Muzeum McCord Stewart: Montrealskie okno na kanadyjską historię społeczną

Czym właściwie jest Muzeum McCord Stewart

Muzeum McCord Stewart to muzeum historii społecznej, nie sztuki. Ta różnica ma znaczenie. Tam gdzie instytucje sztuk pięknych porządkują doświadczenie wokół estetyki i chronologii stylu, McCord Stewart organizuje je wokół ludzi: kto mieszkał w Montrealu i Kanadzie, jak się ubierał, jakie przedmioty posiadał i jak rozumiał siebie nawzajem. Efektem jest kolekcja, która jest intymna i konkretna w sposób, którego duże muzea narodowe rzadko osiągają.

Muzeum przechowuje ponad 175 000 artefaktów i 1,5 miliona archiwalnych fotografii – same Archiwum Fotograficzne Notmana to jeden z najważniejszych wizualnych zapisów kanadyjskiego życia z XIX i początku XX wieku. William Notman był urodzonym w Szkocji fotografem, który od lat 50. XIX wieku dokumentował montrealskie społeczeństwo z niezwykłą precyzją techniczną. Jego portrety studyjne, fotografie zbiorowe i sceny plenerowe tworzą wizualny rejestr miasta, któremu żaden pisany dokument nie dorównuje.

Sam budynek stoi przy Sherbrooke Street West, bezpośrednio naprzeciwko McGill University, w instytucjonalnym korytarzu definiującym górną część centrum Montrealu. Fasada jest skromna i pierwsi odwiedzający często przechodzą obok. Szukaj kamiennego budynku z tablicami muzealnymi na poziomie ulicy; główne wejście jest od Sherbrooke, a wejście dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami i grup zorganizowanych – za rogiem przy 2175 Victoria Street.

Kolekcje: co tu właściwie zobaczysz

Kolekcja stała rotuje między kilkoma przestrzeniami wystawowymi, ale pewne jej mocne strony są zawsze obecne. Kolekcja kultur rdzennych mieszkańców obejmuje kilka tysięcy lat i zawiera przedmioty społeczności First Nations, Métis i Inuitów z całej Kanady. Eksponaty opatrzone są informacjami kontekstualnymi, które umieszczają je w żywych tradycjach kulturowych, zamiast traktować jak historyczne ciekawostki. Interpretacja jest tu staranniejsza i bardziej aktualna niż w wielu porównywalnych instytucjach.

Kolekcja kostiumów i mody należy do najwybitniejszych w Ameryce Północnej w zakresie historii kanadyjskiej odzieży. Muzeum posiada stroje z XVIII wieku i późniejszych epok, a gdy są wystawiane, poziom detali nagradza uważne spojrzenie: krój sukni z połowy XIX wieku, konstrukcja płaszcza z epoki handlu futrem, różnica w ubiorze robotniczego i zamożnego Montrealu z tej samej dekady. Opisy w galeriach są dwujęzyczne – po francusku i angielsku.

Wystawy czasowe poruszają zazwyczaj tematy tożsamości kanadyjskiej, zmian miejskich, imigracji lub konkretnych społeczności – są dobrze zbadane i wizualnie efektowne. Przed wizytą sprawdź stronę muzeum, bo treści w galeriach czasowych potrafią się znacznie zmieniać co kilka miesięcy i nierzadko same w sobie są wystarczającym powodem, żeby tu przyjść.

Jak doświadczenie zmienia się w zależności od pory dnia

W weekendowe przedpołudnia między 10:00 a 12:00 pojawiają się grupy szkolne i rodziny z młodszymi dziećmi. Strefa wejściowa na parterze może być zatłoczona podczas przywożenia grup. Jeśli zależy ci przede wszystkim na galeriach kolekcji stałej, warto od razu po przybyciu udać się na wyższe piętra – większość grup szkolnych pozostaje na poziomie głównym i drugim.

Popołudnia w dni powszednie to konsekwentnie najspokojniejszy czas. Galerie archiwum Notmana są rzadko zatłoczone, a cisza w tych salach pośród wielkoformatowych fotografii Montrealu z lat 70. XIX wieku ma szczególną jakość, której nie doświadczysz przy bardziej ruchliwej wizycie. Późne środowe wieczory przyciągają inną grupę: dorosłych, często młodszych, którzy traktują bezpłatne wejście jako luźne kulturalne wyjście, a nie zaplanowaną wycieczkę. O tych porach kawiarniana przestrzeń na parterze tętni życiem.

Naturalne światło dociera do niektórych galerii, a do innych nie – zależy to od wrażliwości wystawianych obiektów. Delikatne tkaniny i fotografie eksponowane są w kontrolowanym oświetleniu, przez co niektóre sale są przyciemnione. Jeśli potrzebujesz okularów do czytania małych druków, weź je ze sobą.

Kontekst historyczny i kulturowy

Muzeum wzięło swoją nazwę od Davida Rossa McCorda – montrealskiego prawnika i zapalczywego kolekcjonera, który przez dziesięciolecia gromadził artefakty, dokumenty i przedmioty związane z historią Kanady. Zmarł w 1930 roku, pozostawiając jedną z największych prywatnych kolekcji w kraju. McGill University przejął zbory i udostępnił je publiczności na początku XX wieku. Muzeum zostało formalnie założone w 1921 roku, liczy więc sobie już ponad sto lat.

Nazwisko Stewart dodano w uznaniu znaczącej darowizny od fundacji rodziny Alcan (obecnie Rio Tinto) – konkretnie Fundacji Gaila i Stephena A. Jarislowskich oraz Zity Davisson Stewart – doceniając prywatną filantropię, która wraz z finansowaniem publicznym utrzymuje instytucję przy życiu. Pełna nazwa McCord Stewart Museum obowiązuje od 2021 roku.

Dla odwiedzających, którzy chcą poznać szerszą mapę montrealskich muzeów, McCord Stewart zajmuje szczególną niszę: jest mniej encyklopedyczne niż wielkie instytucje, ale bardziej konkretne i bardziej skupione na Montrealu niż większość z nich. Jeśli chcesz zrozumieć, jak miasto wyglądało naprawdę i jak tu żyto przed XX wiekiem, żadna inna instytucja w mieście nie daje tyle. Połącz wizytę z wycieczką do Muzeum Pointe-à-Callière w Starym Montrealu, by uzupełnić obraz archeologiczną perspektywą tej samej historii.

Praktyczny przewodnik: jak dojechać i jak się poruszać po muzeum

Ze stacji metra McGill (Zielona Linia) wyjdź głównym wyjściem na Sherbrooke Street i idź na zachód wzdłuż Sherbrooke przez około pięć minut. Muzeum znajduje się po północnej stronie ulicy. Droga jest płaska i w całości prowadzi po wybrukowanym chodniku. Zimą pamiętaj, że Sherbrooke nie jest częścią podziemnej sieci pieszej Montrealu, więc te pięć minut spędzisz na zewnątrz – w śnieżne dni załóż odpowiednie buty.

Odwiedzający na wózkach inwalidzkich, z wózkami dziecięcymi lub środkami pomocniczymi do poruszania się powinni korzystać z wejścia dostosowanego do potrzeb osób z niepełnosprawnościami przy 2175 Victoria Street, po zachodniej stronie muzeum. Muzeum jest przystosowane dla wózków dziecięcych i zapewnia dostęp z rezerwacją dla osób z niepełnosprawnościami.

Fotografowanie jest zasadniczo dozwolone w galeriach kolekcji stałej bez użycia lampy błyskowej. Zasady fotografowania na wystawach czasowych różnią się w zależności od wystawy i są podane przy wejściach do galerii. Muzeum dysponuje szatnią na płaszcze i torby, co jest bardzo przydatne zimą. Na parterze znajdują się kawiarnia oraz sklep z dobrze dobranym asortymentem kanadyjskich produktów designerskich.

Fotografia w Archiwum Notmana

Archiwum Fotograficzne Notmana zasługuje na szczególną uwagę każdego, kto interesuje się fotografią dokumentalną lub historią wizualną. William Notman i jego synowie stworzyli między latami 50. XIX wieku a latami 30. XX wieku około 450 000 obrazów przedstawiających montrealskie społeczeństwo, kanadyjskie krajobrazy, sport, społeczności rdzennych mieszkańców i rozwój miast. Muzeum wystawia rotującą selekcję odbitek, a znaczną część kolekcji zdigitalizowano i udostępniono online.

W galerii szczególnie zachwycają fotografie zbiorowe – technicznie najbardziej niezwykłe obiekty: Notman fotografował poszczególne osoby osobno w swoim studiu, a następnie montował je w duże, złożone sceny przedstawiające mecze hokeja, zabawy łyżwiarskie i tableaux z udziałem setek ludzi. Wyniki są jednocześnie drobiazgowe i lekko niesamowite, a przy tym dokumentują szczegóły ubioru, postawy i sprzętu, których żadne inne źródło nie zachowało.

Miłośnicy fotografii odwiedzający Montreal powinni rozważyć wizytę w McCord Stewart w połączeniu z przeglądem najlepszych muzeów w Montrealu, by zobaczyć pełniejszy obraz tego, co oferują kulturalne instytucje miasta.

Kto powinien dobrze się zastanowić przed wizytą

McCord Stewart to spokojne muzeum. Galerie są pełne tekstu, tempo jest powolne, a najciekawsze eksponaty często wymagają uważnego czytania, a nie tylko stania z boku i chłonięcia wizualnego spektaklu. Odwiedzający szukający wciągających doświadczeń multimedialnych, wielkoformatowych instalacji lub intensywności sensorycznej centrum nauki czy muzeum dziecięcego nie znajdą tu tego, czego szukają.

Dzieci poniżej 10. roku życia mogą mieć trudności z angażującym odbiorem galerii kostiumów i archiwum bez towarzyszącego dorosłego, który pomoże im rozumieć, co widzą. Kolekcja kultury rdzennych mieszkańców i niektóre wystawy czasowe mają jednak materiały, które dobrze trafiają do starszych dzieci – szczególnie jeśli historia rodzinna lub tożsamość kanadyjska to tematy bliskie w domu.

Odwiedzający, którzy mają w Montrealu bardzo mało czasu i priorytetowo traktują zabytki na świeżym powietrzu, architekturę i spacery po mieście, mogą uznać, że trzy godziny w muzeum historycznym to za dużo. Niemniej skupiona, 90-minutowa wizyta obejmująca Archiwum Notmana i jedną dużą wystawę czasową to naprawdę sensowne wykorzystanie deszczowego popołudnia.