Bức tường John Lennon: Bức tranh sống động về phản kháng và hòa bình ở Prague

Bức tường John Lennon là gì?

Bức tường John Lennon, tiếng Séc gọi là Lennonova zeď hoặc Zeď Johna Lennona, nằm ở một bên của quảng trường Velkopřevorské náměstí nhỏ bé thuộc Malá Strana, sát khu đất của Dòng Hiệp sĩ Malta. Đây không phải bảo tàng, không phải phòng trưng bày và cũng không thu vé vào cửa. Đó là bức tường công cộng luôn thay đổi từng mùa, phủ kín từ trên xuống dưới bởi các lớp sơn, viết bút lông và chữ viết tay chất chồng lên nhau qua bao năm tháng.

Điều khiến nơi này đáng ghé thăm không phải ở một hình ảnh cụ thể nào, mà là sức nặng của ý nghĩa lịch sử mà bức tường này mang theo. Câu chuyện bắt đầu không phải từ một nghệ sĩ graffiti, mà từ một vụ ám sát chính trị tận bên kia bán cầu.

Khởi nguồn: Từ cái chết của Lennon đến biểu tượng thời Chiến tranh Lạnh

Sau khi John Lennon bị ám sát tại New York ngày 8/12/1980, một nghệ sĩ ẩn danh đã vẽ chân dung ông lên bức tường này kèm theo ca từ Beatles và thông điệp hòa bình. Trong bối cảnh Tiệp Khắc cộng sản khi ấy, những nét vẽ này không hề vô thưởng vô phạt. Nhà nước xem graffiti ở đây là hành động chống đối.

Suốt những năm 1980, cảnh sát mật StB liên tục sơn trắng lại bức tường vào ban đêm. Nhưng chỉ hôm sau, graffiti mới lại xuất hiện. Thanh niên Tiệp Khắc tụ tập viết lên tường, thắp nến, hay đơn giản chỉ đứng gần bức tường cũng có thể bị thẩm vấn, thậm chí bắt giữ. Bức tường trở thành điểm hội tụ yên lặng cho thế hệ trẻ muốn bày tỏ bất đồng một cách kín đáo.

Sau cuộc Cách mạng Nhung năm 1989, bức tường không còn nguy hiểm nhưng giá trị văn hóa vẫn vẹn nguyên. Khách thập phương và nghệ sĩ từ khắp nơi tiếp tục đến đây. Năm 2019, hơn 30 nghệ sĩ từ 5 quốc gia cùng nhau làm mới bề mặt tường, vẽ bản đồ thế giới với chữ “FREEDOM” bằng 30 ngôn ngữ. Chỉ vài tháng sau, tác phẩm ấy đã phai mờ và bị lớp mới phủ lên, như chính ý nghĩa của nơi này. Sự thay đổi, khoảnh khắc bị xóa đi rồi lại xuất hiện chính là linh hồn của nó. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về thời kỳ này, hãy đọc hướng dẫn lịch sử Prague về dấu ấn cộng sản còn sót lại ở thành phố này.

Đến nơi sẽ thấy gì?

Velkopřevorské náměstí là quảng trường nhỏ, khép kín. Bức tường kéo dài khoảng 10 mét, cao gần 3 mét. Trên toàn bộ bề mặt, bạn sẽ thấy chân dung, ký hiệu hòa bình, lời bài hát, thông điệp tình yêu, slogan chính trị, nét vẽ ngẫu hứng xen kẽ với nhau đủ mọi màu sắc. Không có bảng báo hiệu giải thích ý nghĩa. Bạn biết lịch sử thì hiểu, không thì chỉ thấy nhiều màu vẽ.

Trước tường lát đá thường có nến nhỏ, hoa tươi, hay tờ giấy ghi chú nhét vào các khe hở. Người địa phương và khách du lịch đều để lại dấu ấn. Mùi mực hoặc phấn mới đôi khi phảng phất khi ai đó vừa viết thêm. Tuy vậy, việc phun sơn hiện đã bị cấm và kiểm soát chặt, nên bạn hiếm khi thấy ai vẽ ngay tại chỗ.

Vào mùa cao điểm (tháng 6 – 8), quảng trường nhanh chóng đông đúc từ giữa buổi sáng. Có lúc 40 – 50 người chen trong không gian đủ chứa 20 người. Gậy selfie xuất hiện khắp nơi, các đoàn khách kể chuyện bằng nhiều thứ tiếng, và mọi thứ trở nên ồn ào hơn là trầm lắng. Nếu bạn không thích đông đúc, nhớ căn giờ phù hợp.

Trải nghiệm khác biệt theo thời điểm trong ngày

Buổi sáng sớm trước 8h, quảng trường gần như vắng bóng người. Ánh sáng dịu, không phải lý tưởng cho ảnh rực màu, nhưng sự yên tĩnh cho bạn thời gian ngắm tường thật kỹ thay vì len lỏi giữa đám đông. Đại sứ quán Pháp đối diện cũng chưa mở cửa. Chỉ còn tiếng chim và chuông xe điện vang vọng từ Malostranské náměstí.

Cuối chiều là lúc đông nhất, đặc biệt vào cuối tuần. Đoàn khách kết thúc hành trình qua cầu Charles thường đi tiếp về đảo Kampa rồi vòng về quảng trường này. Nếu đến vào khung giờ ấy, bạn nên chuẩn bị tinh thần chia sẻ không gian và trải nghiệm sẽ mang tính xã hội hơn là chiêm nghiệm.

Buổi tối, bức tường mang cảm giác rất khác. Hệ thống đèn rọi từ dưới lên làm nổi những lớp sơn này, ẩn những lớp khác, tạo ra mảng nghệ thuật mà ban ngày không nhận ra. Quảng trường lại trở nên yên tĩnh. Những ngõ nhỏ quanh đó lên đèn vàng tạo không khí rất đặc trưng Malá Strana, dù lúc tối máy ảnh sẽ hơi khó chụp nếu bạn không có tripod.

Cách đi và di chuyển quanh khu vực

Cách di chuyển bằng phương tiện công cộng tiện nhất là đi xe điện số 12, 20, 22 hoặc 23 đến Malostranské náměstí hay Hellichova, sau đó đi bộ 5 phút về phía nam qua những con ngõ nhỏ yên tĩnh của Malá Strana. Từ cầu Charles, sang phía Malá Strana, đi bộ về đảo Kampa rồi tiếp tục đi về phía tây dọc bờ sông là đến quảng trường. Tuyến đường này rất đáng để dạo bộ: bạn sẽ đi qua các vòm đá và bức tường vườn kiểu baroque đẹp mắt.

Các tuyến phố xung quanh đều thân thiện với người đi bộ, nhưng mặt đá lát hơi gồ ghề ở vài chỗ. Ngay trong quảng trường thì mặt bằng phẳng, không có bậc thang, dễ tiếp cận. Không có quầy vé, rào chắn hay trạm kiểm soát nào – bạn cứ thế đi thẳng đến bức tường.

Nhiếp ảnh: Làm sao để có ảnh đẹp ở đây?

Đây vừa là thử thách vừa là cơ hội cho người mê nhiếp ảnh. Bề mặt tường chứa quá nhiều thông tin thị giác, không có điểm nhấn cố định. Ảnh chụp góc rộng từ phía bên kia quảng trường dễ bị phẳng, không rõ lớp lang. Muốn có ảnh hay, hãy tiến lại gần chỉ 1 – 2 mét, chọn riêng một mảng nhỏ, nơi các lớp sơn chồng lên nhau hoặc chữ viết tay đè lên hình vẽ sẽ cho cảm giác khác biệt.

Nắng trưa trực tiếp tạo bóng đổ gắt do mặt tường sần sùi. Trời râm mang lại ánh sáng dịu, đều màu, lên màu tường chuẩn mà không cháy sáng cũng không đen bóng. Nếu chụp bằng điện thoại, chế độ chụp chân dung ở đây thường khó nhận diện được chiều sâu vì mặt tường phẳng.

Thêm một người vào khung hình – đang đọc tường, vẽ hoặc chỉ đứng yên phía xa – sẽ tạo cảm giác tỷ lệ và chiều sâu, giúp ảnh sống động chứ không đơn thuần là một bức tường. Những ai thích chụp ảnh đường phố nên ghé vào đầu tối, khi ánh sáng dịu và con người thành trung tâm thay vì bức tường.

Có nên dành thời gian ghé thăm không? Đánh giá thẳng thắn

Nếu bạn đến bức tường John Lennon chủ yếu để chụp ảnh đẹp, chỉ vài phút là đủ. Nhưng khi hiểu ý nghĩa lịch sử, cảm nhận sự khác nhau giữa đứng đây năm 1985 và bây giờ, bạn sẽ có trải nghiệm sâu sắc hơn. Nên kết hợp tham quan với Bảo tàng Kampa gần đó để hiểu thêm về nghệ thuật và ký ức Trung Âu, hoặc cùng với chuyến dạo bộ qua Cầu Charles để hoàn thiện trải nghiệm khu vực Malá Strana trong ngày.

Đây không phải nơi bạn ngồi hàng tiếng. Thường chỉ 20 phút là đủ. Đọng lại chính là ý nghĩa: một bức tường chính quyền đã nhiều lần cố xóa nhòa, nhưng vẫn tiếp tục sống nhờ việc người ta quay lại, không phải vì hình vẽ đặc biệt, mà vì sự trở lại ấy mới quan trọng.

Nếu bạn không có nhiều thời gian ở Prague và muốn ưu tiên những điểm nổi bật nhất, bức tường này có thể xếp sau các địa danh khác. Tuy nhiên, vì free và nằm gần nhiều điểm chính, nên bạn có thể tranh thủ ghé qua. Nhưng nếu chỉ có nửa ngày ở Malá Strana, bạn nên ưu tiên tham quan các công trình lớn nơi đây hơn.