Kiến trúc Regency ở Brighton: Hành trình tự khám phá

Thế nào là kiến trúc Regency ở Brighton?

Thời kỳ Regency thực chất kéo dài từ 1811 đến 1820, khi George – Thái tử xứ Wales – nhiếp chính thay cha là vua George III. Nhưng trong kiến trúc, các nhà nghiên cứu và Hội Regency coi đây là giai đoạn cuối của thời kỳ Georgian, nối tận những năm 1830. Điều này rất phù hợp với Brighton: phần lớn các dãy nhà, quảng trường lớn lại được xây dựng trong khoảng 1820 đến 1840, sau khi thời kỳ Regency chính thức kết thúc. Vì vậy, gọi chúng là ‘Regency’ là cụm từ súc tích chỉ một phong cách thiết kế nhất quán, chứ không hoàn toàn là thuật ngữ lịch sử chính xác.

Nhiều người nghĩ kiến trúc Regency ở Brighton chỉ thuần cổ điển. Thực tế, thành phố này rất đa dạng: tỷ lệ cổ điển kết hợp với chi tiết Gothic phục hưng, Royal Pavilion lại xếp lớp mái vòm Ấn Độ, tháp kiểu Moorish và nội thất Trung Hoa lên bộ khung theo phong cách Palladian. Điểm chung tạo nhận diện chính là chất liệu: mặt tiền trát vữa, thường dùng Roman Cement – loại vôi đóng rắn nhanh, tạo bề mặt mịn sáng màu đặc trưng cho bờ biển Brighton đến tận ngày nay.

Những kiến trúc sư tiêu biểu và dấu ấn của họ

Ba kiến trúc sư đóng vai trò định hình phong cách Regency ở Brighton rõ nét nhất. John Nash, thiết kế riêng cho Thái tử, đã biến một biệt thự cổ điển nhỏ thành Royal Pavilion độc đáo trong giai đoạn 1815–1822. Yêu cầu của ông là tạo ra một công trình đặc biệt chưa từng có ở Anh – và ông đã thành công. Charles Busby cùng Amon Henry Wilds, thường cộng tác với nhau, là những người quy hoạch và xây dựng các khu phố lớn như Brunswick Town ở phía tây và Kemp Town bên phía đông. Họ hướng đến quy hoạch tổng thể theo quy mô lớn, các dãy nhà dài và quảng trường đối xứng kết hợp hài hoà như một cung điện.

• John Nash Kiến trúc sư của Thái tử Nhiếp chính. Chịu trách nhiệm thiết kế hình thái cuối cùng đầy kỳ lạ cho Royal Pavilion (khoảng 1815–1822) cùng khu chuồng ngựa kế bên nay là Brighton Dome. Nash nhận nhiệm vụ hoàng gia chứ không phải người địa phương, nhưng đây lại là công trình sặc sỡ nhất còn tồn tại của ông.
• Charles Busby Người thiết kế chính của Brunswick Town từ thập niên 1820. Busby chủ trì xây dựng những dãy nhà lớn và quảng trường phía tây trung tâm Brighton ở Hove – một trong những khu phố Regency quy hoạch hoàn chỉnh nhất nước Anh.
• Amon Henry Wilds Con trai thợ xây địa phương Amon Wilds. Hợp tác với Busby và tự thiết kế nhiều toà nhà ở Brighton. Dấu ấn cá nhân là các đầu cột hình vỏ sò ammonite – chơi chữ theo tên mình – có thể tìm thấy ở nhiều ngôi nhà dọc bờ biển.

Hành trình tham quan tự đi: Từ tây sang đông

Cách thuận tiện nhất là bạn bắt đầu từ Brunswick Town ở Hove rồi đi bộ dọc bờ biển về phía đông, kết thúc ở Kemp Town. Cả quãng đường đi bộ khoảng 5 km, có nhiều điểm dừng chân tự nhiên để bạn nghỉ uống cà phê hoặc ghé thăm bên trong. Nếu muốn tham quan bên trong Royal Pavilion thì bạn nên dành 3–4 tiếng; nếu chỉ đi bộ bên ngoài thì khoảng 90 phút đến 2 tiếng là hợp lý.

• Điểm 1: Brunswick Square và Brunswick Terrace Khởi đầu ở Brunswick Square – trung tâm đối xứng của khu phố Busby từ những năm 1820. Bạn có thể vào vườn của quảng trường để ngắm mặt tiền các dãy nhà. Đi về phía nam ra Brunswick Terrace sát biển để thấy mặt tiền trắng tinh dài không ngắt quãng, hướng thẳng ra eo biển Anh. Đây là một trong các bố cục kiến trúc Regency ven biển đẹp nhất còn lại ở Anh.
• Điểm 2: Regency Town House (13 Brunswick Square) Dinh thự thời Regency được xếp hạng bảo tồn I từ thập niên 1820, phục dựng để bạn khám phá cách sinh hoạt của giới trung – thượng lưu khi xưa, kể cả khu bếp và tầng hầm cho người giúp việc. Mở cửa từ tháng 4 đến 10, cần đặt vé trước. Nếu đi ngoài thời gian này, ngắm quảng trường và mặt ngoài nhà cũng đem lại đủ ngữ cảnh.
• Điểm 3: Adelaide Crescent và Palmeira Square Từ Brunswick đi về phía đông, bạn sẽ gặp Adelaide Crescent và Palmeira Square – khu phát triển giữa thế kỷ 19 chuyển tiếp từ Regency sang phong cách Ý thời Victoria. Hãy rẽ qua đây để so sánh sự khác biệt về thiết kế.
• Điểm 4: Royal Pavilion Điểm nhấn quan trọng nhất dọc lộ trình. Nên dành ít nhất 90 phút để khám phá bên trong. Bên ngoài Pavilion luôn mở cửa miễn phí, nhưng vào trong cần mua vé – tốt nhất bạn nên đặt trước tại Brighton & Hove Museums, đặc biệt vào mùa hè.
• Điểm 5: Brighton Dome và Corn Exchange Ngay phía bắc Pavilion, Brighton Dome được xây năm 1803 làm khu chuồng ngựa và trường cưỡi cho Thái tử. Mái vòm lớn lấy cảm hứng từ đền Hồi giáo Delhi, ngày nay là nhà hát biểu diễn nghệ thuật. Bên ngoài luôn có thể ngắm tự do, vào trong tuỳ lịch sự kiện.
• Điểm 6: Dãy nhà Kemp Town (Sussex Square và Lewes Crescent) Điểm cuối phía đông của tuyến tham quan, và cũng là ví dụ ấn tượng nhất về quy hoạch Regency ở Brighton. Lewes Crescent, xây từ những năm 1820, còn dài hơn cả Royal Crescent ở Bath. Vườn trung tâm chỉ dành cho cư dân nhưng bạn vẫn ngắm được các khối nhà rộng lớn cực kỳ ấn tượng từ ngoài phố.

Khám phá Royal Pavilion cận cảnh

Không thể nói về kiến trúc Regency ở Brighton mà bỏ qua Royal Pavilion được. Ban đầu nơi đây chỉ là một trang trại nhỏ hoàng tử xứ Wales thuê năm 1786, sau đó Henry Holland mở rộng thành một biệt thự kiểu tân cổ điển, rồi John Nash đại tu toàn diện vào khoảng năm 1815 tạo nên tòa nhà bạn thấy hiện nay. Nash đã mang đến cho công trình dáng dấp cung điện Ấn Độ: mái vòm củ hành, tháp nhọn, mái lều, cửa sổ vòm nhọn. Bên trong lại đậm chất Regency Trung Hoa: giấy dán tường vẽ tay, đèn chùm hình rồng, đồ sơn mài từng là đỉnh cao thời trang thập niên 1820.

Người ta hay gọi toà nhà là lập dị hay ngẫu hứng, nhưng thực chất Nash rất tiên phong. Đúng lúc phương Tây bắt đầu tìm hiểu kiến trúc ngoài châu Âu một cách nghiêm túc, Pavilion thể hiện rõ sự chuyển mình ấy. Đây là ví dụ chuẩn xác nhất về chủ nghĩa chiết trung Regency ở Anh, cũng là một trong hiếm hoi cung điện Hoàng gia mở cửa hoàn toàn cho công chúng. Bạn có thể mua vé trực tuyến hoặc tại chỗ qua trang web Brighton & Hove Museums; nhớ kiểm tra giá vé, giờ mở cửa vì thay đổi theo mùa.

Brunswick Town: Khu Regency nhiều khách bỏ lỡ

Brunswick Town thực ra nằm ở Hove, chỉ nằm phía tây ranh giới Brighton. Đó cũng là lý do nhiều du khách đi dạo ven biển từ cầu tàu lại bỏ lỡ nơi này. Như vậy thì thật phí! Khu dân cư này, chủ yếu do Charles Busby thiết kế từ những năm 1820, là một khu phố biệt lập dành cho giới giàu: quảng trường trang trọng, các dãy nhà lớn nhìn ra biển, cùng mạng lưới những con phố nhỏ phía sau dành cho người phục vụ. Đây chính là khu quy hoạch kiến trúc Regency hoàn chỉnh nhất ở miền nam nước Anh.

Lớp trát vữa ở đây được bảo dưỡng rất tốt. Brunswick Terrace hướng biển, gồm hơn 40 nhà song liền thành một mặt tiền giống như cung điện dài. Ban công sắt uốn đa phần còn nguyên bản hoặc được phục chế sát thực. Tại số 13 Brunswick Square, dự án Regency Town House đã phục dựng trong nhiều thập kỷ một căn nhà trở lại đúng chuẩn 1820, kể cả tầng hầm nấu nướng, các phòng nghề. Đây không phải điểm tham quan trưng bày cho khách, mà là công trình bảo tồn thực thụ – rất phù hợp cho ai muốn hiểu lối sống thật sự thời đó.

Kinh nghiệm thực tế dành cho hành trình

Toàn bộ tuyến đường này đều có thể đi bộ và khá bằng phẳng dọc bờ biển, chỉ hơi dốc nhẹ khi vào Kemp Town. Bạn không cần đi phương tiện công cộng nếu bắt đầu từ Brunswick Square. Nếu muốn khởi đầu ở Kemp Town và đi bộ về phía tây, xe buýt số 27 sẽ đưa bạn từ Kemp Town đến trung tâm thành phố và Old Steine, từ đó bạn có thể đi bộ tiếp về phía tây đến Brunswick. Brighton & Hove Buses vận hành mạng lưới xe buýt nội đô; bạn hãy truy cập website của họ để xem lịch trình và giá vé cập nhật.

Thời tiết có ảnh hưởng đáng kể với tuyến này. Khu vực ven biển lộng gió, khá lạnh ngoài khoảng tháng 5 tới tháng 9. Mùa đông, ánh sáng thấp, các khối nhà trông càng lạnh lẽo, nhưng cũng có nét cuốn hút riêng – tuy nhiên Regency Town House sẽ đóng cửa. Mùa xuân (tháng 4-5) là hợp lý nhất: Town House mở cửa, khách không quá đông và mặt tiền các nhà lên ảnh rất đẹp nhờ ánh sáng trong trẻo. Mùa hè dọc đoạn từ cầu tàu đến Kemp Town đông đúc nhất, nhất là cuối tuần tháng 7 và 8.

Nếu muốn dành trọn ngày khám phá, bạn có thể kết hợp đi dạo ngắm kiến trúc cùng chuyến tham quan Bảo tàng và phòng tranh nghệ thuật Brighton, nằm ngay trong khu nhà của dinh thự Pavilion và có nhiều hiện vật liên quan trực tiếp tới thời Regency. những quán ăn gần Lanes và North Laine cũng rất gần Pavilion, thích hợp để bạn dừng chân ăn trưa.