สุสานใต้ดินคาปูชิน ปาแลร์โม: ประสบการณ์ที่คุณจะเจอจริงๆ

สุสานใต้ดินคาปูชินคืออะไร?

สุสานใต้ดินคาปูชิน หรือ Catacombe dei Cappuccini ในภาษาอิตาเลียน คือเครือข่ายทางเดินใต้ดินที่ชาวคาปูชินเจาะขึ้นจากหินทัฟใต้โบสถ์และคอนแวนต์ในย่าน Capo ของปาแลร์โม ภายในพื้นที่ร้อยกว่ามีตรเต็มไปด้วยมัมมี่และโครงกระดูกมนุษย์กว่า 2,000 ศพ นับเป็นหนึ่งในคอลเลกชันศพมนุษย์ที่ได้รับการเก็บรักษาใหญ่สุดในโลก

สุสานแห่งนี้เริ่มต้นในปี 1599 เมื่อนักบวชคาปูชินในปาแลร์โมต้องการพื้นที่ฝังศพใหม่ ศพแรกที่นำมาคือ Fra Silvestro da Gubbio นักบวชที่ร่างกายยังอยู่ในสภาพดีเยี่ยม แม้ถูกนำมาไว้ในทางเดินขุดใหม่ใต้คอนแวนต์ ข่าวแพร่สะพัดอย่างรวดเร็วว่าบรรยากาศทัฟผสมเทคนิคการบ่มและอบแห้งเฉพาะของนักบวช ส่งผลให้ศพยังสมบูรณ์ผิดปกติ ในเวลาไม่กี่สิบปี สุสานจึงกลายเป็นที่ฝังศพสุดหรูของชนชั้นสูงในปาแลร์โม: ทั้งพระ นักวิชาชีพ สตรีชนชั้นสูง และเด็กแต่ละศพล้วนจัดวางแต่งกายตามธรรมเนียมยุคนั้น

การฝังศพดำเนินต่อไปถึงปี 1880 ก่อนจะปิดอย่างเป็นทางการ จะมีฝังเพิ่มอีกแค่บางกรณีในต้นศตวรรษที่ 20 คนสุดท้ายที่ฝังที่นี่คือ Rosalia Lombardo เด็กหญิงวัยสองขวบที่เสียชีวิตในปี 1920 และบัดนี้ร่างอันสมบูรณ์ของเธอในตู้กระจกปิดสนิทกลายเป็นศพที่ถูกพูดถึงและถ่ายรูปมากที่สุดในสุสาน

เดินในสุสาน: เจออะไรบ้าง

ประตูทางเข้าอยู่ปลายทางลาดหิน นำคุณลงสู่โลกที่กลิ่นหินเก่าอวลอยู่กับอากาศเย็นและแห้ง ทางเดินเย็นกว่าด้านนอกอย่างรู้สึกได้แม้ในหน้าร้อน ส่วนใหญ่เป็นเพราะหินทัฟและการปิดพักเที่ยงที่ช่วยกันไม่ให้ความร้อนสะสม ถ้ามาถึงหลังเปิดบ่ายไม่นาน ทางเดินจะเงียบสงบเป็นพิเศษ

ศพมัมมี่และโครงกระดูกเรียงตลอดผนังหรือซุ้มต่างๆ จัดเป็นหมวดหมู่ชัดเจน: ชาย หญิง สาวบริสุทธิ์ เด็ก พระ นักบวช นักวิชาชีพ การแบ่งนี้บันทึกภาพสังคมซิซิลีคริสต์ศตวรรษที่ 17–18 หมวดนักวิชาชีพจะมีป้ายระบุแพทย์ ทนาย ทหาร สตรีชนชั้นสูงสวมใส่ผ้าไหมที่ซีดและหมองไปตามกาลเวลา นักบวชสวมอาภรณ์แบบนักบวช บางศพเหลือแต่โครงแต่ยังมีผ้าคลุม บางศพยังเห็นใบหน้าชัด

ตลอดทางเดินจะมีลูกกรงกันไม่ให้สัมผัสศพโดยตรง และที่นี่ห้ามถ่ายรูปโดยเด็ดขาด ถ้าใครตั้งใจมาถ่ายลงโซเชียลคงต้องผิดหวัง การไม่อนุญาตนี้เองที่ทำให้บรรยากาศจริงจัง ไม่ใช่เหมือนโชว์

Rosalia Lombardo กับศาสตร์การดองศพ

จุดที่คนแวะมามากที่สุดในสุสานคือห้องข้างเล็กๆ ที่ Rosalia Lombardo นอนอยู่ในตู้กระจกปิดผนึก เธอเสียชีวิตในเดือนธันวาคม 1920 ขณะอายุสองขวบ พ่อที่เสียใจมากได้ว่าจ้าง Alfredo Salafia นักบวชชาวปาแลร์โมช่วยดองศพ สูตรของ Salafia ประกอบด้วยฟอร์มาลิน สังกะสี กลีเซอริน กรดซาลิไซลิก และแอลกอฮอล์ ทำให้ร่าง Rosalia ดูเหมือนแค่หลับแม้ผ่านมากว่าร้อยปี

ร่างของเธอได้รับการอนุรักษ์สมบูรณ์ขนาดที่นักวิจัยสังเกตว่าทุกวันจะเห็นขยับเปลือกตาเล็กน้อย อันเป็นปรากฏการณ์การหักเหของแสงและมุมของตู้กระจก นักวิทยาศาสตร์สถาบันมัมมี่และไอซ์แมนแห่งปาแลร์โมได้ใช้เครื่องสแกนอันทันสมัยตรวจสอบภายใน พบว่าอวัยวะส่วนใหญ่ยังอยู่ดี

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่มักใช้เวลานานกับตู้ใบนี้มากกว่าจุดอื่นในสุสาน เพราะการเห็นเด็กที่ถูกรักษาไว้อย่างสมบูรณ์เช่นนี้ทำลายกำแพงความรู้สึกเย็นชาที่คนโตมักมีในสุสานทันที นี่คือช่วงเวลาที่กินใจที่สุด เงียบสงบอย่างแท้จริงจนอยากยืนนิ่งๆ มองไปเรื่อยๆ

บริบทประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม

ต้องเข้าใจจิตวิญญาณของชนชั้นสูงในปาแลร์โมยุคต้นสมัยใหม่ว่าทำไมถึงเลือกให้ญาติถูกจัดแสดงในสุสานใต้ดินแทนการฝังพื้นดิน เพราะการฝังในสุสาน ใส่เสื้อผ้าสวยงาม มองเห็นได้ชัดเจน คือการประกาศสถานะครอบครัว ญาติมาเยี่ยมมักจัดเสื้อผ้าให้ศพใหม่เสมอ เพื่อสานสัมพันธ์ต่อกับผู้ล่วงลับ ความตายไม่ใช่การขาดหาย แต่ยัง“อยู่ร่วม”กับครอบครัวอย่างชัดเจน

แม้การฝังศพลักษณะนี้จะไม่ใช่เรื่องเฉพาะซิซิลี แต่แทบไม่มีที่ไหนทำขนาดใหญ่และสมบูรณ์แบบนี้ สำหรับผู้สนใจ ศิลปะ memento mori สายคาปูชินยังปรากฏที่โบสถ์ใต้ดินคาปูชินในโรม ทว่าสุสานแห่งปาแลร์โมใหญ่กว่ามากและมีศพฆราวาสด้วย ถือเป็นเอกสารสังคมสลับซับซ้อน ถ้าคุณมาเยือนปาแลร์โมเพื่อซึมซับประวัติศาสตร์ที่ซ้อนชั้น ที่นี่จึงเหมาะจะต่อยอดจากสถานที่เด่นอื่น เช่น Palatine Chapel และ Norman Palace ที่แสดงการใช้ศาสนสถานเชิดชูอำนาจของผู้ปกครอง ขณะที่สุสานใต้ดินนี้เผยให้เห็นวิธีคนธรรมดาแสดงตัวตนแม้อยู่ใต้ดิน

กรรมวิธีดองศพเปลี่ยนไปตามกาลเวลา ช่วงแรกอาศัยคุณสมบัติแห้งของหินทัฟ ต่อมานักบวชช่วยล้างศพด้วยน้ำส้มสายชู วางในห้องอบเรียกว่า colatoi แล้วจึงนำมาตั้งถาวร ผลลัพธ์จึงแตกต่างหลากหลาย เดินในทางเดินจึงเจอทั้งศพเกือบกลายเป็นโครงกระดูกล้วน และศพที่ยังมีผิว ผม หรือใบหน้าอยู่

เลือกเวลาไปและความหนาแน่นผู้ชม

ที่นี่เปิดรับนักท่องเที่ยวต่อเนื่องทั้งปี แต่เพราะอยู่ห่างจากศูนย์กลางเมืองเล็กน้อยและมีช่วงปิดเที่ยง ผู้ชมจึงไม่ค่อยแน่น เที่ยวเช้าก่อน 11:30 คนจะน้อย โดยเฉพาะคนที่วางแผนมาเองก่อนกรุ๊ปทัวร์ ส่วนรอบบ่ายตั้งแต่ 15:30 จนปิดเป็นช่วงเงียบสงบที่สุด โดยเฉพาะวันธรรมดานอกเดือนกรกฎาคม–สิงหาคม

หน้าร้อนอุณหภูมิข้างนอกอาจ 30 องศาแต่ทางเดินเย็นสลัวตัดกับถนนด้านบนชัด ควรมีเสื้อคลุมบางติดไป แม้แต่งตัวหน้าร้อนเต็มที่ก็ตาม หน้าหนาวจะแค่เย็นอยู่หน่อยแต่แสงเช้าในสุสานจะให้บรรยากาศอีกแบบ เงียบขรึมกว่า

วิธีเดินทางและเรื่องที่ควรรู้

สุสานตั้งอยู่ที่ Piazza Cappuccini 1 ทางเข้าอยู่ถนน Via Pindemonte ใกล้โบสถ์ Santa Maria della Pace สถานีรถไฟใต้ดินใกล้สุดคือ Palazzo Reale–Orleans เดินต่อ 10–15 นาที ทางใต้-ตะวันตกของเมือง รถบัส AMAT หลายสายผ่านบริเวณนี้ แนะนำเช็กเส้นทางในเว็บ AMAT ก่อนเดินทาง เพราะซอยใน Capo ค่อนข้างซับซ้อนสำหรับมือใหม่

ถ้าเดินเท้าจากเมืองเก่า เส้นทางจาก Quattro Canti ใช้เวลาราว 20 นาทีผ่านย่าน Capo กับตลาด Capo เส้นทางนี้เหมาะจะเป็นบางส่วนของการเดินเที่ยวเมืองเก่าตอนเช้า เพราะบรรยากาศตรงนี้ต่างกับถนนท่องเที่ยวสายหลักแถว Via Vittorio Emanuele มาก

ที่นี่โดยทั่วไปไม่เหมาะกับวีลแชร์ เพราะเป็นทางลาดและพื้นหินขรุขระ คนมีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหวควรวางแผนให้ดีก่อนจะเดินทาง เด็กเข้าได้แต่ควรให้พ่อแม่ตัดสินใจ เพราะเหมาะกับเด็กโตที่เข้าใจสิ่งที่เห็น เด็กเล็กบางคนอาจรู้สึกกลัว

ใครบ้างที่ควรคิดให้ดี

สถานที่นี้ไม่เหมาะกับทุกคน พูดตรงๆ ใครที่ไม่สบายใจกับศพมนุษย์ แม้จะจัดแสดงในเชิงประวัติศาสตร์ก็ตาม อาจไม่ชอบ เพราะศพวางใกล้ชิดตามแนวเดิน ไม่มีการค่อยๆ ปรับอารมณ์ เข้าไปก็เห็นด้านในเต็มๆ ใครรู้สึกไม่สบายเกี่ยวกับความตาย หรือมองแบบนั้นเป็นการแอบดูมากกว่าได้ความรู้ ควรลองเลือกชมสถานที่ทางวัฒนธรรมอื่นๆ ที่ปาแลร์โมมีมากมาย

นักท่องเที่ยวที่มีเวลาน้อยและอยากแวะแค่แชะรูปสวยๆ ก็จะผิดหวังกับข้อห้ามถ่ายภาพ เพราะที่นี่เหมาะกับการชมแบบช้าๆ ตั้งใจ มีเวลาแค่วันเดียวในปาแลร์โมอาจต้องเลือกว่าจะแวะที่นี่หรือลองดู มหาวิหาร Palermo หรือ ตลาด Ballarò ที่หลากหลายในเวลาสั้นๆ มากกว่า