อนุสาวรีย์ Gregorius of Nin: สัมผัสแห่งสปลิตที่ทุกคนต้องลอง

สิ่งที่คุณกำลังเห็นอยู่

อนุสาวรีย์ Gregorius of Nin หรือที่คนท้องถิ่นเรียกกันว่า Grgur Ninski ตั้งตระหง่านอยู่กลางลานหน้าประตูทองคำ ด้านเหนือพระราชวังไดโอคลีเทียน รูปปั้นบรอนซ์สีเข้มสูงราว 7.58 เมตรนี้นับว่าเป็นรูปปั้นบรอนซ์ขนาดใหญ่ที่สุดในโครเอเชีย ตัวละครคือบิชอป Grgur Ninski ผู้นำศาสนาในยุคศตวรรษที่ 10 ซึ่งต่อสู้อย่างหนักให้ศาสนพิธีในดินแดนโครเอเชียนั้นจัดด้วยภาษาโครเอเชีย ไม่ใช่ภาษาลาติน ในประเทศที่เคยถูกปกครองโดยต่างชาติหลายร้อยปี การขับเคลื่อนเรื่องภาษาและวัฒนธรรมนี้ถือว่ามีน้ำหนักมาก

ผลงานชิ้นนี้คือฝีมือของ Ivan Meštrović ประติมากรชื่อดังระดับประเทศของโครเอเชียยุคศตวรรษที่ 20 เขาจับคาแรกเตอร์ Grgur ได้สมบูรณ์แบบในทุกมิติ: บิชอปกำลังเดินก้าวขึงขัง เสื้อคลุมจับจีบเหมือนเคลื่อนตัวแข็งแรง มือขวาชูไม้เท้าประจำตำแหน่ง โทนภาพรวมคือความหนักแน่น มุ่งมั่น ไม่ใช่ความสุขุมแบบนักบุญ Meštrović ทำให้ Grgur ดูเหมือนเพิ่งเถียงชนะใครมาหมาดๆ — ซึ่งก็ค่อนข้างตรงกับประวัติจริง

ประวัติซ้อนทับ: จากลาน Peristyle สู่หน้าประตูทองคำ

อนุสาวรีย์นี้สร้างขึ้นครั้งแรกเมื่อปี 1929 แต่ไม่ได้ตั้งตรงจุดที่เราเห็นกันทุกวันนี้ เดิมทีตั้งอยู่บนลาน Peristyle กลางพระราชวังไดโอคลีเทียน ซึ่งกลายเป็นประเด็นร้อนในทันที เพราะกล้าเอาของสูงใหญ่ตั้งกลางพื้นที่โรมันที่สมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก และช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ปี 1941 ที่สปลิตถูกอิตาลียึดครอง รูปปั้นก็ถูกย้ายไปเก็บไว้อีกแห่ง

จนถึงปี 1954 จึงได้ย้ายมาตั้งที่หน้าประตูทองคำในปัจจุบัน ซึ่งเหมาะกับบริบทเมืองมากกว่า รูปปั้นกลายเป็นจุดเริ่มต้นการเดินเข้าเมืองเก่าด้านเหนือ เสมือนเส้นแบ่งระหว่างเมืองใหม่กับเขตพระราชวังโบราณเลยทีเดียว ปี 2013–2015 ก็ผ่านการบูรณะ ยับยั้งการเกิดสนิม ขัดรายละเอียดจนเฉียบกว่าเดิม ดูใกล้ๆ จะเห็นฟอร์มสวยไม่แพ้ผลงานใหม่เลย

ตัว Grgur Ninski มีชีวิตอยู่ราวปี ค.ศ. 900 เป็นบิชอปแห่งเมือง Nin ทางเหนือของสปลิต เขาเป็นนักผลักดันอักษร Glagolitic และการใช้ภาษา Slavic โบราณในพิธีศาสนา สวนทางกับพระสันตะปาปาและโบสถ์ละตินยุโรปยุคนั้น ถึงจะพ่ายศึกในสภาซีโนดแห่งสปลิตปี 925 แต่ชื่อเสียงในฐานะสัญลักษณ์ผู้ปกป้องอัตลักษณ์โครเอเชียก็ยังอยู่ยืนยาว ใครอยากรู้ว่าประวัติศาสตร์สุดซ้อนทับนี้หล่อหลอมสปลิตยังไง ลองอ่านคู่มือเราที่ พระราชวังไดโอคลีเทียนและย่านเมืองเก่า ได้เลย

ประสบการณ์...แต่ละช่วงเวลาของวัน

ช่วงเช้า 7–9 โมง เป็นเวลาที่เหมาะสุดๆ ลานหน้าประตูทองคำเงียบแสงพระอาทิตย์ลาดเอียงทองอบอุ่นลงเต็มอนุสาวรีย์ ถ่ายรูปออกมาจะได้สีบรอนซ์สวยกว่าที่กล้องถ่ายจริงด้วยซ้ำ เดินวนรอบรูป อ่านจารึกฐาน ชื่นชมบรรยากาศแบบไม่ต้องปะทะผู้คน

แต่พอสายนิดเดียว ทัวร์เริ่มมา แถวรอสัมผัสเท้าเริ่มก่อตัวแบบชิลๆ ไม่ใช่คิวเป็นทางการ แต่เดินต่อกันเองเร็วดี กลางวันโดยเฉพาะหน้าร้อนลานนี้มีคนถึง 50–100 คนพร้อมกัน ทำให้มัวคิดวิเคราะห์หรือซึมซับบรรยากาศลำบากหน่อย แต่ถ้าเน้นดูผู้คนจะสนุกมาก

ตกเย็น บรรยากาศจะเปลี่ยนไป ประตูทองคำเปิดไฟจากข้างล่าง อนุสาวรีย์กลายเป็นเงาดุดันขึ้น ทั่วระเบียงคาเฟ่รายรอบเต็มไปด้วยเสียงคุยและกลิ่นปลาย่างจากร้านอาหารข้างเคียง เป็นอารมณ์นั่งชิลมากกว่าจะมองรูปปั้นเป็นหลัก ใครถ่ายรูปกลางคืนถ้ามีขาตั้งกล้อง ก็จะได้ภาพโทนบรอนซ์กับแสงไฟประตูทองที่สวยโดดเด่นจริงๆ

Ivan Meštrović ประติมากรที่ไม่ควรมองข้าม

ดูอนุสาวรีย์นี้ให้ถึงใจต้องรู้จัก Ivan Meštrović สักหน่อย เขาเกิดปี 1883 ในหมู่บ้านใกล้ Drniš ตอนเหนือของสปลิต เรียนศิลปะที่เวียนนาและโด่งดังไกลระดับโลก เคยจัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ Metropolitan ในนิวยอร์กก่อนจบสงครามโลกครั้งที่สอง ผลงานเขาเต็มไปด้วยแรงบันดาลใจประวัติศาสตร์ชาติและศาสนา ฝีมือจัดการงานบรอนซ์หินขนาดใหญ่ถือว่าไม่มีใครเทียบ

รูปปั้น Grgur Ninski นี่คือหนึ่งในงานสาธารณะที่คนรู้จักที่สุดของเขา แต่จริงๆ ยังแค่มุมเดียวเท่านั้น สตูดิโอของเขาที่สปลิตปัจจุบันคือ แกลเลอรี Meštrović เก็บผลงานบรอนซ์ แกะสลัก และภาพวาดแบบถาวร ใครถูกใจรูปปั้นนอกพระราชวังนี้ แนะนำหาเวลาไปชมเต็มๆ สัก 2 ชั่วโมงคุ้มมาก

เดินทางยังไง? เที่ยวรอบๆ ได้อะไรบ้าง

อนุสาวรีย์นี้เปิดชมฟรีตลอดวัน ไม่มีค่าตั๋ว ไม่ต้องต่อคิว ไม่มีเจ้าหน้าที่ประจำ ตั้งอยู่ใจกลางลานคนเดินติดประตูทองคำ ประตูโรมันดั้งเดิมที่สมบูรณ์สุดแห่งหนึ่งของพระราชวังไดโอคลีเทียน

ถ้ามาจากริวา ทางเดินเล่นริมทะเลฝั่งใต้ของพระราชวัง ให้ง่ายสุดคือเข้าทาง Brass Gate (Mjedena vrata) ลัดผ่านถนนสายหลักด้านใน เดินต่อผ่านลาน Peristyle ออกทางประตูทองคำ ใช้เวลาประมาณ 8–10 นาที ผ่านจุดสวยในพระราชวังอีกหลายแห่ง หรือถ้ามาจากศูนย์กลางเมืองตรง Ulica Kralja Tomislava ก็เดินไปถึงรูปปั้นตามทางกว้างราบ เดินสะดวกมากสำหรับวีลแชร์หรือรถเข็นเด็ก

ถ้าอยากเดินเที่ยวเมืองเก่าแบบเต็มอิ่ม ลองจับอนุสาวรีย์นี้รวมไว้กับ ประตูทองคำเอง และ มหาวิหาร Saint Domnius ทางใต้ในกำแพงพระราชวัง ก็จะเก็บสถาปัตยกรรมกับประวัติศาสตร์แกนกลางของสปลิตไว้ในทริปเดียวจบ แค่ 2 ชั่วโมงก็ทั่ว

คุ้มเวลาของคุณไหม?

สรุปตรงๆ: คุ้มแน่นอนแต่ปรับความคาดหวังให้ถูก นี่คือประติมากรรมกลางแจ้งบนจัตุรัสเมืองไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ ใช้เวลาสัก 15–20 นาทีอ่านบริบทและเดินชม คุณจะอินกับหลายชั้นความหมายตรงนี้ ทั้งฝีมือประณีตของช่างผู้สร้าง บุคลิกของ Grgur ที่ทรงพลัง กับตำแหน่งโลเคชันที่อยู่ใกล้ประตูโรมันอายุเกือบ 1,700 ปี — เหมือนประวัติศาสตร์โครเอเชียหลายบทมาบีบอัดรวมกันในฉากเดียว

ใครที่คาดหวังจัตุรัสยิ่งใหญ่ตามภาพในหัว อาจรู้สึกว่าลานนี้เล็กกว่าที่คิด โดยเฉพาะหน้าร้อนที่คนแน่นๆ แต่ถ้ามองตรงนี้เป็นหนึ่งหมุดบนเส้นทางเดินเที่ยวเมืองเก่ารอบใหญ่ รับรองได้รสชาติสุด

นักเดินทางที่อยากเข้าใจสปลิตให้ลึกขึ้นก่อนหรือหลังเที่ยวจริง สามารถใช้ ไกด์เดินชมเมืองสปลิต ของเรา เพื่อวางแผนเส้นทางเชื่อมอนุสาวรีย์ Grgur Ninski กับจุดสำคัญอื่นๆ ในเมืองเก่าและบริเวณรอบๆ