarego, zachmurzonego nieba, jak i w ostrym dublińskim słońcu. Żeby lepiej zrozumieć szerszy kontekst architektoniczny miasta, warto zajrzeć do przewodnik po georgiańskiej architekturze Dublina, który pokazuje, jak historyczna zabudowa Dublina kontrastuje z nowszymi realizacjami, takimi jak ten most.

Z bliska pomost okazuje się szerszy, niż wygląda z odległości. Chodniki dla pieszych biegną wzdłuż obu zewnętrznych krawędzi, oddzielone od ruchu pojazdów niskimi barierkami. Liny nośne są naprężone i przy spokojnej pogodzie niemal całkowicie ciche — choć przy silnym wschodnim wietrze od strony Dublin Bay można niekiedy usłyszeć lekkie wibrowanie. Spód pomostu, widoczny z poziomu nabrzeża, zdradza wygiętą formę kadłubową, która wzmacnia morskie nawiązania wpisane w projekt.

Jak zmienia się atmosfera w zależności od pory dnia

Wczesnym rankiem, mniej więcej między 7 a 9 w dni robocze, przez most przetacza się regularny strumień rowerzystów dojeżdżających z południowych Doków i okolic Grand Canal Dock do północnych Doków i dzielnicy finansowej. O tej porze wschodnie światło pada na biały pylon pod niskim kątem, a powierzchnia rzeki jest często wystarczająco spokojna, by tworzyć wyraźne odbicia. Ruch pieszych jest celowy i rzadki — to najlepszy moment na fotografowanie bez tłumu.

W południe na moście pojawiają się samochody dostawcze, pracownicy biurowi i turyści w mniej więcej równych proporcjach. O tej porze most jest raczej funkcjonalny niż nastrojowy i nie ma szczególnego powodu, by planować tu wizytę. Późne popołudnie, od około 16:00, przynosi zmianę: chodnik po stronie południowej łapie resztki dziennego słońca, a cienie rzucane przez liny wydłużają się dramatycznie wzdłuż pomostu. Wtedy konstrukcja wygląda najbardziej trójwymiarowo.

Po zmroku most jest oświetlony białym światłem, a liny podświetlone od dołu. Odbicie w Liffey jest najczytelniejsze w bezwietrzne noce. Właśnie wtedy okoliczna architektura Doków — zwłaszcza teatr i wieże mieszkalne wzdłuż nabrzeże Docklands nabrzeża Doków — tworzy spójną kompozycję. Nocna fotografia jest tu wdzięczna: oświetlenie jest równomierne, a szerokokątny obiektyw z nabrzeża obejmuje cały most.

Przejście przez most: praktyczny przewodnik

Większość odwiedzających podchodzi od południa — idąc na wschód wzdłuż nabrzeży ze ścisłego centrum lub przychodząc od strony Grand Canal Dock. Ze stacji Luas Mayor Square–NCI most jest oddalony o około cztery minuty pieszo na zachód wzdłuż North Wall Quay po stronie północnej; można też dojść od Sir John Rogerson's Quay i przejść przez sam most. Stacja Spencer Dock na tej samej linii Luas Red Line jest oddalona o około pięć minut.

Przejście zajmuje niecałe trzy minuty normalnym krokiem. Chodnik jest wybrukowany, równy i wystarczająco szeroki, by wygodnie minąć rowerzystę. Na całej przeprawie nie ma schodów, a dojścia z obu brzegów są na jednym poziomie z chodnikiem nabrzeżnym — most jest więc wygodny dla wózków dziecięcych i osób na wózkach. Nie ma żadnych bram, bramek ani punktów kontrolnych.

Jeśli łączysz wizytę z dłuższym spacerem, naturalną kontynuacją po stronie południowej jest marsz wzdłuż Sir John Rogerson's Quay w kierunku Grand Canal Dock, gdzie teatr, kampusy technologiczne i nadwodne place tworzą odrębny, wart eksploracji kompleks. Po stronie północnej nabrzeża prowadzą na zachód ku Custom House — jednego z najpiękniejszych budynków XVIII-wiecznego Dublina, oddalonego o około 10 minut pieszo.

Kontekst: rewitalizacja Doków i rola mostu

Most Samuela Becketta nie powstał w próżni. Był częścią szerszego programu rewitalizacji dublinskich Doków — procesu, który od lat 90. XX wieku przekształcał zdewastowane tereny portowe na wschód od centrum w dzielnicę o mieszanej funkcji komercyjno-mieszkaniowej. Most zapewnił nową przeprawę obsługującą rosnącą liczbę mieszkańców i pracowników po obu stronach rzeki, zastępując zależność od starszych mostów na zachodzie.

W Dokach stoją dziś jedne z najbardziej architektonicznie świadomych budynków w Dublinie, sąsiadujące z przebudowanymi obiektami przemysłowymi. Bord Gáis Energy Theatre zaprojektowany przez Daniela Libeskinda stoi kilka minut spacerem na południe od mostu. Zestawienie konstrukcji Calatravy ze starymi ceglanymi magazynami przy nabrzeżach nadaje tej okolicy wielowarstwowy charakter — to miejsce, przez które naprawdę warto przejść się powoli, a nie kolejna homogeniczna rewitalizacja.

Warto powiedzieć wprost o szerszym obrazie: rewitalizacja Doków od lat budzi w Dublinie poważną krytykę ze względu na nierówne rezultaty — prestiżowe inwestycje biurowe i mieszkaniowe sąsiadują ze znacznym ubóstwem w pobliskich społecznościach. Odwiedzający most w celach fotograficznych wkracza na teren o spornej ostatnio historii. Nie umniejsza to wartości mostu jako budowli, ale daje przydatny kontekst każdemu, kto spędza tu więcej czasu.

Fotografia, pogoda i co zabrać ze sobą

Most fotografuje się dobrze niemal w każdym świetle, ale płaskie, pochmurne warunki — częste w Dublinie — wyprają z białej stali kontrasty i spłaszczą obraz. Najciekawsze efekty dają dni z częściowym zachmurzeniem i ruchomym światłem. Deszcz nie wyklucza przejścia, ale przejeżdżające pojazdy tworzą znaczne opryski — sprzęt fotograficzny warto zabezpieczyć.

Morski klimat Dublina oznacza, że wiatr jest tu stałym elementem, szczególnie jesienią i zimą. Most jest wystawiony na zachodnie i południowo-zachodnie wiatry wpadające korytarzem rzeki Liffey. Wodoodporna kurtka to praktyczny wybór przez cały rok. Zimą krótszy dzień — około 8 godzin światła w okolicach przesilenia — sprawia, że złota godzina przypada na środek popołudnia, a nie wieczór, co fotografom może wyjść na dobre.

Jeśli odwiedzasz Dublin w chłodniejszych miesiącach, przewodnik po Dublinie zimą pokaże Ci, jak miasto wygląda i czym oddycha, gdy tłumy turystów się przerzedzają — a właśnie wtedy w Dokach robi się wyraźnie spokojniej i łatwiej fotografować bez natłoku ludzi.