ไกด์เดินเล่นอาคารจอร์เจียนแห่งดับลิน: สำรวจสถาปัตยกรรมคลาสสิกในเมือง

จอร์เจียนดับลิน คืออะไร จริงๆ แล้ว?

คำว่า 'จอร์เจียน' ในดับลินมีความหมาย 2 อย่าง คือ หมายถึงยุคสมัยสี่พระเจ้าจอร์จ (ค.ศ. 1714-1830) และเป็นชื่อเรียกแนวสถาปัตยกรรมแบบหนึ่งที่ถูกใช้ทั่วทั้งเมืองจนกลายเป็นหนึ่งในต้นแบบของการวางผังเมืองยุคจอร์เจียนในยุโรป ดับลินเคยเป็นเมืองที่ใหญ่สุดติดอันดับของยุโรปช่วงศตวรรษที่ 18 ความมั่งคั่งจากยุคนั้นทำให้เกิดโครงการสร้างอาคารสุดอลังการหลายแห่ง

จุดเด่นของสถาปัตยกรรมจอร์เจียนคือความสมมาตรตามหลัก Paladian สัดส่วนทางคณิตศาสตร์ อย่างเช่น หน้าตึกอิฐแดงหรือหินแกรนิต กระจกหน้าต่างแบบ sash ช่วงชั้นยิ่งสูงยิ่งเตี้ยลง รายละเอียดที่ประตูหน้าบ้านมักเรียบง่ายคลาสสิก สิ่งที่ทำให้ดับลินโดดเด่นคือการนำสไตล์นี้มาใช้ทั้งย่าน ไม่ใช่แค่กับอาคารเด่นเป็นจุดๆ ดังนั้นจะเห็นถนนและจัตุรัสที่เรียงรายด้วยบ้านแถวจอร์เจียนกลมกลืนกันอย่างสวยงาม ส่วนประตูสีสดๆ ที่หลายคนคุ้นตา จริงๆ แล้วเพิ่งเป็นแฟชั่นหลังยุคจอร์เจียน แต่กลับกลายเป็นภาพจำของนักท่องเที่ยวไปแล้ว

เส้นทางเดินเอง: แนะนำเส้นทางเดินจริง

เส้นทางเดินร้านจอร์เจียนที่เดินสนุกและคุ้มค่าที่สุด เริ่มต้นที่ Merrion Square เดินเลยไปถนน Fitzwilliam Street ผ่าน St Stephen's Green แล้วข้ามแม่น้ำ Liffey ไปจบที่ Custom House ทั้งหมดประมาณ 4-5 กม. ใช้เวลา 2.5-4 ชั่วโมง หรือหากเช้าเดียว ให้เดินแค่ฝั่งใต้ของแม่น้ำ ยังได้สัมผัสจุดรวมความงามของอาคารจอร์เจียนแน่นๆ อยู่

• จุดที่ 1: Merrion Square ไฮไลท์ของเขตจอร์เจียนดับลิน สวนเปิดทุกวันและเข้าได้ฟรี เดินวนรอบจัตุรัสสังเกตซุ้มประตูเหล็กดัดและโคมไฟเหนือประตูแต่ละหลัง ไม่มีหลังไหนเหมือนกัน รูปปั้นออสการ์ ไวลด์ท่านอนเอกเขนกอยู่มุมตะวันตกเฉียงเหนือของสวน
• จุดที่ 2: Fitzwilliam Street Lower เดินลงใต้จาก Merrion Square ผ่าน Fitzwilliam Street Lower ระยะทางยาวแบบไม่มีอาคารขาดช่วงนี้ เคยได้ชื่อว่าเป็นถนนจอร์เจียนที่ยาวที่สุดในยุโรป ก่อนจะถูกทุบบางส่วนยุค 1960s (เพื่อสร้างสำนักงาน ESB) สิ่งที่เหลืออยู่ก็ยังสะท้อนวิสัยทัศน์ดั้งเดิมแบบเต็มเปา
• จุดที่ 3: Fitzwilliam Square จัตุรัส Fitzwilliam ขนาดเล็กกว่าและเงียบกว่า Merrion Square สวนตรงกลางเปิดเฉพาะสมาชิก อาคารรอบๆ ส่วนใหญ่เป็นสำนักงานแพทย์และวิชาชีพต่างๆ บรรยากาศใกล้เคียงกับศตวรรษที่ 19 จริงๆ
• จุดที่ 4: St Stephen's Green และ Newman House เดินไปทางตะวันตกตามคลอง ตัดขึ้น Harcourt Street เข้าสู่ St Stephen's Green ทางใต้ Newman House (หมายเลข 85-86) ภายในตกแต่งปูนปั้นจอร์เจียนสวยสุดแห่งหนึ่งในไอร์แลนด์ ต้องซื้อตั๋วเข้าชม ตรวจสอบเวลาเปิดจากเว็บไซต์ MoLI
• จุดที่ 5: Leinster House และถนน Kildare รัฐสภาตั้งอยู่ระหว่าง Merrion Square กับถนน Kildare สร้างปี 1747 เป็นบ้านตระกูลเจ้ามาก่อน แล้วกลายเป็นแรงบันดาลใจตึก White House ในวอชิงตัน ดี.ซี. เปิดให้เข้าชมฟรี (ต้องจองผ่านเว็บ Oireachtas ล่วงหน้า) เฉพาะช่วงไม่มีการประชุมรัฐสภา
• จุดที่ 6: Custom House (เหนือแม่น้ำ Liffey) ผลงานชิ้นโบว์แดงของ James Gandon สร้างปี 1781 ริมน้ำ Liffey ปัจจุบันอาคารหลักเป็นที่ทำการรัฐบาลและศูนย์ผู้เยี่ยมชม ไฮไลท์คือมุมแม่น้ำ มองกับ Samuel Beckett Bridge เป็นฉากหลัง

อาคารสำคัญ: ห้ามพลาดและสิ่งที่ควรรู้

นอกจากจัตุรัสหลักแล้วยังมีอาคารเฉพาะที่คุ้มค่าแวะ เช่น The Custom HouseCustom House คือผลงานจอร์เจียนด้านสถาปัตยกรรมพลเรือนที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของดับลิน หน้าตึกริมน้ำยาว 100 เมตร หลังคาโดมทองแดง ผลงานของ James Gandon (ผู้ออกแบบ Four Courts ด้วย) อาคารทั้งคู่เสียหายหนักช่วงสงครามอิสรภาพ แต่ได้รับการบูรณะอย่างสมบูรณ์ในศตวรรษที่ 20 หากถ่ายรูปต้องรู้ไว้ด้วยว่า ส่วนหนึ่งที่เห็นอาจไม่ใช่ของดั้งเดิมทั้งหมด

อีกจุดที่ห้ามพลาดคือ Powerscourt Townhouse Centreบน South William Street อาคารปี 1774 นี้ถูกรีโนเวตเป็นศูนย์การค้าในร่มยุค 80s ยังคงรักษาบันได ปูนปั้น และคอร์ทยาร์ดเดิมไว้ ข้างในมีร้านค้าและคาเฟ่ local เข้าชมได้ฟรี ไม่ต้องจอง บรรยากาศเก่าแก่แทรกกับวิถีชีวิตสมัยใหม่

Leinster House สมควรได้รับพูดถึงแยกเฉพาะ สร้างขึ้นเพื่อ James FitzGerald ดยุกแห่ง Leinster คนแรก เจตนาเลือกอยู่ฝั่งใต้ (ที่ช่วงนั้นยังไม่อินเทรนด์) เหมือนที่เขาเคยพูด “อยู่ที่ไหนเทรนด์ก็ต้องตามมา” ผลคือตำแหน่งนี้กลายเป็นย่านหรูสุดของดับลินต่อมาตลอด สะท้อนอิทธิพลสังคมเมืองมาถึงยุคปัจจุบัน

ถ้าใครหลงใหลลวดลายปูนปั้นภายใน ชื่อสำคัญคือพี่น้อง Francini (ทำงานที่ Leinster House กับ Newman House) และ Robert West (มือดีฝั่งเหนือ Dominick Street) งานปูนปั้นของดับลินนั้นดังติดอันดับยุโรปเพราะลวดลายดูมีแอคชัน มีทั้งนก ผลไม้ คนเด่นชัดนูนสูง ไม่ใช่แค่ลายเรขาคณิตแฟลตๆ แบบอังกฤษ

มีอะไรเข้าฟรีบ้าง? อะไรต้องเสียเงิน?

ถนน จัตุรัส และงานสถาปัตยกรรมด้านนอกชมฟรี Merrion Square Park เข้าได้ฟรีทุกวัน St Stephen's Green ก็ฟรีเช่นกัน การเดิน Fitzwilliam Street, Baggot Street หรือเขตจอร์เจียนฝั่งเหนือรอบ Parnell Square เหล่านี้เดินชมเองเพลินๆ

• Merrion Square Park: เข้าได้ฟรี เปิด 10:00 ทุกวัน (แต่เวลาปิดเปลี่ยนตามฤดู)
• St Stephen's Green: ฟรี แต่มีเวลาปิด (แตกต่างตามฤดู)
• Fitzwilliam Square garden: เป็นสวนส่วนตัว เข้าชมไม่ได้
• Powerscourt Townhouse Centre: เข้าอาคารและคอร์ทยาร์ดฟรี
• Leinster House tours: ฟรี ต้องจองผ่าน oireachtas.ie ไม่เปิดให้ชมขณะประชุม
• Museum of Literature Ireland (MoLI) ที่ Newman House: มีค่าตั๋ว ดูราคาปัจจุบันได้ที่ MoLI.ie
• Custom House Visitor Centre: มีค่าเข้าชม อัปเดตราคาที่เว็บไซต์ OPW

ข้อควรรู้ตามฤดูกาล กับช่วงเวลาคนเยอะ

จอร์เจียนดับลิน เดินได้ทุกฤดูกาล อาคารไม่เปลี่ยนไปตามฤดู จัตุรัสน่าเดินในทุกสภาพอากาศ แต่ประสบการณ์จะต่างกันบ้าง ช่วงหน้าร้อน (มิ.ย.-ส.ค.) Merrion Square จะมีตลาดศิลปะกลางแจ้ง เสาร์-อาทิตย์ คนเยอะสุดโดยเฉพาะจุดถ่ายประตูสี ถ้าอยากได้ภาพประตูสวยแบบไม่มีคน รอวันธรรมดาก่อน 9 โมงเช้าดีที่สุด

ฤดูหนาวจัตุรัสเงียบและแดดเอียงต่ำ สร้างแสงตกกระทบผนังอิฐสวยๆ แต่แสงมีจำกัด — ดับลินอยู่ละติจูด 53 องศาเหนือ ธันวาคมมีแดดให้ใช้แค่ 7-8 ชั่วโมง ดังนั้นแนะนำเที่ยงก่อนเที่ยงวัน ดับลินในฤดูหนาวช่วงหน้าหนาว ดับลินมีข้อดีนอกจากอาคารจอร์เจียน เช่น มิวเซียมคิวสั้น เมืองไม่พลุกพล่านแบบฤดูท่องเที่ยว

ฤดูใบไม้ผลิ (เม.ย.-พ.ค.) เป็นช่วงที่จัตุรัสจอร์เจียนดูสวยที่สุด ต้นไม้ใน Merrion Square ผลิใบ แสงแดดดี คนยังไม่เยอะมาก ข้อควรระวังคือฤดูโลว์ซีซั่น (พ.ย.-ก.พ.) หลายสถานที่เปิดชมห้วงเวลาน้อยกว่าเดิม ควรเช็กเวลาอีกที

จอร์เจียนดับลิน: มุมนอกสายตานักท่องเที่ยว

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่มักเดินแค่จัตุรัสฝั่งใต้ แต่ฝั่งเหนือใจกลางเมืองเองก็มีอาคารจอร์เจียนเด็ดๆ เช่นกัน Parnell Square ทางเหนือแม่น้ำ Liffey เคยชื่อ Rutland Square พัฒนาเร็วตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 18 จริงๆ เก่ากว่าฝั่งใต้บางแห่งด้วยซ้ำ Dublin City Gallery the Hugh Laneอยู่ใน Charlemont House ด้านเหนือ Parnell Square อาคารปี 1763 ฝีมือ William Chambers แกลเลอรีเข้าฟรี มีคอลเล็กชันถาวรน่าสนใจ

Henrietta Street อาจเป็นถนนจอร์เจียนที่ชวนให้นึกภาพอดีตจินตนาการได้ดีที่สุด และผู้คนน้อยมาก ตั้งอยู่ตรงข้าม Four Courts เคยเป็นถนนคนรวยที่สุดแห่งดับลินยุค 1730s-1740s เจ้าบ้านระดับบาทหลวง ขุนนาง ศตวรรษที่ 20 กลับกลายเป็นชุมชนแออัด Tenement Museum เลขที่ 14 Henrietta Street เล่าประวัติศาสตร์ครบทั้งรอบโดยผ่านตัวอาคารเอง ตั้งแต่แมนชั่นขุนนางถึงบ้านแบ่งเช่า 100 ชีวิต ต้องจองล่วงหน้าแต่คุ้มมาก

หากอยากเข้าใจความเชื่อมโยงของมรดกจอร์เจียนกับชีวิตเมืองใหญ่อย่างดับลิน ปัจจุบันมี ทัวร์เดินชมดับลินระดับ specialist ที่โฟกัสประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมด้วย ลงลึกกว่าคู่มือเดินเอง โดยเฉพาะเรื่องภายในและอาคารปิด

• 14 Henrietta Street Tenement Museum นี่คือประสบการณ์อาคารจอร์เจียนภายในที่ดิบละลึกสุดของดับลิน เล่าครบตั้งแต่ชีวิตขุนนางถึงห้องเช่ายุคหลัง จองตั๋วล่วงหน้าทางเว็บ
• Parnell Square และ Hugh Lane Gallery แกลเลอรีเข้าฟรี คนไม่เยอะ เหมาะแวะต่อกับเขตจอร์เจียนฝั่งเหนือ จุดขายคือสตูดิโอ Francis Bacon ที่จัดแสดงแบบต้นฉบับ
• Dominick Street ตึกแถวส่วนใหญ่โดนรื้อไปแล้ว แต่บ้านที่เหลือมีงานปูนปั้นในบ้านสวยสุดของเมือง ควรมาทางผ่านแถว Henrietta Street
• Iveagh House (St Stephen's Green South) แมนชั่นจอร์เจียนสไตล์ใหญ่แห่งสุดท้ายบนถนน St Stephen's Green ปัจจุบันกระทรวงต่างประเทศ เข้าชมเฉพาะด้านนอกเท่านั้น