Wabash Arts Corridor: chicagowski kilometr wielkoformatowej sztuki ulicznej

Czym jest Wabash Arts Corridor?

Wabash Arts Corridor (WAC) to zaplanowany plenerowy dystrykt sztuki publicznej rozciągający się na mniej więcej kilometr wzdłuż Wabash Avenue w chicagowskim South Loop, między Van Buren Street a Roosevelt Road. Projekt został założony w 2013 roku przez Columbia College Chicago, które zajmuje kilka budynków na tym odcinku, i z czasem rozrósł się w jedno z najbardziej świadomie kuratorowanych środowisk sztuki ulicznej w całych Stanach Zjednoczonych.

Dziesiątki wielkoformatowych murali pokrywają elewacje budynków, ściany parkingów i boki nadziemnych konstrukcji kolejowych w całym korytarzu. Skala poszczególnych prac robi naprawdę wrażenie: wiele z nich rozciąga się na kilka pięter, a niektóre zajmują całe boczne ściany budynków widoczne z odległości kilku przecznic. To nie jest luźny zbiór pomalowanych murów. Każda praca jest zlecona, a od 2016 roku program kuratorski stawia na różnorodność, równość i inkluzywność — w efekcie powstała jedna z największych skupionych kolekcji sztuki publicznej autorstwa kobiet i artystów BIPOC w Stanach Zjednoczonych.

Spacer korytarzem: co naprawdę zobaczysz

Zacznij od stacji CTA Roosevelt (linie Red, Orange i Green) i idź na północ wzdłuż Wabash Avenue. Już w pierwszym bloku po obu stronach ulicy zaczynają się pojawiać wielkoformatowe prace. Najbardziej efektowne murale znajdują się na wyższych kondygnacjach niskich i średnich kamienic — chicagowskie, równomierne światło pada na nie wprost w południe. Na poziomie ulicy szukaj prac w alejkach biegnących równolegle do Wabash, szczególnie między Michigan Avenue na wschodzie a State Street na zachodzie.

Alejki zasługują na szczególną uwagę. To zwykłe chicagowskie serwisowe przejścia — publiczne i w pełni dostępne — ale przejście z ruchliwego bulwaru w cichszą, zamkniętą przestrzeń, gdzie ogromna pomalowana postać zajmuje całą ścianę nad śmietnikiem, robi niesamowite wrażenie. Ten kontrast między prozaiczną miejską infrastrukturą a celową, wysokiej jakości sztuką to właśnie to, co odróżnia WAC od zwykłej galerii czy parku rzeźb.

W miarę jak posuwasz się na północ w stronę końca korytarza przy Harold Washington Library, nadziemna konstrukcja kolejowa biegnąca nad Wabash tworzy rytmiczną siatkę stalowych kolumn i cieni. Niektóre murale zostały ustawione tak, by oglądać je przez tę konstrukcję — w efekcie zmieniają się w miarę, jak idziesz. Hałas i pisk pociągów linii „L" przejeżdżających nad głową jest stały i wart uwzględnienia: nadaje spacerowi industrialną fakturę, której spokojniejsze dzielnice artystyczne po prostu nie mają.

Pora dnia i pory roku

Korytarz jest dostępny całą dobę, przez 365 dni w roku — wszystkie prace znajdują się na publicznych ulicach i elewacjach budynków. Mimo to pora dnia ma realny wpływ na wrażenia. Południowe światło, szczególnie w cieplejszych miesiącach, najlepiej wydobywa nasycenie kolorów murali. Poranne wizyty, zanim zwiększy się ruch pieszych i pojazdów, ułatwiają zatrzymanie się i fotografowanie bez ciągłego wchodzenia ludzi w kadr.

Wieczorne wizyty oferują zupełnie inne spojrzenie na korytarz. Kilka murali jest podświetlonych nocą, a kontrast między oświetlonymi dziełami a ciemnymi fragmentami nieoświetlonych alejek tworzy bardziej dramatyczną atmosferę. Jednak same alejki są wieczorami mniej komfortowe — szczególnie dla osób samotnie spacerujących — a niektóre odcinki między budynkami mają ograniczone oświetlenie. To nie jest z natury niebezpieczna okolica, ale po zmroku lepiej trzymać się głównego chodnika przy Wabash, zamiast zapuszczać się w każdą alejkę.

Zimą korytarz nie jest zamknięty, ale wizyta w styczniu przy wietrze wiejącym znad jeziora Michigan po poprzecznych uliczkach wymaga prawdziwego poświęcenia. Plusem jest to, że o tej porze jest mniej przechodniów, a płaskie, szare zimowe światło Chicagi potrafi nadać pewnym monochromatycznym lub utrzymanym w ziemistych tonach muralom wyjątkowej wyrazistości. Lato i wczesna jesień to najwygodniejsze pory roku na długi, spokojny spacer.

Historia i znaczenie kulturowe

Columbia College Chicago, którego kampus zajmuje znaczną część południowego krańca Loopu wzdłuż Wabash, zainicjowała WAC w 2013 roku, chcąc ożywić odcinek miasta, który od dawna był słabo zagospodarowany na poziomie ulicy. W odróżnieniu od bardziej komercyjnie wypolerowanych części Loopu na północy, Wabash między Van Buren a Roosevelt charakteryzowały wejścia serwisowe, parkingi i stalowy spód nadziemnych torów kolejowych. Uczelnia wykorzystała swoją pozycję zarządcy nieruchomości i instytucjonalnego łącznika, by negocjować zlecenia murali na okolicznych budynkach.

Strategiczna zmiana w 2016 roku, stawiająca w centrum artystki i artystów BIPOC, nadała WAC bardziej wyraźną tożsamość niż większości programów sztuki ulicznej. Zamiast zlecać prace po prostu technicznie uzdolnionym muralistom bez względu na ich tło, program stał się celową platformą. Ta decyzja odzwierciedla się w treści samych prac: wiele murali bezpośrednio podejmuje tematy tożsamości, dziedzictwa i przynależności miejskiej w sposób o wiele bardziej wielowarstwowy niż czysto dekoracyjna sztuka uliczna.

WAC leży w obrębie Loopu, chicagowskiej centralnej dzielnicy biznesowej, w której mieszczą się też takie instytucje jak Art Institute of Chicago kilka przecznic na północny wschód. Bliskość jednego z największych na świecie muzeów sztuki encyklopedycznej, w połączeniu z bezpłatnym i naprawdę demokratycznym charakterem korytarza, sprawia, że to zestawienie jest wyjątkowo wartościowe na jedno popołudnie.

Informacje praktyczne: dojazd, poruszanie się i dobre zdjęcia

Najbliższy przystanek CTA to stacja Roosevelt na liniach Red, Orange i Green, która wysadza cię na południowym krańcu korytarza. Stamtąd idziesz na północ przez całą długość trasy. Alternatywnie, wysiadając na Harold Washington Library–State/Van Buren na liniach Brown, Purple lub Pink, znajdziesz się na północnej granicy; stamtąd idziesz na południe, co zmienia oświetlenie fasad przed tobą w miarę marszu. Żaden kierunek nie jest wyraźnie lepszy, ale start przy Roosevelt i marsz na północ oznacza wiatr w plecy w chłodniejsze miesiące.

Załóż wygodne buty. Chodniki to standardowy chicagowski beton, alejki są miejscami nierówne, a ty będziesz chciał często się zatrzymywać i zawracać. Warto zabrać powerbank — i tak będziesz robić zdjęcia co chwilę. W samym korytarzu nie ma dedykowanych toalet; najbliższe ogólnodostępne znajdują się w budynkach Columbia College i pobliskich kawiarniach wzdłuż trasy.

Jeśli wolisz zwiedzanie z przewodnikiem, Chicago Architecture Center oferuje wycieczki z przewodnikiem po Wabash Avenue Arts Corridor. Ceny wynosiły ok. 35 USD dla zwykłych uczestników i 10 USD dla członków, choć mogą się zmienić — sprawdź aktualne stawki bezpośrednio przed rezerwacją. Wycieczka zapewnia kontekst kuratorski, którego samodzielny spacer nie zastąpi.

Dostępność wzdłuż korytarza odpowiada standardowym warunkom ulic centrum Chicago. Większość murali jest widoczna z chodnika bez wchodzenia na tereny prywatne. Główny chodnik wzdłuż Wabash Avenue jest utwardzony i ciągły. Niektóre odcinki alejek mają nierówną nawierzchnię lub wystające kratki odpływowe, co warto wziąć pod uwagę, jeśli korzystasz z pomocy ortopedycznych — choć główne doświadczenie oglądania murali na głównej ulicy nie wymaga wchodzenia w alejki.

Szczera ocena: co działa, a co nie

Wabash Arts Corridor naprawdę warto odwiedzić, ale nagradza zaangażowanie, a nie bierny spacer. Jeśli przejdziesz przez ten odcinek szybko, bez mapy i bez żadnego przygotowania na temat artystów, możesz odnieść wrażenie dość przypadkowego zbioru dużych obrazów na ścianach. Im więcej wiesz o poszczególnych artystach i celowym programie korytarza, tym więcej odkrywa przed tobą ten spacer.

Jakość poszczególnych prac jest zróżnicowana — jak w każdym programie sztuki plenerowej. Nie każdy mural jest jednakowo porywający, a kilka nosi ślady pogody i czasu. Korytarz działa też w ramach ograniczeń istniejącej miejskiej infrastruktury, więc niektóre prace są w niezręcznych miejscach — w stosunku do zaparkowanych ciężarówek dostawczych, szyldów i ogólnego wizualnego zgiełku ruchliwej ulicy handlowej. To tarcie to może i element jego charakteru, ale goście oczekujący kuratorskiej spokojności ogrodu rzeźb znajdą tu więcej chaosu.

Podróżnicy szukający uzupełniających doświadczeń ze sztuką publiczną powinni też rozważyć pobliskie Cloud Gate i Crown Fountain w Millennium Park — ok. 15 minut piechotą na północ — albo Chicago Cultural Center, gdzie odbywają się rotacyjne bezpłatne wystawy i które leży po drodze między obiema dzielnicami.

Dla kogo to nie jest dobry wybór

Podróżnicy z bardzo ograniczonym czasem w Chicago, którzy chcą sprawnie zaliczyć główne płatne atrakcje, mogą uznać, że samodzielny spacer po muralacha nie wytrzymuje konkurencji czasowej z Art Institute, Field Museum czy rejsem architektonicznym. Korytarz jest najbardziej satysfakcjonujący jako uzupełnienie szerszego dnia w Loopie, a nie jako samodzielny cel — zwłaszcza jeśli masz w mieście tylko 24 godziny.

Osoby zainteresowane głównie architektonicznym dziedzictwem Chicago mogą zyskać więcej na dedykowanym przewodniku po architekturze Chicago lub rejsie architektonicznym Chicago Architecture Foundation niż na WAC — choć korytarz rzeczywiście leży przy jednej z najbardziej architektonicznie warstwowych ulic w mieście.