Muzeum Guggenheima: sztuka, architektura i spirala, która zmieniła wszystko

Czym tak naprawdę jest Guggenheim

Muzeum Solomona R. Guggenheima stoi przy 1071 Fifth Avenue na Upper East Side na Manhattanie. Jego kremowobiała betonowa bryła wysuwa się ku chodnikowi niczym odwrócony ziggurat. Na tle ulicy pełnej typowych kamienic i apartamentowców budynek wygląda jak coś, co przybyło z innej epoki. Co, w pewnym sensie, jest prawdą.

Frank Lloyd Wright projektował budynek przez blisko 16 lat. Muzeum otworzyło podwoje 21 października 1959 roku — sześć miesięcy po śmierci architekta — stając się tym samym jego architektonicznym pożegnaniem. Sama instytucja jest starsza niż budynek: powstała w 1939 roku jako Museum of Non-Objective Painting, założone przez pierwszą dyrektorkę Fundacji Solomona R. Guggenheima, Hillę Rebay, zanim przeniosło się do swojej stałej siedziby. Dziś budynek figuruje na Krajowej Liście Miejsc Historycznych jako Narodowy Zabytek Historyczny i wchodzi w skład grupy dzieł Franka Lloyda Wrighta wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Jeśli eksplorujesz już Upper East Side, Guggenheim zamyka od północy to, co mieszkańcy nazywają Museum Mile — odcinek Piątej Alei między 82nd a 105th Street, na którym na każdym kwartale stoi więcej instytucji kulturalnych niż prawie gdziekolwiek indziej w kraju.

Architektura: budynek sam w sobie jest celem

Zanim spojrzysz na jakikolwiek obraz, budynek domaga się uwagi. Z zewnątrz spiralną formę najlepiej podziwiać z drugiej strony Piątej Alei, skąd widać pełną geometrię bryły bez konieczności zadarcia głowy. Nawisające piętra tworzą głębokie poziome cienie, które zmieniają się przez cały dzień wraz ze światłem. W jasny ranek białe elewacje niemal świecą. W pochmurne dni budynek sprawia wrażenie bardziej monumentalnego i surowego.

Wnętrze jest prawdziwym zaskoczeniem, nawet jeśli widziałeś już zdjęcia. Skali nie da się pojąć z fotografii: rotunda otwiera się ku przeszklonemu sklepieniu na wysokości około 28 metrów, a spiralna rampa wznosi się wokół wewnętrznego obwodu. Powietrze w środku wydaje się lżejsze niż na ulicy, a gwar miasta cichnie w chwili, gdy zamykają się wejściowe drzwi. Dźwięk rozchodzi się w rotundzie w dziwny sposób — strzępy rozmów z górnej rampy opadają w dół jak echa.

Zamysł Wrighta był taki, by odwiedzający wjechali windą na górę i schodzili rampą, obcując ze sztuką na łagodnym zboczu zamiast w kolejnych płaskich salach. Większość gości nadal postępuje zgodnie z tą logiką, choć możesz poruszać się w dowolnym kierunku. Nachylenie rampy jest na tyle łagodne, że rzadko się je czuje, ale jeśli masz ograniczoną sprawność ruchową, warto wiedzieć, że windy obsługują każdy poziom.

Kolekcja: co tak naprawdę zobaczysz

Stała kolekcja skupia się na sztuce nowoczesnej i współczesnej, ze szczególnie mocną reprezentacją europejskiej twórczości przełomu XIX i XX wieku. Muzeum dysponuje bogatym zbiorem dzieł Kandinsky'ego, Klee, Picassa i Chagalla, a obok nich impresjonistycznych i postimpresjonistycznych prac, które kreślą łuk modernizmu od jego europejskich korzeni. Solomon Guggenheim był wczesnym i poważnym kolekcjonerem malarstwa abstrakcyjnego, a to pierwotne przywiązanie do sztuki bezprzedmiotowej wciąż kształtuje charakter kolekcji.

To, co zmienia się przy każdej wizycie i przyciąga stałych bywalców, to wystawy czasowe. Zajmują one znaczne partie rampy, a niekiedy cały budynek. Guggenheim regularnie organizuje duże wystawy tematyczne i retrospektywne, wymagające skupionej uwagi. Sprawdź kalendarz wystaw przed rezerwacją biletów: wizyta zsynchronizowana z dużą retrospektywą to zupełnie inne przeżycie niż spokojne obcowanie z rotacją stałej kolekcji.

Jeśli po Guggenheimie nadal chcesz więcej sztuki nowoczesnej i współczesnej, Museum of Modern Art na Midtown oferuje jedną z najlepszych kolekcji sztuki XX wieku na świecie, ze szczególną siłą w malarstwie, rzeźbie, filmie i dizajnie.

Kiedy przyjść: jak pora dnia zmienia doświadczenie

Guggenheim jest najbardziej zatłoczony w weekendowe przedpołudnia, mniej więcej między 11:00 a 14:00. Rotunda wypełnia się wycieczkami, na rampie gęstnieje ruch audioprzewodników, a przy kawiarni tworzą się kolejki. W dni robocze, szczególnie od wtorku do czwartku, te same przestrzenie czuje się jako naprawdę przestronne.

Wizyty późnym popołudniem w dni powszednie warto rozważyć przede wszystkim ze względu na światło. Kopulaste świetliki nad rotundą wpuszczają naturalne dzienne światło, a w ciągu dwóch godzin przed zamknięciem kąt padania promieni staje się niższy i cieplejszy, co zmienia atmosferę wnętrza. Tłumy też rzedną. To właśnie w tym oknie czasowym budynek objawia się w pełni — można stanąć u podstawy rampy, spojrzeć w górę na spiralę i nie mieć w kadrze setki osób.

Guggenheim organizuje czasem wieczorne godziny otwarcia lub specjalne wydarzenia. Sprawdź oficjalny kalendarz na guggenheim.org, a przy planowaniu muzealnego dnia zajrzyj też do naszego przewodnika po najlepszych muzeach w Nowym Jorku, gdzie znajdziesz szerszy kontekst do zaplanowania intensywnego muzealnie itinerarium.

Dojazd i okolica

Najwygodniej dojechać metrem — liniami 4, 5 lub 6 do stacji 86th Street, a następnie przejść około pięciu–sześciu przecznic na północ wzdłuż Piątej Alei. Po drodze mijasz Metropolitan Museum of Art, które zajmuje kilka kwartałów między 80th a 84th Street, więc obie instytucje łatwo połączyć w jeden dzień, jeśli pozwala na to plan.

Autobusy M1, M2, M3 i M4 kursują wzdłuż Piątej Alei i zatrzymują się bliżej wejścia do muzeum — to wygodna opcja, jeśli przyjeżdżasz z dalszego uptown lub z Upper West Side autobusem crosstown. Taksówki i aplikacje do zamawiania przejazdów działają tu niezawodnie, choć ruch na Piątej Alei w środku dnia potrafi być powolny.

Muzeum stoi bezpośrednio naprzeciwko Central Parku i warto to wziąć pod uwagę przy planowaniu wizyty. Spacer po parku przed lub po zwiedzaniu — choćby tylko do przecznicowego przejazdu na 86th Street — daje miłe wytchnienie po intensywnym obcowaniu ze sztuką i architekturą.

Fotografia i praktyczne wskazówki

Fotografowanie na własny, niekomercyjny użytek jest generalnie dozwolone w galeriach, choć niektóre wystawy czasowe wprowadzają ograniczenia wynikające z umów dotyczących wypożyczonych dzieł. Sprawdź aktualne zasady w dniu wizyty. Klasycznym ujęciem jest wnętrze rotundy: z parteru w górę spirali lub z górnej rampy w dół, ku atrium. Oba kąty wymagają cierpliwości i wyczekania na chwilę, gdy ruch na rampie nieco opada.

Na zewnątrz budynek najlepiej fotografować rano, gdy ruch na Piątej Alei jest mniejszy, a promienie słońca padają na fasadę od wschodu. Szerokokątny obiektyw przydaje się przy zdjęciach z poziomu ulicy; z drugiej strony, z terenu Central Parku, jest więcej miejsca, by uchwycić całą elewację.

Kawiarnia muzeum mieści się na parterze i serwuje lekkie posiłki oraz napoje. Jak na kawiarnię muzealną jest przyzwoita, ale wybór jest ograniczony. W pobliżu, w kilku minutach spaceru po Upper East Side, znajdziesz znacznie lepsze opcje gastronomiczne, jeśli planujesz spędzić tu pół dnia.

Dla kogo to może nie być najlepszy wybór

Osoby zainteresowane przede wszystkim dawnym malarstwem, sztuką klasyczną lub premodernistyczną mogą poczuć niedosyt po zwiedzeniu stałej kolekcji. Guggenheim to modernizm i to, co po nim nastąpiło; po głębszy kontakt z wcześniejszą twórczością zdecydowanie lepiej wybrać Metropolitan Museum of Art, które jest w zasięgu spaceru. Podobnie — ktoś, kto oczekuje klasycznej galerii z białymi ścianami i poziomymi podłogami, może na początku poczuć dezorientację wobec spiralnej rampy: dzieła prezentowane są na lekko pochylonych ścianach, co jednym pracom służy, a przy innych wydaje się nieco niezręczne. To nie wada, lecz cecha wynikająca z kontekstu architektonicznego — warto wiedzieć o tym przed przyjściem.

Osoby z poważnymi ograniczeniami ruchowymi powinny wiedzieć, że choć budynek jest technicznie dostępny dzięki windом, to rampa jest główną zaplanowaną trasą przez galerie i część przestrzennego dramatyzmu ginie, gdy przemieszczamy się między piętrami windą zamiast pieszo.