Plaza de Santo Domingo: จัตุรัสอาณานิคมที่หยุดเวลาไว้

Plaza de Santo Domingo คืออะไร?

Plaza de Santo Domingo คือหนึ่งในจัตุรัสสาธารณะที่เก่าแก่ที่สุดของเม็กซิโกซิตี้ และยังเป็นมุมออริจินัลที่นักท่องเที่ยวน้อยกว่าย่านอื่น ๆ โซกาโลคนแน่นด้วยงานอีเวนต์และนักท่องเที่ยว แต่ซันโต โดมิงโก ยังเป็นของชุมชนรอบ ๆ เสมอ ตั้งอยู่บน República de Brasil ห่างจากมหาวิหารใหญ่ประมาณสามบล็อก พลาซาแห่งนี้ยังเงียบสงบและเปลี่ยนน้อยกว่าพื้นที่อื่นใน Centro Histórico

จัตุรัสล้อมรอบด้วยโบสถ์ Iglesia de Santo Domingo ฝั่งตะวันตก พระราชวังอินควิเซชั่นฝั่งตะวันออก และแนวทางเดินโค้งฝั่งเหนือที่อบอุ่นเรื่องราวของนักพิมพ์ดีด-นักเขียนริมถนนมายาวนานกว่าร้อยปี อยากได้ข้อมูลละเอียดย่านนี้ อ่านต่อที่ Centro Histórico เจาะลึกถนนรอบข้างแบบครบ ๆ

สำรวจสถาปัตยกรรมรอบจัตุรัส

โบสถ์ Iglesia de Santo Domingo เป็นหมุดหลักหรูหราด้านตะวันตกของจัตุรัส ตัวอาคารปัจจุบันสร้างปี 1736 จัดเป็นบาโรกยุคปลายของสเปนอาณานิคม ใช้สไตล์ churrigueresco แกะสลักหินวิจิตรซ้อนชั้น มีความอลังการที่ต้องยืนดูใกล้ ๆ นี่คือโบสถ์หลังที่สี่ของกลุ่ม Dominican สร้างบนจุดนี้ตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 ไม่นานหลังสเปนยึด Tenochtitlan

หอระฆังคู่ของโบสถ์สูงข้ามแนวหลังคารอบ ๆ ด้านหน้าอาคารเป็นหินสีโอเชอร์อมส้มโดยเฉพาะแสงเช้า ภายในโบสถ์เปิดให้เข้าบางเวลา (ขึ้นกับวันและพิธี) ควรแต่งกายสุภาพหากจะเข้าไปชม

ตรงข้ามโบสถ์ฝั่งตะวันออกคืออดีตพระราชวังอินควิเซชั่น (Palacio de la Inquisición) อาคารศตวรรษที่ 18 แห่งนี้เคยเป็นศูนย์กลางศาล Inquisition ของ New Spain ระหว่างปี 1732–1820 ปัจจุบันกลายเป็นพิพิธภัณฑ์ Museo de la Medicina Mexicana ดูแลโดย UNAM ตัวอาคารเองคือตัวอย่างสถาปัตย์บาโรกฝ่ายพลเรือน หน้าลานในยังคงความขลังไว้ครบ

เหล่า Evangelista : วิถีอาชีพแห่งเมือง

ใต้แนวโค้งหินฝั่งเหนือของจัตุรัส จะเห็นแผงเล็ก ๆ โต๊ะพับนั่งเรียงกันมาหลายชั่วอายุคน เหล่านี้คือ evangelista – นักพิมพ์ดีดรับจ้างที่ช่วยเขียนจดหมายราชการ เอกสารกฎหมาย ใบผ่านเข้าเมือง ไปจนถึงข้อความส่วนตัวให้ลูกค้าที่ไม่ถนัดด้านภาษา หรือไม่มีคอมพิวเตอร์ใช้ คำว่า evangelista มีรากมาจากยุคที่ชาวบ้านอ่านเขียนเองไม่ได้ ต้องอาศัยนักเขียนเป็นผู้ประสานงาน

ทุกวันนี้ evangelista หลายคนใช้คอมพ์กับเครื่องพิมพ์คู่กับพิมพ์ดีดคลาสสิก แต่หน้าที่ก็เหมือนเดิม — ช่วยคนเตรียมเอกสารแบบมีค่าใช้จ่ายเบา ๆ เสียงเปียะ ๆ ของแป้นพิมพ์และกลิ่นกระดาษคาร์บอนกับน้ำหมึกสดใหม่เติมกลิ่นอายเฉพาะจุดนี้ในเซนโตร ความเป็นจริงเหนือการแสดง — นักพิมพ์เหล่านี้มีลูกค้าจริง ไม่ใช่แค่โชว์นักท่องเที่ยว

ที่นี่ช่างภาพส่วนใหญ่ถ่ายรูปได้ แต่ควรให้เกียรติเจ้าของแผงก่อนเล็งกล้อง เพราะแต่ละแผงเป็นที่ทำมาหากินจริง ไม่ใช่โชว์รับแขก

บรรยากาศจัตุรัส...เวลาไหนให้อะไร?

เช้ามืดก่อน 9 โมงคือช่วงเงียบสุด ระฆังโบสถ์ดังเป็นสัญญาณพ่อค้าเอารถเข็นมาวางขายรอบถนน Evangelista ก็เริ่มตั้งโต๊ะ แสงยังขาวนวล เหมาะกับถ่ายหน้าฟาซาดโบสถ์โดยไม่เจอเงาแรง

สักสาย ๆ พลาซาจะเริ่มคึกขึ้น พนักงานออฟฟิศของรัฐ นักศึกษาแพทย์จาก UNAM ทะลุข้ามลานจนแน่น รถเข็นอาหารจะมาตั้งรอบขอบจัตุรัส — ทั้ง tostada, quesadilla, น้ำผลไม้ หอมกลิ่นแป้งข้าวโพดปิ้งจากเตามาแต่ไกลตั้งแต่สิบโมงเช้า

บ่ายเป็นช่วงคึกคักสุด มีทั้งนักเรียน นักท่องเที่ยว ครอบครัวท้องถิ่นนั่งเต็มม้านั่ง จัตุรัสไม่แออัดเท่าโซกาโล — ไม่มีจัดอีเวนต์ยักษ์หรือแผงของที่ระลึกถาวร ทำให้บรรยากาศยังอยู่ในวิถีชาวเมืองจริง ๆ ตอนเย็นผู้คนเบาบางลงแต่ลานยังไม่เงียบ Evangelista บางรายยังเปิดโต๊ะยาวไปจนค่ำ

ลึกถึงรากประวัติศาสตร์ ตั้งแต่โดมินิกันถึงอินควิเซชั่น

Plaza de Santo Domingo ตั้งอยู่บนผืนดินที่ประวัติศาสตร์ต่อเนื่องยาวนานที่สุดแห่งหนึ่งของเม็กซิโกซิตี้ ฟรายโดมินิกันผู้มาถึง New Spain ปี 1526 สร้างวัดและโบสถ์ตรงนี้ ซึ่งแต่เดิมเป็นขอบเขตเหนือของศูนย์พิธีกรรมชาวแอซเท็ก จัตุรัสหน้าวัดกลายเป็นศูนย์กลางกิจกรรมเหมือนลานหลวง ใช้จัดขบวนศาสนา ประกาศข่าว ไปจนถึงเป็นลานประหารในยุคอินควิเซชั่น

ที่ตั้งของสำนักงานใหญ่ศาลอินควิเซชั่นหน้าเดียวกับลานจัตุรัสไม่ได้เป็นเรื่องบังเอิญ อาคารนี้ถูกสร้างเพื่อทั้งเชิงสัญลักษณ์และกลยุทธ์ คดีความในนี้ส่งผลต่อชีวิตผู้คนทั่ว New Spain หลายพันราย ชมพิพิธภัณฑ์ในวังแห่งนี้จะได้เห็นประวัติศาสตร์เข้มข้นมากกว่าแค่ความเงียบสงบในปัจจุบัน

อยากเข้าใจประวัติศาสตร์ย่านอาณานิคมให้รอบด้าน ลองแวะที่ แหล่งโบราณคดี Templo Mayor กับ มหาวิหารเมโทรโพลิแทน ซึ่งเดินถึงกันได้ง่าย ย่านนี้เหมาะกับคนชอบเดินสำรวจช้า ๆ

ข้อควรรู้ก่อนมาเยือน

มากที่นี่ไม่ซับซ้อน จุดลงเมโทรใกล้สุดคือ Allende (สาย 2) อยู่ห่างกันสี่บล็อกบนถนน Avenida Juárez หรือจะลง Bellas Artes (สาย 2 กับ 8) ก็สะดวก เดินตามทางเดินคนไปทางเหนือผ่านย่านโบราณ Calle Madero และถนนรอบข้างเดินง่าย มีป้ายชัด

ถ้าเดินเที่ยวโซกาโลอยู่แล้ว พลาซาซันโต โดมิงโกคือเส้นทางที่ต่อเนื่องที่สุดในย่าน Centro ทาง ทางเดินคนเดิน Calle Madero เดินเชื่อมถึงพลาซานี้ พร้อมชมตึกเก่าแก่ระหว่างทางอีกหลายแห่ง

พลาซาแบนราบ ปูพื้นแข็งตลอด มีม้านั่งกระจายหลายจุด ไม่มีทางลาดเข้าที่เด่นนักตรงขอบถนน และถนนรอบข้างเป็นหินขรุขระแบบย่านเก่า ใครใช้วีลแชร์จะเข้าไปในพลาซาได้โอเค แต่ถนนรอบ ๆ มีหลุมบ้าง

สภาพอากาศมีผลต่อประสบการณ์มากกว่าสถานที่ในร่ม ช่วงฤดูแล้ง (พ.ย.–เม.ย.) เหมาะเดินเล่นแบบสบาย ฤดูฝน (พ.ค.–ต.ค.) มักเจอฝนบ่าย ๆ ราวสามโมงและมักตกเป็นชั่วโมง ทางเดินโค้งฝั่งเหนือช่วยกันฝนระหว่างรอได้แต่ถ้าฝนหนักก็แนะนำร่นเวลาเที่ยวช่วงบ่าย

ซันโต โดมิงโก ควรค่าแก่การแวะไหม?

ที่นี่ไม่ใช่จัตุรัสแบบสวยตื่นตา มันไม่ได้ใหญ่จุใจอย่างโซกาโล หรือจัดแลนด์สเคปเนี้ยบอย่างจัตุรัสกลาง Coyoacán สิ่งที่หายากแต่น่าสนใจกว่าคือเป็นพื้นที่สาธารณะที่ชาวบ้าน-คนทำงานใช้จริง นักท่องเที่ยวเป็นเรื่องรองไม่ใช่หัวใจ

ถ้าคุณเป็นนักเดินทางที่ชอบสังเกตสิ่งรอบตัวมากกว่าหาโชว์อลังการ ซันโต โดมิงโกจะประทับใจแน่ ยิ่งจับคู่กับพิพิธภัณฑ์ Museo de la Medicina Mexicana ในพระราชวังอินควิเซชั่นเดิม แล้วเดินต่อแวะ Museo Mural Diego Rivera ใกล้ Alameda ทางตะวันตกเฉียงใต้ ช่วงเช้าที่นี่จะเต็มอิ่มสุด ๆ

ถ้าคุณชอบเช็กอินมุมเท่ ๆ เพื่ออัปไอจีมากกว่าหาความรู้ อาจรู้สึกว่าจัตุรัสนี้ไม่น่าสนใจ — แต่นั่นไม่ใช่ข้อเสีย สำหรับใครที่อยากเข้าใจเมืองอาณานิคมในอดีตและการสืบสานชีวิตจริง ๆ Plaza de Santo Domingo ให้ความรู้ได้ลึกยิ่งกว่าพิพิธภัณฑ์หลายที่