สุสานซาเดียน: ไขความลับเมืองคนสำคัญแห่งมาราเกช

สุสานซาเดียนคืออะไร

สุสานซาเดียนคือสุสานราชวงศ์ที่สร้างขึ้นในรัชสมัยราชวงศ์ซาเดียน ช่วงศตวรรษที่ 16 ถึงต้นศตวรรษที่ 17 มีหลุมศพมากกว่า 60 หลุมกระจายอยู่ตามโถงห้องและลานกลางแจ้ง ที่เด่นที่สุดคือห้องโถง 12 เสา สร้างเพื่อเป็นที่ฝังพระศพสุลต่านอาห์หมัด อัล-มัญซูร์ (เสียชีวิตปี 1603) และพระญาติใกล้ชิด อัล-มัญซูร์คือนักปกครองคนสำคัญที่ขยายอิทธิพลโมร็อกโกลงไปในแอฟริกาตอนใต้ และให้ทุนสร้างสถาปัตยกรรมประดับวิจิตร ที่กลายเป็นคาแรกเตอร์เมืองเก่าของมาราเกชทุกวันนี้

ชื่อทางการภาษาฝรั่งเศสที่ใช้บนป้ายอนุรักษ์คือ Tombeaux Saadiens ส่วนภาษาอังกฤษเรียกกันสั้น ๆ ว่า Saadian Tombs ทั้งสองชื่อหมายถึงสุสานหลวงล้อมรั้วบน Rue de la Kasbah ซึ่งเข้าได้จากตรอกข้างมัสยิดคัสบาห์

สิ่งที่ทำให้สุสานนี้ต่างจากโบราณสถานอื่น ๆ ในมาราเกช คือตำนานเบื้องหลัง พอราชวงศ์อลาวีขึ้นครองอำนาจช่วงปลายศตวรรษที่ 17 แทนที่จะรื้อทำลาย พวกเขาเลือกจะปิดบางส่วนของสุสานไว้ สถานที่แห่งนี้จึงซ่อนตัวจากสายตาคนภายนอก เปิดแค่ช่องเล็ก ๆ ในกำแพงมัสยิด จนฝรั่งเศสใช้เครื่องบินสำรวจพื้นที่ในปี 1917 ถึงได้ค้นพบจริงจังและจัดการบูรณะ ทุกวันนี้ที่เห็นจึงรวมทั้งความงามดั้งเดิมและงานอนุรักษ์ยุคใหม่

ภายในสุสาน: เจออะไรบ้าง

ทางเดินเข้าตั้งใจออกแบบให้แคบ เดินผ่านประตูเล็ก ๆ ติดกำแพงมัสยิด แล้วจะโผล่เข้าสวนภายในกำแพงที่ดูโปร่งโล่งผิดคาด ลานกลางปลูกพุ่มไม้เตี้ยและดอกไม้ตามฤดูกาล ช่วงเช้าคนบาง ๆ จากตรอกแคบสู่ลานกว้าง มีกลิ่นละครนิด ๆ

รอบลานมีศาลาสุสานสามหลัง ที่ใหญ่และวิจิตรที่สุดคือห้องโถง 12 เสาทางซ้ายเมื่อเดินเข้า ชื่อมาจากเสาหินอ่อน Carrara จากอิตาลี 12 ต้น รับกับเพดานไม้ซีดาร์แกะสลักและทาสีละเอียดยิบจนคนต้องแหงนคอมองนาน ๆ ผนังตอนล่างบุด้วยกระเบื้อง zellige ส่วนบนเล่นลายฉาบปูน muqarnas ละเอียดสุดยอด: งานช่างโมร็อกโกที่เทียบกับ Ben Youssef Madrasa ได้ตรง ๆ

โถงกลางคือหลุมศพของอัล-มัญซูร์ กับลูกชายและหลาน ส่วนรอบโถงเป็นสุสานข้าราชสำนัก อีกหลังอยู่ฝั่งขวาของลาน สร้างก่อนสมัยอัล-มัญซูร์ เป็นที่ฝังสุลต่าน Muhammad al-Sheikh ผู้ก่อตั้งเมืองหลวงราชวงศ์นี้ ข้างนอกเลยสุสานออกไป เป็นหลุมฝังศพอีกเกือบร้อยหลุม บางอันมีแต่ป้ายหินหรือกระเบื้องต่ำ ๆ หากมา Ben Youssef Madrasa ในวันเดียวกัน บอกเลยว่างานสถาปัตยกรรมยุคซาเดียนที่นี่และที่นั่นคู่กันแล้วลงตัว

บรรยากาศแต่ละช่วงเวลา

ช่วงเช้าน้อย ๆ 9:00–10:00 สวนยังสงบ แสงในศาลาก็นุ่ม เพดานไม้ซีดาร์ของห้องโถง 12 เสาตอนนี้จะรับแสงธรรมชาติผ่านซุ้มโค้ง เผยรายละเอียดงานเพ้นท์ง่ายขึ้น กลิ่นในสวนจะหอมบาง ๆ โดยเฉพาะถ้ามีหมอกหรือฝนเมื่อคืนนี้ พื้นหินก็เย็นเท้า

พอเที่ยง โดยเฉพาะหน้าร้อนที่มาราเกชทะลุ 35 องศา ลานกลางแจ้งกลายเป็นเตาอบ ด้านในอาคารเย็นกว่าด้วยกำแพงหนา ๆ แต่ตรอกแคบ ๆ ระหว่างส่วนต่าง ๆ จะอั้นความร้อนไว้เมื่อคนเยอะ บ่ายกรกฎาคม–สิงหาคมไม่เหมาะกับคนแพ้ร้อน ที่นี่พื้นที่เล็ก ไม่มีมุมร่มให้หลบ

บ่ายแก่ ๆ ราว 15:00–16:30 ช่วงหน้าร้อนกับฤดูใบไม้ผลิไม่แย่ แดดลงสวนกลางแจ้งอีกรอบ อากาศดี แต่ช่วงก่อนปิดสามสิบนาที จะมีเจ้าหน้าที่เร่งทยอยส่งคนออกทางประตูตั้งแต่ 16:30

วิธีเดินทางและข้อมูลเบื้องต้น

สุสานซาเดียนตั้งอยู่บน Rue de la Kasbah ย่านคัสบาห์มาราเกช ติดกับมัสยิดคัสบาห์ ถ้าเดินเท้าจาก Jemaa el-Fna ใช้เวลาราว 15 นาที เดินผ่านเมดินาใต้ เส้นทางจะเลียบผ่าน Bab Agnaou ประตูแกะสลักสวย ๆ ควรหยุดดูด้วย หากเลือกนั่งแท็กซี่ บอกคนขับให้มาส่งที่มัสยิดคัสบาห์ (Mosquée de la Kasbah) แล้วเดินตามป้ายอีกนิดก็ถึงทางเข้า

ทางเข้าสุสานจะไม่โดดเด่นจากถนน มองหาช่องโค้งแคบ ๆ ติดกำแพงมัสยิด มีป้ายเล็ก ๆ ไม่มีลานกว้างหรือซุ้มทางเข้าชัดเจนเลย ประตูจะงุบงิบอยู่ระหว่างตึก ถ้าเดินไม่ระวังมักเดินเลยง่าย ๆ

ราคาตั๋วแยกตามสัญชาติและอายุ ผู้ใหญ่นักท่องชาติต่างประเทศราว 100 MAD เด็ก 7–13 ปีลดราคา คนโมร็อกโกหรือผู้พำนักราว 30 MAD ผู้ใหญ่ 10 MAD เด็ก คนพิการเข้าฟรี คนสัญชาติโมร็อกโกยังได้เข้าใช้ฟรีวันศุกร์ หรือวันหยุดใหญ่ ราคานี้อาจเปลี่ยน ควรเช็ควันจริงหรือผ่านเว็บไซต์ ซื้อบัตรที่เคาน์เตอร์เล็ก ๆ หลังประตู

สุสานนี้อยู่ในย่านคัสบาห์กับเมลลาห์ มุมเงียบของเมดินาเก่า เที่ยวควบกับ Bahia Palace หรือ El Badi Palace ก็เหมาะ เพราะ 3 แห่งนี้เดินไปมาในพื้นที่เดียวกันแถบใต้เมดินาได้สบาย ๆ

การถ่ายภาพ การเข้าถึง และของที่ควรเตรียม

ที่นี่ถ่ายภาพได้ทั่ว โดยเฉพาะห้องโถง 12 เสาถ้าใช้กล้องมุมกว้างหรือมือถือที่ถ่ายมุมกว้างจะถนัด เพราะห้องค่อนข้างเล็ก เก็บเพดานทั้งหมดด้วยเลนส์ปกติค่อนข้างยาก ขาตั้งกล้องหรือ monopod ไม่เหมาะเนื่องจากคนเยอะและทางเดินแคบ แสงธรรมชาติช่วงเช้าเข้าประตูหลักจะงดงามกว่าใช้แฟลชซึ่งทำให้งานปูนดูเรียบไป

คนที่มีปัญหาเดินเหินควรวางแผน เพราะทางเดินแต่ละโซนแคบ พื้นหินก็ไม่เสมอ มีธรณีประตู ยกพื้นบางจุด ไม่มีลิฟต์หรือทางลาด สวนด้านนอกเหมาะเดินกว่าด้านในโถง แต่ห้องสถาปัตยกรรมเด่นสุด (ห้องโถง 12 เสา) ต้องก้าวขึ้นผ่านประตูแคบ

ควรแต่งตัวสุภาพ ปิดไหล่และเข่า เพราะอยู่ติดมัสยิด รองเท้าแบบพื้นเรียบจะเดินสะดวกสุด เพราะหินกับกระเบื้องลื่นโดยเฉพาะฤดูหนาว นำขวดน้ำติดตัวมาด้วยเพราะข้างในไม่มีขายเครื่องดื่ม

คุ้มค่าแก่การมาไหม?

สุสานซาเดียนเหมาะกับคนที่ชอบสังเกตรายละเอียดงานช่าง ถ้าคาดหวังความเว่อร์วังแบบพระราชวังใหญ่จะผิดหวัง เป็นสุสานจริง ๆ ไม่ใช่คอมเพล็กซ์ใหญ่ ๆ ใช้เวลาประมาณ 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมงพอดี ห้องโถง 12 เสานับว่ายอดเยี่ยมสุดในเมดินา ส่วนสวนภายนอกกับป้ายหลุมศพสงบเงียบ สองอารมณ์นี้ทำให้การมาเยือนที่นี่ดูจบในตัวเอง ไม่เหนื่อยและได้อินกับบรรยากาศ

คนเยอะช่วง 10:30–14:00 และไม่สามารถจองรอบเข้าแบบแหล่งท่องเที่ยวใหญ่อื่น ๆ พื้นที่ขยายรองรับคนเยอะ ๆ ไม่ดี หากไม่ชอบแออัด แนะนำเข้าเช้าตรู่หรือเย็น ๆ ต้องการวางแผนเที่ยวร่วมกับจุดอื่น คู่มือ แผนการเที่ยว Marrakech 3 วัน จะจัดให้สุสานนี้เป็นหนึ่งในทริปครึ่งวันกับชุมชนเมดินาใต้

ถ้าใครคาดหวังความอลังการฟูลพาเลซที่โมร็อกโก ต้องบอกว่าสเกลที่นี่เล็กกว่าพอสมควร สุสานนี้เน้นบรรยากาศเงียบขรึม งานชิ้นกลาง ๆ โดดเด่นกว่าความหลากหลายของพระราชวัง ถ้าต้องเลือกระหว่างที่นี่กับ Ben Youssef Madrasa หรือ Bahia Palace สำหรับทริปสั้น ๆ สุสานนี้อาจตัวเลือกที่โฟกัสงานฝีมือเฉพาะห้องเดียวเป็นหลัก