Khu tưởng niệm Sachsenhausen: Những điều cần biết trước khi đi

Sachsenhausen là gì và vì sao nó quan trọng

Khu tưởng niệm và bảo tàng Sachsenhausen nằm trên nền của một trại tập trung Quốc xã, xây dựng vào mùa hè năm 1936 tại Oranienburg, Brandenburg. Đây không phải là cơ sở tạm bợ, mà là một mô hình trại được thiết kế kỹ lưỡng, SS cố ý tạo thành nguyên mẫu cho toàn bộ hệ thống trại tập trung sau này. Bố cục hình tam giác, các tháp canh và cấu trúc bao quanh của trại đã ảnh hưởng đến thiết kế của nhiều trại khác trên khắp châu Âu bị chiếm đóng.

Từ 1936 đến 1945, có hơn 200.000 người từng bị giam giữ tại đây: các đối thủ chính trị, nam giới và thiếu niên Do Thái bị trục xuất sau sự kiện tháng 11/1938, tù binh Xô Viết, người Roma, người đồng tính nam, Nhân chứng Jehovah cùng nhiều nhóm khác mà Quốc xã cho là 'không mong muốn'. Hàng chục ngàn người đã chết vì đói, bệnh tật, lao động cưỡng bức, thử nghiệm y khoa và các vụ hành quyết có hệ thống. Một chuyến thăm thôi khó thể nắm hết hết quy mô, sức nặng của nơi này.

Sau khi được Hồng quân Liên Xô và lực lượng Ba Lan giải phóng tháng 4/1945, địa điểm này chuyển thành Trại đặc biệt số 7 của Liên Xô. Đến năm 1950, thêm hàng chục ngàn người bị giam giữ ở đây — trong đó có cựu Quốc xã nhưng cũng nhiều người là nạn nhân của các vụ tố giác. Lịch sử chồng lớp này khiến Sachsenhausen khác biệt với nhiều khu tưởng niệm khác. Nếu bạn muốn hiểu toàn cảnh bạo lực chính trị ở Berlin, hãy xem thêm hướng dẫn Berlin thời Chiến tranh Lạnh và hướng dẫn các đài tưởng niệm Berlin.

Đi tới Sachsenhausen từ Berlin như thế nào

Cách đơn giản nhất là bắt S-Bahn S1 đi từ Wannsee ở phía tây nam, qua Friedrichstraße, Gesundbrunnen, Hennigsdorf rồi tới Oranienburg. Từ ga Friedrichstraße, đi hết khoảng 45 phút. Tàu cách nhau khoảng 20 phút một chuyến. Đến ga Oranienburg, bạn đi bộ 20 phút hướng đông nam dọc theo Straße der Nationen hoặc đi xe buýt địa phương tới điểm dừng Sachsenhausen, Gedenkstätte.

Nếu lái xe, bạn đi theo đường cao tốc A111 về phía Hamburg, gia nhập A10 (Berliner Ring) theo hướng Prenzlau, ra tại Birkenwerder rồi đi tiếp đường B96 lên Oranienburg. Có chỗ đỗ xe gần khu tưởng niệm. Tuy nhiên, với khách ở trung tâm Berlin, đi S-Bahn vẫn tiện lợi hơn rất nhiều và bạn không phải lo tắc đường ở Brandenburg.

Ấn tượng đầu tiên khi vừa tới nơi

Từ ga Oranienburg đi bộ tới, bạn sẽ băng qua một thị trấn Đức điển hình — có tiệm bánh, siêu thị, các con phố dân cư. Chuyển từ không gian thường nhật sang khu tưởng niệm là một cảm giác đột ngột, nhưng theo cách tốt. Cảnh quang bằng phẳng, màu xám và những bức tường bao quanh còn được bảo tồn đã tạo ra bầu không khí nghiêm trang ngay cả trước khi bạn đọc bảng thông tin đầu tiên.

Trung tâm thông tin khách bắt đầu mở cửa từ 8:30 sáng mỗi ngày. Nhân viên nói tiếng Đức và tiếng Anh, có thể hướng dẫn bạn về bản đồ, các triển lãm tạm thời, hướng dẫn âm thanh. Bộ hướng dẫn âm thanh giá €3,50 rất hữu ích tại đây. Các khu trại khá rộng, nhiều nơi thiếu thông tin cụ thể trên bảng hiệu, bộ hướng dẫn âm thanh sẽ giúp lấp đầy khoảng trống giữa các di tích và khu triển lãm.

Mùa hè (31/3 – 26/10) các khu vực ngoài trời và triển lãm mở tới 18:00. Mùa đông (27/10 – 30/3) đóng cửa lúc 16:30. Trung tâm thông tin khách luôn đóng lúc 17:00 quanh năm. Đến nơi trước 9:30 giúp bạn thoải mái thăm quan trước khi các đoàn học sinh hoặc tour lớn dồn về các khu vực trung tâm vào giữa buổi sáng.

Dạo quanh khu trại: bạn sẽ thấy gì

Cổng vào trại hiện vẫn còn dòng chữ Arbeit Macht Frei, biểu tượng chung của nhiều trại tập trung Quốc xã. Bước qua cổng là khu vực điểm danh rộng lớn, được bao quanh bởi các cạnh hình tam giác theo thiết kế gốc của kiến trúc sư SS. Nền đất chủ yếu là sỏi và đất nén. Vào ngày lạnh hoặc trời âm u, không gian trống trải này càng gợi cảm giác nặng nề khó tả.

Các triển lãm chính được bố trí trong những dãy nhà barrack phục dựng hoặc còn sót lại. Chủ đề gồm lịch sử quản lý trại, các nhóm tù nhân, đời sống hàng ngày, hào xử bắn, nơi hành quyết, trạm y tế nơi diễn ra thử nghiệm y khoa và khu lao động cưỡng bức công nghiệp. Thông tin triển lãm luôn có tiếng Đức và tiếng Anh. Một số khu bao gồm lời kể và ảnh cá nhân, bạn nên chuẩn bị tâm lý sẽ có nội dung hình ảnh rất trực diện.

Khu Z nằm góc tây bắc trại là nơi giết người hàng loạt: gồm phòng hơi ngạt, nhà thiêu và khu hành quyết. Giờ chỉ còn một phần tàn tích cùng dấu vết khảo cổ được đánh dấu cẩn thận. Một công trình tưởng niệm bên ngoài được dựng lên thời Đông Đức. Đây là phần khó tiếp cận nhất trong chuyến thăm — nhưng đó cũng là điều nên như thế.

Nếu bạn đã quen thuộc với các tưởng niệm trung tâm ở Berlin, Sachsenhausen mang lại cho bạn cái nhìn hiện thực hơn hẳn. Đài tưởng niệm Holocaust ở Mitte là một tác phẩm mang tính biểu tượng, còn Sachsenhausen chính là nơi sự kiện lịch sử diễn ra thực sự. Hai nơi bổ sung cho nhau, chứ không lặp lại.

Trải nghiệm thay đổi thế nào theo thời điểm

Đi thăm từ sáng sớm, nhất là ngày trong tuần, bạn sẽ có nhiều lúc gần như một mình trên những khoảng sân rộng lớn. Không gian yên tĩnh làm cho trải nghiệm càng sâu sắc. Tầm 11 giờ, đặc biệt cuối tuần hoặc vào mùa học, các đoàn tham quan và tour dẫn đến đông đúc, khiến một vài khu triển lãm nhỏ trở nên chật kín.

Mùa đông ở đây khá ngắn ngày, thời tiết lạnh tạo không khí rất đặc biệt. Ngoài trời thường lầy lội, thậm chí có băng giá, ánh sáng mùa đông nhàn nhạt phủ lên hàng rào trại trông rất ấn tượng. Bạn nên mặc nhiều lớp quần áo ấm, giày chống nước, đi lại tiện trên nền đất không bằng phẳng. Mùa hè, đặc biệt đầu giờ chiều, sân điểm danh có thể nắng nóng gay gắt và không có bóng râm. Đừng quên mang nước uống.

Có nên dành thời gian cho Sachsenhausen?

Sachsenhausen không phải điểm du lịch kiểu 'đi để check-in', và nếu bạn chỉ xem đây như một trạm dừng trong lịch trình sẽ là thiếu tôn trọng cả di tích lẫn bản thân. Nơi này đòi hỏi bạn có sự tập trung, kiên nhẫn, sẵn sàng đối diện với nhiều nội dung khó chịu. Đi lướt qua trong 90 phút sẽ chỉ để lại ấn tượng nhạt nhòa về sỏi đá và sự yên lặng.

Nếu bạn thật sự quan tâm lịch sử thời Quốc xã, mô hình hệ thống trại tập trung hoặc giai đoạn Liên Xô tiếp quản sau chiến tranh, đây là một trong những khu tưởng niệm được gìn giữ và đầu tư nội dung bài bản nhất nước Đức. Triển lãm giàu thông tin nhưng không quá học thuật, và bạn chỉ hiểu được hết ý nghĩa khi bước chân tới nơi chứ không chỉ từ sách ảnh.

Bạn nào muốn kết nối chuyến đi này với quá trình tìm hiểu về lịch sử phức tạp của Berlin nên ghé thêm Địa hình Khủng bố ở trung tâm Berlin và Bảo tàng Do Thái Berlin. Ba địa điểm này không trùng lặp, ghép lại giúp bạn hiểu rõ hơn về lịch sử đau thương này.

Ai nên cân nhắc không nên đi: khách du lịch có trẻ em quá nhỏ, những ai chỉ ở Berlin một hai ngày hoặc không đủ thời gian cho địa điểm ngoại ô như thế này, hoặc đơn giản chưa sẵn sàng đối diện với nội dung nặng nề. Không phải vì bạn "yếu" — mà bởi Sachsenhausen thực sự đòi hỏi cảm xúc, và bạn nên đợi đến khi bản thân sẵn sàng.