Azkuna Zentroa (Alhóndiga): Najbardziej zaskakujący budynek Bilbao

Czym jest Azkuna Zentroa?

Azkuna Zentroa, wciąż powszechnie znane pod dawną nazwą Alhóndiga, to multidyscyplinarne centrum miejskie przy Plaza Arriquibar w dzielnicy Ensanche w Bilbao. Mieści centrum sportowe z basenem na dachu, dwie sale kinowe, audytorium, bibliotekę mediów, przestrzenie coworkingowe, restauracje oraz zmienny program współczesnych wystaw i wydarzeń. Samo wyliczenie brzmi jak opis kilkudziesięciu innych europejskich centrów kultury. Ten budynek jednak nie przypomina żadnego z nich.

Atrium na parterze zatrzymuje większość odwiedzających w miejscu już przy wejściu. Czterdzieści trzy kolumny wznoszą się z posadzki, podtrzymując stropy powyżej, i żadna nie wygląda tak samo jak pozostałe. Każdą zaprojektował indywidualnie francuski designer Philippe Starck – od klasycznych marmurowych trzonów, przez utlenione miedziane formy, aż po kolumny obleczone czymś, co wygląda jak pleciona trzcina lub tłoczony kamień. Łączy je tylko funkcja konstrukcyjna. Spacer przez atrium to nie tyle wejście do publicznego budynku, co krokiem do zanurzona w przemyślanej dyskusji o tym, czym może być architektura.

Od magazynu wina do ikony kultury: historia miejsca

Początki budynku są znacznie bardziej przyziemne niż jego obecna forma. Ricardo Bastida zaprojektował oryginalną konstrukcję w 1909 roku jako miejski magazyn wina – alhóndigę, czyli rodzaj publicznego składu towarowego lub giełdy. Przez dziesięciolecia pełnił tę czysto użytkową rolę w tętniącym wówczas życiem przemysłowym mieście portowym.

Gdy magazyn przestał być potrzebny, budynek przez lata trwał w rodzaju zawieszenia – uznawany za wartościowy architektonicznie, ale bez jasnej przyszłości. Szeroka odnowa urbanistyczna Bilbao, zapoczątkowana w dużej mierze przez otwarcie Muzeum Guggenheima w 1997 roku, stworzyła zarówno apetyt, jak i fundusze na ambitne projekty adaptacyjne. Miasto powierzyło transformację alhóndigu Philippe'owi Starckowi, a po latach prac budynek otwarto ponownie w 2010 roku. Kilka lat później, w 2015 roku, nadano mu oficjalnie nazwę Azkuna Zentroa – na cześć Iñakiego Azkuny, popularnego burmistrza Bilbao, który był wielkim orędownikiem tego projektu i zmarł w 2014 roku.

Ta transformacja doskonale wpisuje się w historię przemiany Bilbao – z ciężkiego miasta portowego w nowoczesną, designerską destynację kulturalną. Jeśli chcesz poznać tę historię pełniej, przewodnik po architekturze Bilbao śledzi ją od XIX-wiecznej siatki Ensanche aż po współczesne nabrzeże.

Kolumny: manifest Starcka w 43 częściach

Kolumny to główny powód, dla którego miłośnicy architektury przyjeżdżają tu specjalnie, i naprawdę warto im się przyjrzeć z bliska. Starck współpracował ze scenografem Lorenzo Baraldim, projektując każdą z osobna. Niektóre nawiązują wprost do klasycznej starożytności: żłobkowane marmurowe bębny, doryckie proporcje. Inne wkraczają w surrealny wymiar: kolumny owinięte surową jutą, okryte zwietrzałym metalem wyglądającym jak wyłowiony z jakiegoś zakładu przemysłowego, kolumny, których głowice rozpływają się w abstrakcyjną geometrię.

Na żywo efekt jest dziwniejszy i bardziej spójny, niż sugerują zdjęcia. Atrium jest na tyle duże, że widać wiele kolumn naraz, a łączne wrażenie nie jest chaotyczne, lecz zaskakująco harmonijne – jakby każda kolumna miała równie uzasadnione prawo do zajmowania tego miejsca. Naturalne światło sączy się z dachu powyżej, zmieniając przez cały dzień jakość kamiennych i metalowych powierzchni. Poranne wizyty, gdy atrium jest spokojniejsze, a światło pada pod niższym kątem, odsłaniają faktury, które południe spłaszcza i wygładza.

Basen na dachu i obiekty sportowe

Azkuna Zentroa mieści pełnoprawne centrum sportowe z siłownią, kortami do squasha i basenem na dachu. Ten ostatni stał się jedną z drobnych architektonicznych osobliwości Bilbao z bardzo konkretnego powodu: część jego dna wykonana jest ze szkła, a z atrium poniżej można patrzeć w górę i obserwować pływaków zawieszonych nad głową. Efekt jest dezorientujący – w najlepszym możliwym sensie.

Obiekty sportowe korzystają przede wszystkim miejscowi – stali bywalcy i mieszkańcy, a nie turyści – i właśnie o to tu chodzi. Azkuna Zentroa nigdy nie było projektowane jako atrakcja turystyczna, nawet jeśli tak właśnie funkcjonuje. Basen, siłownia i korty wymagają osobnych, płatnych biletów i rządzą się własnymi harmonogramami, różniącymi się od ogólnych godzin otwarcia centrum. Przed wizytą nastawioną konkretnie na basen sprawdź aktualne ceny i dostępność na oficjalnej stronie.

Kino, biblioteka mediów i program kulturalny

Centrum prowadzi kino z dwiema salami, w których zazwyczaj wyświetlane są filmy niezależne i autorskie, często w oryginalnej wersji językowej. Mieści też bibliotekę mediów z książkami, filmami, muzyką i zasobami cyfrowymi. Jedno i drugie jest naprawdę używane przez mieszkańców Bilbao, a nie tylko przez turystów – i właśnie to nadaje temu miejscu atmosferę codziennego życia, której celowo budowane atrakcje turystyczne rzadko potrafią osiągnąć.

Program wystaw i wydarzeń zmienia się nieustannie. W przeszłości gościły tu wystawy sztuki współczesnej, spektakle taneczne, retrospektywy designu i festiwale interdyscyplinarne. Nie ma stałej kolekcji, która byłaby punktem odniesienia wizyty, więc doświadczenie bardzo różni się w zależności od tego, kiedy przyjdziesz. Warto poświęcić dwie minuty na sprawdzenie programu przed wizytą.

Azkuna Zentroa leży w Ensanche, XIX-wiecznej dzielnicy siatki ulic Bilbao. To jedna z najbardziej przyjaznych do spacerowania części miasta, z dobrymi kawiarniami, barami z pintxos, a w pobliżu Park Doña Casilda i Museo de Bellas Artes w zasięgu krótkiego spaceru. Zaplanowanie półdnia obejmującego wszystkie trzy miejsca to logiczny i wygodny plan.

Praktyczne informacje: godziny, dojazd i czego się spodziewać

Centrum jest otwarte od poniedziałku do niedzieli w godzinach 8:00–21:00 dla ogólnego dostępu. Poszczególne obiekty, takie jak basen czy kino, mają własne harmonogramy – warto je potwierdzić na oficjalnej stronie przed wizytą.

Najbliższa stacja metra to Indautxu, około czterech minut pieszo od wejścia przy Plaza Arriquibar. Stacja Moyua jest też w zasięgu spaceru – około pięciu minut przez Calle Elcano lub Alameda Recalde. Obie stacje leżą na liniach Metro Bilbao łączących łatwo okolicę Guggenheima, Casco Viejo i główny węzeł kolejowy Abando.

Poruszanie się po Ensanche i całym mieście opisuje przewodnik po komunikacji w Bilbao, w tym jak korzystać z karty Barik, żeby taniej jeździć metrem i autobusami.

Poziom tłoku jest dość przewidywalny. Najspokojniej jest w atrium w środku tygodnia rano – bez grup szkolnych i weekendowego ruchu. Sobotnie popołudnia przyciągają najwięcej odwiedzających, zwłaszcza rodzin. Samo atrium nigdy nie robi wrażenia naprawdę zatłoczonego, bo sufit jest bardzo wysoki, a plan podłogi przestronny, ale poziom hałasu znacznie wzrasta, gdy są w nim dzieci.

Dla kogo to miejsce jest, a dla kogo nie

Azkuna Zentroa daje najwięcej tym, którzy naprawdę interesują się architekturą, adaptacyjnym wykorzystaniem przestrzeni lub współczesnym designem. Same kolumny uzasadniają dziesięciominutowe zejście z trasy, jeśli już jesteś w Ensanche. Dla takiej publiczności to miejsce konsekwentnie przebija oczekiwania.

Osoby szukające klasycznej atrakcji kulturalnej z wyraźną narracją, stałą kolekcją lub możliwością wycieczki z przewodnikiem mogą poczuć niedosyt. Budynek nie tłumaczy się sam z siebie. W atrium nie ma tablic informacyjnych o procesie projektowania Starcka, nie ma audioguide'u do kolumn. Po prostu patrzysz – i albo cię to wciąga, albo nie.

Podróżni skupieni głównie na baskijskiej sztuce, historii i dziedzictwie kulturowym prawdopodobnie więcej wyniosą z Euskal Museoa lub Museo de Bellas Artes de Bilbao niż z Azkuna Zentroa. Ten budynek to architektura i miejska ambicja – nie baskijska tożsamość ani dziedzictwo jako takie.

Dzieci zazwyczaj są autentycznie zaintrygowane szklaną podłogą basenu i różnorodnością form kolumn. Strefy kawiarniany są wygodne i przyjazne rodzinom. Świetnie sprawdza się jako część popołudniowego spaceru po Ensanche, a nie jako samodzielna całodniowa wyprawa.