โบโกตา เมืองสูงเสียดฟ้า เที่ยวยังไงไม่เสียสุขภาพ

โบโกตาสูงแค่ไหนกันแน่?

โบโกตา เมืองหลวงของโคลอมเบีย (ชื่อเต็ม Bogotá, D.C. - Distrito Capital) ตั้งอยู่ที่ 2,640 เมตร (8,660 ฟุต) จากระดับน้ำทะเล บนที่ราบสูง Sabana de Bogotá ในเทือกเขาแอนดีสตะวันออก ถือเป็นเมืองใหญ่ที่สูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก สูงน้อยกว่าเมือง Quito (2,850 เมตร) เล็กน้อย แต่ยังไม่ถึงระดับรุนแรงแบบ La Paz หรือ Lhasa จุดนี้สำคัญเพราะ 2,640 เมตร คือระดับที่คนส่วนใหญ่มักเกิดอาการแพ้ความสูงได้ หากยังไม่ได้ปรับตัว แต่อยู่ในขีดที่ร่างกายคนทั่วไปปรับตัวได้เองภายในไม่กี่วันโดยไม่ต้องใช้ยา

ความสูงของโบโกตาแต่ละย่านไม่เท่ากัน พื้นที่ใกล้เทือกเขา Cerros Orientales (ภูเขาตะวันออก) ทางฝั่งตะวันออกของเมืองจะอยู่สูงกว่าค่าเฉลี่ย ถ้าคุณไปเที่ยว Cerro de Monserrate ที่ความสูง 3,152 เมตร นั่นเท่ากับไต่อีก 500 เมตรจากตัวเมือง อากาศข้างบนจะบางและเหนื่อยง่ายขึ้นมาก โดยเฉพาะถ้าคุณเดินขึ้นทางเทรล ไม่ใช้กระเช้าหรือรถราง

อาการแพ้ความสูงในโบโกตา: เจอแนวไหนบ้าง

นักท่องเที่ยวราว 25–30% ที่มาโบโกตา มักมีอาการที่เกี่ยวกับความสูง (Altitude Sickness หรือ AMS) ซึ่งไม่ได้หมายความว่าคุณไม่แข็งแรง AMS สามารถเกิดได้ทั้งนักกีฬาและคนทั่วไป ปัจจัยคือต้องขึ้นมาจากที่ต่ำอย่างรวดเร็ว เช่น นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่บินตรงจากระดับน้ำทะเลขึ้นมา 2,640 เมตร ภายในไม่กี่ชั่วโมง

อาการมักไม่ออกทันทีที่เครื่องลง ส่วนใหญ่ยังรู้สึกปกติในชั่วโมงแรกๆ แล้วอาการจะเริ่มชัดช่วง 6–24 ชั่วโมงหลังเดินทาง ถึงจุดพีควันที่สอง อาการ AMS แบบไม่รุนแรงที่เจอในโบโกตา เช่น ปวดหัวหนักๆ ที่หน้าผาก เหนื่อยง่ายกว่ากิจกรรมจริง เวียนหัวตอนลุกขึ้นเร็ว หายใจตื้นตอนขึ้นบันได คลื่นไส้เล็กน้อย นอนไม่ค่อยหลับ ข้อดีคือคนส่วนมากดีขึ้นภายใน 2–3 วันแรก ขณะที่ระบบหายใจและไหลเวียนเลือดเริ่มปรับตัว (แต่เม็ดเลือดแดงเพิ่มช้ากว่านั้น)

• AMS อ่อน (พบมากสุด) ปวดหัว เพลีย คลื่นไส้เล็กน้อย เหนื่อยง่ายเวลาขึ้นบันได อาการหายเองใน 3–4 วันโดยไม่ต้องรักษา
• AMS ระดับกลาง (พบน้อยกว่า) ปวดหัวหนักแบบกินพาราเซตามอลไม่หาย อาเจียนไม่หยุด เวียนหัวมาก ต้องพักและอาจใช้ยา
• AMS รุนแรง (พบได้น้อยมากที่ระดับนี้) มึน สับสน เดินตรงไม่ได้ หายใจลำบากแม้นั่งอยู่ ต้องพบแพทย์ทันที ถ้าเป็นไปได้ให้รีบลงพื้นที่ต่ำ

ป้องกันและรับมืออาการแพ้ความสูงอย่างไร

กันไว้ดีกว่าแก้เสมอ เทคนิคเหล่านี้มาจากคำแนะนำแพทย์และเหมาะกับระดับความสูง 2,640 เมตรของโบโกตาโดยเฉพาะ

• วันแรกให้ดื่มน้ำเยอะๆ ตั้งเป้าอย่างน้อย 3 ลิตร อากาศแห้งทำให้ขาดน้ำไว
• งดแอลกอฮอล์วันแรกอย่างน้อย 24–48 ชั่วโมง เพราะทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและขัดขวางการปรับตัว
• กินอาหารเบาๆ เลี่ยงอาหารมันหรือหนัก เพราะร่างกายต้องทำงานเหนื่อยขึ้นอยู่แล้ว
• เลี่ยงกิจกรรมออกแรงหนัก 24 ชั่วโมงแรก เดินเล่นปกติพอ อย่ารีบปีนเขา ปั่นจักรยาน หรือเดินสายเที่ยวแบบแน่นๆ
• นอนพักให้เพียงพอ ถึงจะหายใจไม่ทั่วท้องแล้วนอนไม่ดี ก็ยังดีกว่าไม่นอนเลย
• ชาโคคา (té de coca) มีขายแพร่หลายในโคลอมเบีย เป็นภูมิปัญญาอินคาสำหรับอาการแพ้ความสูง แม้หลักฐานเชิงวิทยาศาสตร์จะยังไม่ชัดเจน แต่คนท้องถิ่นนิยมและบางคนบอกว่าช่วยบรรเทาได้ประมาณหนึ่ง
• ยาอะเซตาโซลาไมด์ (Diamox) เป็นยาตามแพทย์สั่ง ช่วยให้ร่างกายปรับตัวได้เร็วขึ้นเหมาะสำหรับคนที่มีประวัติแพ้ความสูง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางก่อนเดินทาง

ถ้าแพลนเที่ยวที่สูงกว่าโบโกตา เช่น โบสถ์เกลือที่ Zipaquirá หรือเส้นเทรลสูงใน Chingaza ให้จองโปรแกรมไว้ช่วงวันที่ 3–4 หลังร่างกายปรับตัวไปบ้างแล้ว ไปดูข้อมูลความสูงและรายละเอียดแต่ละที่ใน Parque Nacional Natural Chingaza ก่อนจอง เพราะบางส่วนของอุทยานสูงเกิน 3,500 เมตร

UV ปัญหาเงียบที่คนมองข้ามในโบโกตา

คนส่วนใหญ่มักกลัวแพ้ความสูง แต่รังสี UV ในโบโกตากลับเป็นอันตรายที่ถูกมองข้าม เมืองนี้อยู่ใกล้เส้นศูนย์สูตร (4°N) ซึ่งมีแสงแดดแรงทั้งปี บวกกับความสูง 2,640 เมตรที่ชั้นบรรยากาศบางลง ฟิลเตอร์ UV น้อยลงมาก ค่า UV Index ที่นี่เกิน 10 เป็นเรื่องปกติ ในวันที่อากาศแจ่มใสช่วงหน้าแล้ง ค่าจะพุ่งถึง 12–14 ได้ง่ายๆ (ระดับ 8 ถือว่าสูงมาก 11+ ถือว่ารุนแรงแล้ว)

สิ่งที่หลอกตาคืออุณหภูมิ โบโกตาสูงอากาศเลยเย็น กลางวันสูงสุดแค่ 18–20°C (60 กว่าๆ °F) หลายคนเลยคิดว่าอากาศเย็น ไม่มีทางไหม้แดด จริงๆ แล้ว UV ทะลุเมฆได้เยอะ และเพราะอากาศเย็น คุณจะไม่รู้ตัวเลยว่ากำลังโดนแดดเผา กว่าร่างกายจะแสดงอาการก็สาย สกินแคร์ SPF 50 + แว่นกันแดดและหมวกคือของจำเป็นทุกวันในโบโกตา ไม่ใช่เฉพาะชายหาด

ภูมิอากาศโบโกตา กับผลที่ได้จากความสูง

อากาศของโบโกตาจัดเป็นแบบเทือกเขากึ่งร้อน (subtropical highland) อุณหภูมิควบคุมโดยความสูงมากกว่าตามฤดูกาล ต่างจากเมืองต่ำที่หน้าร้อนกับหน้าหนาวแตกต่างชัด ที่นี่อุณหภูมิแทบจะคงที่ตลอดปี ที่ต่างคือฝน ฤดูฝนสองรอบหลักคือ มีนาคม–พฤษภาคม และกันยายน–พฤศจิกายน ฤดูแล้งจะเป็นธันวาคม–กุมภาพันธ์ กับมิถุนายน–สิงหาคม ถ้าเน้นเที่ยวกลางแจ้งและวันฟ้าใส ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการเยือนโบโกตา คือช่วงธันวาคม–กุมภาพันธ์ หรือกรกฎาคม–สิงหาคม

แนะนำให้เตรียมเสื้อผ้าหลายชั้นไม่ว่ามาช่วงไหน ตอนเช้ามักจะเย็น ๆ (7–9°C) กลางวันแดดออกอาจอุ่นถึง 18–20°C พอพระอาทิตย์ตกก็ลดอีก คนโบโกตาจะใส่เสื้อหลายชั้นทั้งวัน ถ้าไม่พกเสื้อแจ็กเก็ตหรือเสื้อกันหนาวมาถือว่าพลาด ฤดูฝน ฝนตกได้ทุกช่วงของวัน ควรพก rain jacket ติดเป้ไว้ด้วย

• เช้า 7–10°C (45–50°F) ต้องมีเสื้อแขนยาวหรือแจ็กเก็ต
• กลางวันแดดออก: 17–20°C (63–68°F) โดยเฉพาะฤดูแล้ง
• ตกเย็นกลับไป 10–12°C อีกครั้ง
• ฝน: ฝนช่วงบ่ายพบได้บ่อยฤดูฝน พกร่มหรือเสื้อกันฝนแบบพกพา
• UV: สูงทั้งปี SPF 50 เป็นของต้องทาทุกวัน

ความสูงของโบโกตายังทำให้กิจกรรมกลางแจ้งเหนื่อยกว่าที่คุณคาด เมืองนี้ใหญ่กว่า 1,587 ตร.กม. แถมทุกวันอาทิตย์จะมี Ciclovía ปั่นจักรยานทั่วเมือง ดึงคนร่วมกิจกรรมนับแสน ถ้าคุณอยากเข้าร่วม หรือเดิน ปั่นจักรยานเยอะๆ ให้เวลากับร่างกายมากขึ้นหน่อย อย่าแปลกใจถ้าน็อกง่ายกว่าปกติ ส่วนใหญ่ใช้เวลาปรับตัวราว 3–5 วัน

ระดับความสูงของแลนด์มาร์กสำคัญในโบโกตา

ย่านท่องเที่ยวหลักในโบโกตาอยู่ที่ความสูงเฉลี่ย 2,600–2,650 เมตร ย่านเมืองเก่า La Candelaria พิพิธภัณฑ์ทอง Museo del Oro และย่านเหนืออย่าง Usaquén สูงพอ ๆ กัน ที่เปลี่ยนระดับจริงๆ คือเวลาคุณขึ้นไปตามเนินเขา

Cerro de Monserrate คือจุดท่องเที่ยวที่สูงที่สุดในโบโกตา สูง 3,152 เมตร เส้นทางเดินขึ้นค่อนข้างชัน ใช้แรงเยอะ แม้เป็นคนที่ปรับตัวแล้ว กระเช้าไฟฟ้ากับรถรางจึงเหมาะกับมือใหม่ใน 2–3 วันแรกของทริป ส่วน Catedral de Sal de Zipaquirá ซึ่งเป็นทริปยอดฮิตอยู่นอกเมืองไปประมาณ 49 กม. ตั้งอยู่ประมาณ 2,600 เมตร ใกล้เคียงกับตัวเมือง จึงไม่ต้องห่วงเรื่องเพิ่มความสูง

เช็คลิสต์สุขภาพก่อนถึงโบโกตา

เตรียมตัวล่วงหน้าสักหน่อยก่อนไปถึง สนามบินนานาชาติ El Dorado (BOG) จะช่วยได้เยอะ สนามบินอยู่สูงพอๆ กับเมือง นั่นแปลว่าคุณสัมผัสอากาศเบาบางตั้งแต่เครื่องแตะพื้น

• ใครมีโรคหัวใจหรือปอด หรือประวัติแพ้ความสูง ควรปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์ท่องเที่ยวก่อนจองตั๋ว
• พกพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟนติดตัวไว้ กันปวดหัว นี่คือยาสามัญสำหรับ AMS แบบอ่อน
• ควรเตรียมครีมกันแดด SPF 50 และแว่นกันแดด UV ดีๆ ไปเอง ที่โน่นหาของแท้คุณภาพอาจยาก
• ขวดน้ำแบบพกใช้ซ้ำต้องมี เพราะรักษาระดับน้ำในร่างกายสำคัญมาก
• เลี่ยงจัดโปรแกรมลุยหนักในวันแรก–สองแรก ให้ร่างกายพักบ้าง
• ซื้อประกันเดินทางที่ครอบคลุมการรักษาอาการแพ้ความสูง ประกันท่องเที่ยวทั่วไปมักคุ้มครอง แต่ควรเช็กก่อนออกเดินทาง

เรื่องเตรียมตัวโดยรวม แนะนำอ่าน คู่มือความปลอดภัยในโบโกตา ซึ่งรวมฮอตไลน์ห้องฉุกเฉินและข้อมูลจำเพาะของโบโกตาไว้ครบ เบอร์ฉุกเฉินโคลอมเบียคือ 123 ในย่านเหนือใกล้ Zona Rosa กับ Chapinero ยังมีโรงพยาบาลและคลินิกเอกชนที่มีเจ้าหน้าที่พูดอังกฤษได้