บันไดเซรามิก Scala di Santa Maria del Monte ที่คัลตาจิโรเน่ ไขทุกความลับ

Scala di Santa Maria del Monte คืออะไร

Scalinata di Santa Maria del Monte หรือเรียกสั้นๆ ว่า Scala di Santa Maria del Monte เป็นบันไดกลางแจ้งขนาดมหึมาไต่ขึ้นเขาใจกลางคัลตาจิโรเน่ สูงถึง 142 ขั้นยาวประมาณ 130 เมตร จากเชิงเขาขึ้นไปถึงโบสถ์ Chiesa di Santa Maria del Monte ด้านบนกว้างราว 8.4 เมตร ให้บรรยากาศเหมือนถนนหลวงแนวตั้งสำหรับขบวนแห่ช้าๆ

สิ่งที่ทำให้บันไดนี้ไม่เหมือนใครในสิซิลี ก็คือการตกแต่ง ส่วนดีดของแต่ละขั้นปูด้วยกระเบื้องเซรามิกหลากสี ทุกขั้นมีลายไม่ซ้ำกัน กระเบื้องพวกนี้เพิ่งติดตั้งเมื่อปี 1954 โดยคัดลวดลายที่สะท้อนประวัติศิลปะเซรามิกท้องถิ่นตั้งแต่ศตวรรษที่ 10–20 ขึ้นมาได้อย่างโดดเด่น มองจากล่างขึ้นบนคล้ายพิพิธภัณฑ์โมเสกกลางแจ้งหรือฉากละครเวที

บริบทประวัติศาสตร์: จากทางขึ้น สู่สัญลักษณ์เมือง

คัลตาจิโรเน่ตั้งอยู่บนสันเขาในกลุ่มเขา Erei ตอนกลางของสิซิลี เดิมทีชุมชนอาหรับ-นอร์มันสมัยก่อนตั้งอยู่บนที่สูง แต่นานวันเมืองก็ขยายลงเขาต่อเนื่อง พอถึงต้นศตวรรษที่ 17 เริ่มจำเป็นต้องสร้างทางเชื่อมระหว่างเมืองบนกับเมืองล่างขึ้นมาให้จริงจัง การก่อสร้างบันไดเริ่มปี 1606 ในตอนแรกเป็นชุดทางลาดเตี้ยๆ ต่อกันขึ้นตามความชัน

กว่ากว่าสองศตวรรษ บันไดยังคงคดเคี้ยวไม่เป็นเส้นตรง จนปี 1844 จึงถูกรวมเป็นบันไดใหญ่ชุดเดียวอย่างปัจจุบัน โดยสถาปนิก Salvatore Marino กลายเป็นถนนสายหลักที่ทะเยอทะยานไม่ใช่ทางขึ้นลำบากอีกต่อไป ส่วนกระเบื้องตกแต่งเพิ่งมาติดในปี 1954–1956 ช่างฝีมือคัลตาจิโรเน่เลือกแบบที่สะท้อนประวัติศาสตร์ศิลปะเซรามิกแต่ละยุคติดทีละขั้นอย่างตั้งใจ

คัลตาจิโรเน่ทำเซรามิกมาตั้งแต่ยุคอาหรับ และศิลปะนี้เป็นส่วนหนึ่งของ มรดกวัฒนธรรม Arab-Norman ในซิซิลี ของสิซิลี เมืองนี้ยังเป็นหนึ่งในเมืองบาโรกที่อยู่ในรายชื่อมรดกโลก UNESCO โดยบันไดนี้ถือเป็นจุดถ่ายรูปเด่นสุด

บันไดนี้มีอะไรให้เห็นบ้าง

ตั้งแต่ฐานบันไดจะมองเห็นขั้นไล่ขึ้นไปยาวตรงระหว่างอาคาร สิ่งแรกที่สัมผัสคือสีสันจำนวนมหาศาล เซรามิกแต่ละขั้นแต่งลายต่างกัน เช่นลายเรขาคณิตแบบมัวร์ ดอกไม้สไตล์คลาสสิก ลายสัญลักษณ์ หรือลายแบ่งรูปแบบซ้ำ สีจะค่อยๆ เปลี่ยนจากโทนอุ่นและน้ำเงินเข้มแบบยุคกลางด้านล่าง ไปถึงลายสีสันฉูดฉาดซับซ้อนด้านบน

ส่วนที่เหยียบเดินจริงๆ เป็นหินสีอิฐเรียบ ถูกฝนด้วยฝีเท้าคนมาเป็นสิบๆ ปี ความแตกต่างระหว่างแนวตั้งที่ถูกตกแต่งสีสวย กับหน้าวางเดินที่เรียบง่ายนี่แหละคือเสน่ห์ เพราะเราเดินอยู่ท่ามกลางงานศิลปะ เห็นเต็มตาโดยไม่เจอการเหยียบทำให้ชำรุด

ด้านบนสุดคือโบสถ์ Chiesa di Santa Maria del Monte เป็นจุดจบที่เรียบง่ายกว่าบันไดทั้งเส้น กลายเป็นการกลับหัวมุมมอง—วิวระหว่างทางงดงามกว่าเป้าหมายซะอีก มองย้อนจากยอดบันไดจะเห็นหลังคาอิฐแดงคัลตาจิโรเน่ ไปถึงภูเขาไร่สวนรอบข้าง มีค่าแก่การปีนขึ้นมาแน่นอน

เดินบันไดยามไหนแต่ละช่วงต่างกันยังไง

เช้ามืดเป็นเวลาที่ดีที่สุด ประมาณ 8 โมงวันธรรมดาจะมีแต่คนท้องถิ่นใช้เป็นทางขึ้นลง มีถือถุงช้อปปิ้งบ้าง หยุดคุยกันบ้าง แสงเช้าอาบกระเบื้องเซรามิกให้เห็นสีสดใส ไม่มีเสียงรบกวนนอกจากเสียงเวสป้าขับผ่านตรอกใกล้ๆ

สายๆ จะเริ่มมีกลุ่มทัวร์มากขึ้น (ประมาณ 10 โมงถึงเที่ยง) ตัวบันไดกว้างจึงไม่รู้สึกแออัดนัก แต่โซนฐานบันไดอาจแน่นไปด้วยรถบัสช่วงหน้าร้อน แนะนำให้มาแต่เช้าก่อน 9 โมง หรือหลัง 5 โมงเย็นถ้ามาช่วงกรกฎาคม–สิงหาคม แดดตอนบ่ายแรงถ่ายรูปค่อนข้างลำบาก

เย็นๆ จะเงียบและเย็นสบายขึ้น บันไดเปลี่ยนอารมณ์เมื่อไฟถนนเปิด ไฟส่องกระเบื้องเซรามิกจากด้านล่าง โบสถ์บนยอดก็เปิดไฟให้เห็นเงาฉากหลัง สายัณห์ก่อนมื้อค่ำจะมีชาวบ้านมานั่งคุยกันบนบันได บรรยากาศสบายๆ เหมาะจะนั่งเล่นโดยไม่ต้องกลัวเกะกะใคร

เดินทางถึงคัลตาจิโรเน่และหาบันไดยังไง

คัลตาจิโรเน่อยู่บนเนินเขาทางตอนกลางตะวันออกเฉียงใต้ของสิซิลี ห่างจากคาตาเนียราว 70 กิโลเมตร มาถึงได้ด้วยรถบัสหรือรถไฟท้องถิ่น แต่อาจไม่ค่อยบ่อยและใช้เวลาต่างกัน ขับรถเองสะดวกสุดสำหรับหลายคน เมืองนี้เหมาะกับทริปไป–กลับ ทริปวันเดียวจาก Catania ด้วยรถยนต์ มีที่จอดอยู่รอบนอกเมืองเก่า (Centro storico ด้านในส่วนมากเดินเท้าเท่านั้น)

พอมาถึงใจกลางเมืองเก่า บันไดหาง่ายมาก Via Roma จะพาไปถึงฐานบันไดตรงๆ มีป้ายบอกทางทั่วเมือง จากที่จอดรถหรือจุดรับ–ส่งรถบัสจะเดินถึงบันไดแค่ 10 นาที ถนนรอบข้างยังเต็มด้วยร้านและสตูดิโอเซรามิก ทำให้ระหว่างเดินไปบันไดนั้นน่าสนใจไม่แพ้ตัวบันไดเอง

ถ้าเที่ยวคัลตาจิโรเน่ต่อกับเมืองอื่นในแถบตะวันออกเฉียงใต้ Ragusa, Noto, และ Modica ขับรถถึงได้สบาย และถ้ามีเวลาควรเที่ยวเชิงลึกตามชนบทแถบนี้ด้วย เช่นแวะดู เวิร์กช็อปช็อกโกแลตของ Modica หรือเดินชมเมืองเก่าริมเนินของ Ragusa Ibla ก็น่าแวะถ้าอยู่แถบนี้

ข้อควรรู้และการเตรียมตัว

บันไดนี้คือถนนจริง ไม่ใช่โซนนักท่องเที่ยวแบบจัดฉาก ชาวเมืองยังใช้เดินอยู่ทุกวัน ถ้าเดินบนขอบบันไดที่แคบควรหลีกให้คนท้องถิ่นด้วย รองเท้าควรมีพื้นกันลื่น เพราะหินถูกฝนจนมัน ตั้งแต่ยิ่งช่วงฝนปลายปีจะลื่นเป็นพิเศษ

คนที่มีปัญหาการเคลื่อนไหวอาจเข้าใช้งานไม่ได้ เพราะบันได 142 ขั้นไม่มีทางเลี่ยง ไม่มีลิฟต์หรือทางลาดใด ๆ ระบุไว้ คนใช้วีลแชร์หรือรถเข็นเด็กควรทราบด้วยว่าถนนรอบข้างก็ยังเป็นหินก้อนขรุขระ

หน้าร้อนที่สิซิลีแดดแรงมาก คัลตาจิโรเน่แม้อยู่สูงจะอากาศเย็นกว่าชายฝั่งเล็กน้อย แต่บันไดหันใต้โดนแดดตรงๆ ควรพกน้ำไว้ด้วย อยากวางแผนท่องเที่ยวทั่วเกาะให้เหมาะกับฤดู ดูข้อมูลเต็มใน ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเยือน Sicily คู่มือชี้จุดเด่นแต่ละฤดูละเอียด

วัฒนธรรมเซรามิกรอบ ๆ บันได

เซรามิกคัลตาจิโรเน่ของแท้ ไม่ใช่แค่ของขายนักท่องเที่ยว เมืองนี้ผลิตเซรามิกมาต่อเนื่องตั้งแต่ยุคอาหรับ โดยลายเหลืองกับน้ำเงินเข้มมีรากจากอิทธิพลแอฟริกาเหนือและตะวันออกกลางผสมกับสไตล์สิซิลี ปัจจุบันยังมีสตูดิโอเซรามิกเต็มย่านรอบบันได

พิพิธภัณฑ์เซรามิก Museo della Ceramica ในสวน Villa Comunale ด้านล่างบันได แสดงประวัติงานเซรามิกตั้งแต่ก่อนประวัติศาสตร์ถึงร่วมสมัย ให้ข้อมูลเสริมดีมาก มีเวลาควรแวะทั้งก่อนหรือหลังเดินบันได โดยเฉพาะใครที่สนใจงานฝีมือจริง ๆ มากกว่าดูแค่ภาพรวม แนะนำเช็คเวลาทำการและราคาล่าสุดก่อนเข้าเพราะอาจเปลี่ยนได้

สำหรับนักเที่ยวที่สนใจงานฝีมือสิซิลีและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่ซ้อนทับกันหลายยุค ควรอ่าน สิ่งที่ควรทำในซิซิลี เพื่อเข้าใจว่าศิลปะเซรามิกของสิซิลีเกี่ยวพันกับวัฒนธรรมทั้งเกาะอย่างไร