หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร: ศูนย์กลางศิลปะร่วมสมัยของเมือง

หอศิลปกรุงเทพฯ คืออะไรกันแน่

หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า BACC เปิดทำการในปี 2551 หลังกระบวนการพัฒนาที่ยาวนานและซับซ้อนทางการเมือง โครงการนี้ถูกเสนอมาตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1990 แล้วถูกพับเก็บไปในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจต้มยำกุ้งปี 2540 ก่อนจะฟื้นกลับมาและสร้างเสร็จในอีกกว่าทศวรรษต่อมา เรื่องราวเบื้องหลังนี้สำคัญ เพราะ BACC คือการลงทุนอย่างตั้งใจของกรุงเทพฯ เพื่อสร้างบ้านถาวรให้ศิลปะร่วมสมัยในใจกลางเมือง ไม่ใช่โกดังดัดแปลงหรือป๊อปอัพชั่วคราว

ตัวอาคารสร้างความประทับใจตั้งแต่แรกเห็น ออกแบบโดยรังสรรค์ ต่อสุวรรณ เป็นหอคอยทรงกระบอกสีขาวสูง 10 ชั้น ตั้งตระหง่านเหนือสี่แยกที่พลุกพล่านที่สุดแห่งหนึ่งของเมือง มองจากฝั่งตรงข้ามถนนพระราม 1 แล้วแทบจะเหมือนประภาคารยุคใหม่ที่ถูกวางไว้ระหว่างตึกพาณิชย์ของย่านสยาม ภายในมีทางลาดเกลียวต่อเนื่องขึ้นจากชั้นล่าง โดยมีพื้นที่แกลเลอรีแยกออกไปในแต่ละชั้น ดีไซน์ได้แรงบันดาลใจจากพิพิธภัณฑ์กุกเกนไฮม์ในนิวยอร์กอย่างชัดเจน แต่เวอร์ชันของ BACC ให้ความรู้สึกเป็นกันเองมากกว่าและคนน้อยกว่าเยอะ

สัมผัสประสบการณ์ทีละชั้น

ชั้นล่างเป็นจุดเริ่มต้นแบบสบาย ๆ มีร้านกาแฟ ร้านดีไซน์อิสระ และร้านหนังสือเล็ก ๆ เรียงรายอยู่รอบวงของพื้นที่ทรงกลม แอร์เย็นฉ่ำกระทบตัวทันทีที่ก้าวเข้ามาจากถนน ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญกว่าที่คิดหลังจากเดินผ่านความร้อนกลางวันของย่านสยาม บรรยากาศที่นี่ผ่อนคลาย มีนักศึกษานั่งสเก็ตช์ภาพตามโต๊ะ คนท้องถิ่นแวะซื้อกาแฟก่อนขึ้นชั้นบน

ลองเดินขึ้นทางลาดแทนลิฟต์อย่างน้อยขาหนึ่ง การเดินตามเกลียวจะให้คุณรู้สึกถึงจังหวะของอาคาร ทุกครึ่งรอบจะเผยให้เห็นทางเข้าแกลเลอรีใหม่ มุมมองลงไปชั้นล่าง หรือตู้โชว์ผลงานขนาดเล็กที่ผสานอยู่ในทางเดิน ผนังด้านในของทางลาดมักถูกใช้จัดแสดงงานข้อความหรือภาพถ่ายที่ไม่จำเป็นต้องมีห้องเฉพาะ เป็นวิธีจัดพื้นที่นิทรรศการที่เปิดกว้างผิดปกติ ทำให้ศิลปะเข้าถึงได้แม้กับผู้เยี่ยมชมที่ไม่ได้เข้าทุกแกลเลอรี

ชั้นบน โดยเฉพาะชั้น 7 ถึง 9 เป็นที่จัดนิทรรศการขนาดใหญ่ที่สุดและทะเยอทะยานที่สุด พื้นที่เหล่านี้มีไฟแกลเลอรีเต็มรูปแบบ ผนังสีขาว และเนื้อที่เพียงพอสำหรับงานอินสตอลเลชันขนาดใหญ่ คุณภาพของงานแตกต่างกันมากขึ้นอยู่กับโปรแกรมที่จัดอยู่ ในช่วงที่ดี BACC จัดแสดงศิลปะร่วมสมัยที่ท้าทายและเกี่ยวข้องกับบริบทภูมิภาค แต่ในช่วงเงียบ นิทรรศการอาจดูบางเบา การเช็คโปรแกรมออนไลน์ก่อนไปจึงคุ้มค่าจริง ๆ ไม่ใช่แค่พิธีการ

บรรยากาศเปลี่ยนไปอย่างไรในแต่ละช่วงเวลา

เช้าวันธรรมดา โดยเฉพาะช่วง 10 โมงถึงเที่ยง เป็นช่วงเงียบสงบที่สุด แกลเลอรีแทบจะว่างเปล่า แสงไฟไม่เร่งรีบ คุณจะยืนดูงานชิ้นไหนนาน ๆ ก็ได้โดยไม่ต้องรู้สึกกดดันจากคนข้างหลัง นี่คือช่วงเวลาที่ดีที่สุดสำหรับถ่ายรูปในแกลเลอรี เพราะแสงธรรมชาติที่สาดลงมาจากหน้าต่างชั้นบนจะนุ่มนวลที่สุด

บ่ายวันเสาร์-อาทิตย์เปลี่ยนบรรยากาศไปเลย นักศึกษา คู่รักหนุ่มสาว และครอบครัวจากนอกเขตใจกลางกรุงเทพฯ เดินเต็มทางลาด ร้านกาแฟชั้นล่างหมดที่นั่งตั้งแต่บ่ายต้น ๆ วันเสาร์ อาคารไม่ได้แน่นจนน่ากลัว แต่ประสบการณ์ดูแกลเลอรีอย่างสงบจะเปลี่ยนเป็นบรรยากาศที่สังคมและมีชีวิตชีวามากขึ้น จะเป็นปัญหาหรือเปล่านั้นขึ้นอยู่กับว่าคุณมาหาอะไร

มาช่วงเย็นประมาณ 5 โมงถึง 2 ทุ่ม จะได้จุดกลาง ๆ ที่ลงตัว คนเลิกงานเริ่มเข้ามาแต่มักเดินดูเร็ว ร้านหนังสือและร้านดีไซน์ชั้นล่างเหมาะจะเดินดูช้า ๆ ในช่วงนี้ เพราะพนักงานพร้อมดูแลและแสงในร้านสวยที่สุด

ทำไม BACC ถึงสำคัญทางวัฒนธรรม

กรุงเทพฯ ไม่ขาดแคลนวัด พระราชวัง หรืออนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์ แต่โครงสร้างพื้นฐานด้านศิลปะร่วมสมัยนั้นเคยขาดแคลนมาตลอด BACC เติมช่องว่างนี้ตั้งแต่เปิดทำการ โดยดำเนินงานเป็นองค์กรสาธารณะภายใต้กรุงเทพมหานคร และตั้งอยู่ในใจกลางย่านพาณิชย์ของเมืองอย่างตั้งใจ เป็นการประกาศว่าวัฒนธรรมร่วมสมัยควรอยู่ที่ศูนย์กลางของชีวิตเมือง ไม่ใช่ซ่อนอยู่ในย่านศิลปะห่างไกล

โปรแกรมจัดแสดงนำเสนอเสียงของศิลปินร่วมสมัยไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ควบคู่ไปกับชื่อระดับนานาชาติ คุณจะพบผลงานที่ว่าด้วยประวัติศาสตร์การเมืองไทย อัตลักษณ์ การขยายตัวของเมือง และศาสนา ผสมกับงานนามธรรมหรือทดลองทางรูปแบบ หากอยากเข้าใจบริบทว่าศิลปะไทยเชื่อมโยงกับกระแสทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างไร การไปเยือนพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครในย่านรัตนโกสินทร์จะช่วยปูพื้นฐานความเข้าใจเรื่องประเพณีศิลปะที่ยาวนานของประเทศได้ดี

อาคารยังมีห้องสมุดศิลปะขนาดเล็กและจดหมายเหตุ ซึ่งส่วนใหญ่ใช้โดยนักวิจัยและนักศึกษา ไม่ได้เป็นจุดดึงดูดนักท่องเที่ยวในตัวมันเอง แต่การมีอยู่ของมันตอกย้ำว่า BACC ทำหน้าที่เป็นสถาบันสาธารณะอย่างแท้จริง ไม่ใช่แกลเลอรีเชิงพาณิชย์ล้วน ๆ

การเดินทางและสถานที่โดยรอบ

ทำเลของ BACC ที่ BTS สนามกีฬาแห่งชาติ เป็นข้อได้เปรียบเชิงปฏิบัติที่สำคัญมาก ทางออกสถานีนำคุณสู่ทางเดินมีหลังคาที่เชื่อมตรงไปยังตัวอาคาร ไม่ต้องตากแดดตลอดทาง ย่านสยามโดยรอบคือหัวใจพาณิชย์ของกรุงเทพฯ และความแตกต่างระหว่างภายนอกสีขาวสะท้อนแสงของ BACC กับผนังกระจกของสยามพารากอนและ MBK ฝั่งตรงข้ามนั้นชัดเจนมาก

ตรงข้าม BACC พอดี MBK Centerรองรับด้านปฏิบัติของการเที่ยวสยาม ตั้งแต่ศูนย์อาหารสตรีทฟู้ดไปจนถึงอุปกรณ์มือถือ ส่วนสยามพารากอนและสยามดิสคัฟเวอรี่ที่เชื่อมต่อกัน ก็เดินตามทางเชื่อม BTS แค่ 5 นาที ตัวเลือกที่อยู่รวมกันหนาแน่นทำให้ BACC แทรกเข้าไปในบ่ายสยามยาว ๆ ได้ง่าย ไม่จำเป็นต้องมาเป็นจุดหมายเดี่ยว

ตุ๊กตุ๊กและแท็กซี่หาได้ง่ายบนถนนพระราม 1 แต่การจราจรในย่านนี้ช่วงเย็นเลิกงานราว 16.30–19.00 น. อาจทำให้ระยะทางสั้น ๆ ใช้เวลานานขึ้นมาก BTS แทบจะเป็นตัวเลือกที่เร็วกว่าเสมอ

การเข้าถึง การถ่ายรูป และรายละเอียดที่ควรรู้

อาคารมีลิฟต์เข้าถึงได้ทุกชั้น ไม่จำเป็นต้องใช้ทางลาด และทางเข้าแกลเลอรีทุกแห่งอยู่ระดับพื้นของแต่ละชั้น ห้องน้ำสะอาด ดูแลดี และมีหลายชั้น

นโยบายการถ่ายรูปแตกต่างกันตามนิทรรศการ ในพื้นที่ส่วนกลางและบนทางลาด โดยทั่วไปถ่ายรูปได้ แต่ภายในแกลเลอรีแต่ละห้อง ให้ดูป้ายที่ทางเข้า เพราะบางนิทรรศการที่ยืมผลงานหรือมีลิขสิทธิ์เชิงพาณิชย์จะห้ามถ่ายรูป ถ้าไม่แน่ใจก็ถามเจ้าหน้าที่ได้เลย พวกเขาเป็นมิตรเสมอ และบางคนพูดอังกฤษได้

BACC ไม่ใช่สถานที่สำหรับเด็กเล็ก เว้นแต่เด็กจะสนใจศิลปะหรือสถาปัตยกรรมเป็นพิเศษ ที่นี่ไม่มีพื้นที่กิจกรรมสำหรับเด็ก แกลเลอรีต้องการความเงียบ และทางลาดแม้จะปลอดภัย แต่อาจทำให้เด็กเล็กเบื่อหลังเดินไปสองสามชั้น ครอบครัวที่พาเด็กมากรุงเทพฯ น่าจะได้ความสนุกมากกว่าจากแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงที่มีกิจกรรมลงมือทำ