Saatchi Gallery: Prowokująca sztuka współczesna w Chelsea

Czym jest Saatchi Gallery?

Saatchi Gallery to jedna z najważniejszych londyńskich przestrzeni poświęconych sztuce współczesnej, założona w 1985 roku przez reklamodawcę i kolekcjonera Charlesa Saatchiego. To, co zaczęło się jako prywatna ekspozycja jego osobistej kolekcji, przekształciło się w coś o wiele bardziej publicznym charakterze – galerię z prawdziwym apetytem na ryzyko, kontrowersje i odkrycia. W 2019 roku instytucja uzyskała status fundacji charytatywnej (nr 1159977), co przypieczętowało jej przemianę z prywatnego przedsięwzięcia kolekcjonerskiego w instytucję kulturalną z misją publiczną.

Galeria przeniosła się do obecnej siedziby w Duke of York's Headquarters przy King's Road w Chelsea, gdzie zajmuje ponad 6500 metrów kwadratowych na kilku kondygnacjach. To naprawdę imponująca przestrzeń – wystarczająco duża, by pomieścić wielkoformatowe instalacje, cykle malarskie, ogrody rzeźby i immersyjne prace cyfrowe. Od czasu osiedlenia się tutaj przez galerię przewinęły się przez nią miliony odwiedzających, co czyni ją jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc sztuki współczesnej w kraju.

Saatchi świetnie wpisuje się w kulturalną ofertę Chelsea. Jeśli planujesz pełny dzień w tej części Londynu, Chelsea Physic Garden jest kilka minut spacerem na południe, a sama dzielnica Kensington i Chelsea nagradza za dłuższe, piesze odkrywanie.

Budynek: Duke of York's Headquarters

Sama przestrzeń ma tu ogromne znaczenie. Duke of York's Headquarters to okazały kompleks wojskowy z początku XIX wieku, wzniesiony w latach 1801–1803 według projektu przypisywanego Johnowi Sandersowi. Neoklasyczna fasada od strony King's Road emanuje pewną ceremonialną powagą – przestąpienie progu po hałasie i zgiełku ulicy za każdym razem daje wyraźne poczucie zmiany atmosfery.

Wewnątrz historyczna struktura została zaadaptowana na duże, neutralne sale wystawiennicze, które pozwalają sztuce mówić własnym głosem. Sufity są wysokie, naturalne światło starannie kontrolowane, a gabaryty pomieszczeń sprawiają, że nawet wielkie instalacje rzadko sprawiają wrażenie stłoczonych. Kontrast między georgiańskim wnętrzem a eksponowanymi tu współczesnymi pracami to jedna z cichszych przyjemności wizyty: gzyms z epoki Jerzego III w tle, dziesięciometrowa rzeźba na pierwszym planie.

Jak wyglądają wystawy w praktyce?

Saatchi Gallery nie prowadzi stałej ekspozycji dostępnej dla publiczności. To świadomy wybór kuratorski: galeria całkowicie wymienia wystawy, co oznacza, że każda wizyta może być zupełnie innym doświadczeniem i nie ma jednego „obowiązkowego" eksponatu do odhaczenia. Oznacza to też, że jakość i tematyka pokazów są bardzo zmienne. Jedne wystawy są poruszające, inne mocno dzielą opinie – i o to właśnie chodzi.

Duże wystawy prezentowane tu dotychczas obejmowały wszystko: od retrospektyw znanych artystów międzynarodowych po zbiorowe ekspozycje badające cyfrową tożsamość, konflikty geopolityczne czy lęk ekologiczny. Galeria ma ugruntowaną tradycję dawania znaczącej platformy artystom spoza zachodniego mainstreamu – szczególnie z Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, Bliskiego Wschodu i Afryki. Wystawy, które budzą kontrowersje w prasie, przyciągają zazwyczaj długie kolejki.

Biletowane wystawy kosztują zazwyczaj ok. £15–£16 (sprawdź aktualne ceny na oficjalnej stronie przed wizytą). Wiele mniejszych lub rotacyjnych pokazów pozostaje bezpłatnych, więc warto zaglądać tu nawet z ograniczonym budżetem. Kalendarz programowy jest regularnie aktualizowany na saatchigallery.com.

Jeśli sztuka współczesna jest priorytetem podczas Twojej wizyty w Londynie, Saatchi świetnie uzupełnia Tate Modern na South Bank, gdzie znajdziesz stałą kolekcję sztuki nowoczesnej i współczesnej, albo Serpentine Galleries w Hyde Parku, oferujące inną wrażliwość kuratorską.

Kiedy najlepiej przyjść?

Galeria jest czynna codziennie od 10:00 do 18:00. Najspokojniej jest w dni powszednie rano – szczególnie od wtorku do czwartku przed południem. Wtedy przestronne sale naprawdę sprzyjają skupieniu: można usiąść przed jedną pracą na kilka minut bez tłumu przewijającego się za plecami. Weekendowe popołudnia to zupełne przeciwieństwo: King's Road przyciąga przez całą sobotę i niedzielę tłumy spacerowiczów i turystów, a galeria chłonie ten ruch. Przed popularniejszymi wystawami biletowanymi kolejki mogą ustawić się przy wejściu od King's Road już w sobotnie przedpołudnie.

Sale na parterze mają zazwyczaj najwięcej naturalnego światła w południe, natomiast górne kondygnacje korzystają głównie z oświetlenia sztucznego – dobrze skalibrowanego pod kątem fotografii. Jeśli przychodzisz przede wszystkim po to, żeby fotografować prace, pamiętaj, że na większości wystaw obowiązuje zakaz używania flesza, a niektóre pokazy całkowicie zabraniają fotografowania. Sprawdź zasady przy wejściu lub na stronie galerii.

Dojazd i poruszanie się po okolicy

Najwygodniej dotrzeć metrem do stacji Sloane Square, obsługiwanej przez linie District i Circle. Ze stacji idzie się ok. 10 minut na zachód wzdłuż King's Road. Adres to Duke of York's HQ, King's Road, Chelsea, SW3 4RY. Autobusy jadące King's Road – m.in. linie 11, 22 i 328 – zatrzymują się w pobliżu, co ułatwia dojazd z Chelsea Embankment, Victorii czy Fulham.

Galeria nie dysponuje własnym parkingiem. Przy King's Road można sporadycznie zaparkować na ulicy, jednak obowiązują tam ograniczenia, a okoliczne ulice osiedlowe są w większości objęte systemem pozwoleń. Przyjeżdżając z centrum Londynu, zdecydowanie łatwiej jest skorzystać z metra lub autobusu. Wejście do galerii jest dostępne bez stopni, a przestronne wnętrza zostały przystosowane do obsługi wózków inwalidzkich. Szczegółowe informacje o dostępności – w tym dostępie do wind i możliwości skorzystania z pomocy – znajdziesz na stronie saatchigallery.com.

Szersze informacje o poruszaniu się po Londynie, w tym najlepsze sposoby dotarcia do południowo-zachodnich i zachodnich dzielnic, znajdziesz w przewodniku po londyńskim transporcie – z informacjami o trasach, kartach Oyster i opcjach biletów dziennych.

Kawiarnia, księgarnia i okolica

W galerii działa kawiarnia oraz księgarnia specjalizująca się w publikacjach o sztuce współczesnej, katalogach z minionych wystaw Saatchi i designerskich upominkach. Kawiarnia to dobry wybór na przerwę w połowie zwiedzania, a ogródek na dziedzińcu – gdy pogoda dopisuje – stanowi przyjemne miejsce, gdzie można odetchnąć z dala od zgiełku King's Road za bramą.

Sam King's Road znacznie się zmienił od swojej świetności z lat 60. i 70. XX wieku jako londyńskiej stolicy mody, ale nadal oferuje ciekawe niezależne sklepy obok sieciowych marek. W sobotnie poranki na Duke of York Square, tuż przy galerii, odbywa się mały targ rolniczo-rzemieślniczy – zdecydowanie wart uwzględnienia podczas weekendowej wizyty.

Chelsea i szerzej pojęta dzielnica Kensington kryją kilka z najbardziej fascynujących muzeów Londynu. Muzeum Wiktorii i Alberta i Muzeum Historii Naturalnej są oddalone o ok. 20 minut spacerem lub krótką jazdę autobusem na północ – to naturalne uzupełnienie dnia spędzonego w tej części miasta.

Czy warto? Kilka słów na koniec

Wartość wizyty w Saatchi Gallery zależy niemal wyłącznie od tego, co aktualnie jest pokazywane. W odróżnieniu od instytucji ze stałymi kolekcjami, nie ma tu żadnej kotwicy – żadnego gwarantowanego dzieła, które uzasadniałoby wyprawę niezależnie od terminu. Jeśli jednak bieżąca wystawa trafia w Twoje zainteresowania, galeria oferuje jedno z najbardziej satysfakcjonujących doświadczeń związanych ze sztuką współczesną w Londynie: przestrzeń jest znakomita, skala hojNA, a program ambitny.

Trzeba jednak przyznać, że kuratorski dorobek galerii bywał nierówny na przestrzeni lat, a komercyjny wpływ Charlesa Saatchiego na świat sztuki pozostaje tematem dyskusji wśród krytyków. Odwiedzający oczekujący pełnego doświadczenia muzealnego z rozbudowanymi materiałami interpretacyjnymi mogą uznać, że opisy przy pracach są skromniejsze niż w instytucjach finansowanych ze środków publicznych. Tym, którzy wolą spotkać się ze sztuką bez ciężkiego aparatu kuratorskiego, taka forma zazwyczaj odpowiada.

Podróżni, którzy niespecjalnie interesują się sztuką współczesną, osoby przyjeżdżające z małymi dziećmi potrzebującymi interaktywnych atrakcji, a także ci, którzy realizują napięty plan zwiedzania skoncentrowany na zabytkach historycznych – wszyscy oni lepiej spędzą czas gdzie indziej. Saatchi Gallery wie, co oferuje, i nie przeprasza za swoją specyfikę.