Rossio Meydanı (Praça Dom Pedro IV): Lizbon'un Oturma Odası

Rossio Meydanı Nedir?

Praça Dom Pedro IV, neredeyse herkesin eski adıyla Rossio Meydanı diye bildiği bu alan, Lizbon'un alt şehrinin hem coğrafi hem de sosyal merkezi. Kuzeyinde görkemli D. Maria II Ulusal Tiyatrosu'nun yer aldığı, geniş ve kabaca dikdörtgen biçimli bir açık meydan. Her iki yanındaki 19. yüzyıl binalarının zemin katları kafeler, büfeler ve hediyelik eşya dükkânlarıyla dolu. Meydanın ortasında iki büyük bronz çeşme bulunuyor; tam merkezde ise 1870'te dikilen ve kaidesi 1874'te tamamlanan, tepesinde Kral IV. Pedro'nun bronz heykelinin bulunduğu 23 metrelik bir sütun yükseliyor.

Meydanın ilk bakışta dikkat çeken özelliği kaldırımı: 1848'de döşenen siyah bazalt ve beyaz kireçtaşından oluşan dalgalı bir desen. Güneşli bir sabahda koyu ve açık taşların yarattığı kontrast, donmuş bir gelgit gibi ayağının altında dalgalanıyor. Görsel açıdan son derece çarpıcı ve gerçekten güzel; ancak arnavut kaldırımlarının eğri büğrü olduğunu ve dalga deseninin düz bir zeminden çok daha zor yürünenlerden biri olduğunu kısa sürede fark edeceksin.

Tarihin Üzerine Kurulu Bir Meydan

Rossio'nun kökeni 13. yüzyıla uzanıyor; o dönemde bu açık arazi, São Jorge Kalesi'nin aşağısındaki büyüyen şehre ortak bir toplanma yeri işlevi görüyordu. Yüzyıllar boyunca şehrin başlıca kamusal sahnesi olarak işlev gördü: pazarlar, festivaller, boğa güreşleri ve daha kasvetli bir tablo olarak da idam cezaları burada infaz edildi. Engizisyon 1540'tan itibaren meydanda auto-da-fé törenleri düzenledi; bu nedenle bugünkü hoş görünümünün altında gerçek anlamda ağır bir tarihsel yük taşıyor.

1755 depremi Lizbon'un büyük bölümünü yerle bir etti ve Baixa semtinin Marquis de Pombal'ın yönlendirmesiyle baştan inşa edilmesini zorunlu kıldı. Meydan, alt şehri bugün de tanımlayan rasyonel Pombaline ızgarasının bir parçası olarak yeniden düzenlendi. İtalyan mimar Fortunato Lodi tarafından 1842'de tamamlanan D. Maria II Ulusal Tiyatrosu, eski Engizisyon Sarayı'nın tam yerine inşa edildi. İyon sütunlu revağı ve nişlerdeki Portekizli tiyatro yazarı heykelleriyle neoklasik cephesi, meydanın kuzey ucuna tüm alanı dengeleyen resmi bir yücelik katıyor.

Meydan, Rua Augusta'nun — Lizbon'un ana yaya alışveriş caddesinin — kuzey ucunda yer alıyor. Cadde güneye, nehre ve Arco da Rua Augusta'ya doğru uzanıyor. Kıyıdan Rossio'ya doğru yürümek, Pombaline planlamacıların şehrin kamusal omurgasını ne kadar bilinçli tasarladığını bizzat hissetmeni sağlıyor.

Meydan Gün İçinde Nasıl Değişiyor?

Sabahın erken saatlerinde Rossio sakin ve fotoğraf çekmeye elveriş li. Sabah 7-8 gibi açık hava büfeleri espresso ve börek satmaya başlıyor; iş hayatına geçen insanlar meydanı geçerek metro ya da tren istasyonuna yöneli yor. Bu saatte ışık tiyatro cephesine doğrudan vuruyor, kalabalık olmadığı için mimari fotoğraf çekmek için ideal bir an. Çeşmeler genellikle çalışıyor ve suyun sesi, trafik başlamadan önce net biçimde duyuluyor.

Öğleden önce yavaş yavaş kalabalıklaşıyor. Tur grupları sütunun çevresinde toplanıyor, kafe terasları dolmaya başlıyor. Meydanın büyüklüğü sayesinde hiçbir zaman tıklım tıklım hissettirmiyor; ama yaz aylarında öğlen vakti açık taş ısınıyor ve neredeyse hiç gölge yok. Haziran-Ağustos arasında ziyaret edeceksen, sabah 10'dan önce ya da akşam 6'dan sonra gelmek konforu ciddi ölçüde artırıyor.

Akşamları atmosfer tamamen değişiyor. İş çıkışından sonra meydan yeniden yerli halkın alanına dönüşüyor: çiftler çeşmelerin etrafında dolaşıyor, yaşlı sakinler sütunun yakınındaki alçak bordürlere oturuyor, kafe terasları gece geç saatlere kadar hareketli kalıyor. Ulusal Tiyatro aydınlatılıyor, çeşmelerin bronzu lamba ışığını yansıtıyor ve meydan, öğleden sonranın turistik havasının yerini daha sıcak ve daha samimi bir karaktere bırakıyor.

Rossio Tren İstasyonu: İçeri Girmeye Değer

Meydanın batı tarafına bitişik olan Rossio Tren İstasyonu, 1886-1887 yılları arasında gösterişli bir Neo-Manüelin üslubunda inşa edildi. Cephedeki iki at nalı kemerli kapı, şehirdeki en süslü 19. yüzyıl mimari örneklerinden sayılıyor ve ziyaretçiler tarafından sık sık bir saray ya da kilise zannediliyor. İç mekan işlevsel olmakla birlikte, birkaç dakika dikkat etmeyi hak eden dekoratif çini ve demir işçiliği barındırıyor.

İstasyon Sintra trenlerinin kalkış noktası; bu nedenle günübirlik bir gezi planlıyorsan burası pratik bir başlangıç noktası. Seferler sık, yolculuk yaklaşık 40 dakika sürüyor ve ana Santa Apolónia ya da Oriente istasyonları yerine buradan biniyorsun.

Şehir dışında tam bir gün geçirmek istiyorsan Rossio'dan kalkacağın trenler seni doğrudan Sintra'ya ulaştırıyor; Lizbon'dan yapılabilecek en keyifli günübirlik gezilerden biri. Bu geziye çıkmayı planlıyorsan, yoğun sezonda dönüş biletini önceden al — öğleden sonra peron oldukça kalabalıklaşıyor.

Pratik Gezi: Zeminde Nelere Bakmalısın?

Rua Augusta'nın meydana bağlandığı güney ucundan başla. Kuzeye dön. Meydanın tüm geometrisi önünde açılacak: simetrik yerleştirilmiş ikiz çeşmeler, onların üzerinde yükselen sütun ve tüm bunların arka planında tiyatro. Bu görüntü meydanın fotoğraflarda en sık karşılaşılan açısı ve içeri yürümeden önce bir an için burada durulmaya değer.

1880'lerde yerleştirilen bronz çeşmeler, fotoğraflarda göründüklerinden çok daha büyük. Her havuzun çapı birkaç metre ve merkez sütunlardaki figürler oldukça ayrıntılı ve işçiliği iyi. Meydanın karşı ucundan fotoğraf çekmek yerine yakına yürü ve metal işçiliğini incele.

IV. Pedro sütunu yakından bakıldığında görkemden çok işlevsellik izlenimi veriyor: kaidesinde Kral Pedro'nun saltanatından sahneleri anlatan kabartma paneller var, yavaşça incelemeye değer. Tepedeki heykel ise dürbünsüz seçilmesi güç. Kaidenin etrafındaki kaideler Adalet, Güç, Basiret ve Ölçülülük'ü simgeleyen alegorik figürler taşıyor.

Meydanı gezdikten sonra bir blok batıya yürüyerek Rossio Tren İstasyonu'nun dışını gör, ardından Rua Augusta'dan güneye in ve Arco da Rua Augusta'na, oradan da nehir kıyısındaki Praça do Comércio'a ulaş. Bu üç mekan rahat bir tempoda yaklaşık bir saatte gezilebilecek doğal bir yürüyüş güzergahı oluşturuyor.

Dürüst Bir Değerlendirme: Zamanına Değer mi?

Rossio Meydanı, önceden bilet alman ya da sabahını ayırman gereken bir yer değil. Çevresindeki alanlarla birleştirildiğinde 20-40 dakikalık bir ziyaretle en iyi değeri sunan geçiş niteliğinde bir mekan. Meydanın kendisi şık ve tarihsel açıdan önemli; ama Lizbon'un eski mahallelerinin sürükleyici atmosferini ya da tepe seyir teraslarının dramatik etkisini burada bulamazsın.

Sakin ve atmosferik bir meydan beklentisiyle gelenler, çevredeki ticari yapıyı ve öğle vakti kalabalığını hayal kırıklığı yaratıcı bulabilir. Büfeler turistik ürünler satıyor, kafe terasları ise yerel değil turist fiyatlarıyla çalışıyor. Bunlar meydanın bir yön noktası ve mimari bir dekor olarak çekiciliğini azaltmıyor; ama beklentileri baştan yönetmek önemli.

Lizbon'un kamusal mekanlarının daha atmosferik tarafını arayanlar, Alfama ve Graça'nın sakin miradourolarında ya da Bairro Alto'nun çini kaplı meydanlarında aradığını bulacak. Rossio, kendi başına bir destinasyondan çok bir başlangıç noktası olarak değerlendirilmeli.